Bıyl qazaq óneriniń kórnekti ókilderi, osy zamandaǵy shertpe kúıdiń klassıkalyq mektebin qalyptastyrǵan dáýlesker kúıshiler Aqqyz Ahmetqyzy men Ábiken Hasenovtiń týǵanyna – 120 jyl, al olardyń dańqty izbasary Maǵaýııa Hamzınniń dúnıege kelgenine 90 jyl tolyp otyr. Osy úsh tulǵanyń úlgilik mektebi arqyly Arqanyń kúıshilik óneri keıingige jalǵasyp, urpaqtyń qasıet tutatyn asyl murasyna aınalǵany jadymyzda jańǵyryp tur. Bir qaraǵan kisige osy úsh kúıshiniń baǵasy men bási tek Táttimbet kúıleriniń qatardaǵy nasıhattaýshylary sekildi kórinýi múmkin. Árıne, Táttimbet asý bermes taý tulǵa, onyń qazaqtyń mýzykalyq mádenıetindegi jasampaz orny hám kompozıtorlyq dárgeıi berisi – Arqaǵa, árisi – Alashqa úlgi-ónege bolǵany ras. Deı turǵanmen, Arqanyń baıtaq jerinde Táttimbetke deıin de ózinshe saryny bar aımaqtyq mektepter, aty shyqqan dombyrashylar bolǵan. Esimderi ıisi qazaqqa máshhúr bolǵan – Baıjigit, Qyzyl moıyn Qýandyq, Beısembi, Itaıaqtar sondaı alyptardyń qatarynan edi. Joǵaryda attary atalǵan kúıshilerdiń qaı-qaısysy bolsa da áýeli óz óńirlerindegi quıqaly mánerdi boılaryna sińirip, sodan keıin ǵana Táttimbet mektebine oıysqandary aqıqat. Mysaly, Aqqyz kúıshiniń shertisinen tek Balqash, Aqtoǵaı jerlerine tán ánshil dástúrdi ańǵarsaq, onyń zamandasy Ábikenniń shertisi ataqty Itaıaqtyń «alpys eki qońyryn» eske túsiredi. Maǵaýııa Hamzın bolsa Aqqyz ben Ábikendi ustaz tutyp, artynan ózindik mánerin tapqan jańashyl kúıshi boldy. Árbir ónerpazdyń óz topyraǵyna tartyp turary – tabıǵattan, al jeke daryny Táńiriden. Soǵan oraı Aqqyz – syrshyl, Ábiken – oıshyl, Maǵaýııa – sózsheń. Úsheýi birige kelgende, Arqa kúıshilik mektebiniń barlyq qyr-syryn ashyp tastaıdy. Ultymyzdyń aspaptyq mádenıetin óz ónerlerimen baıytqan osynaý úsh qońyrdyń dástúrin saqtap qalý, murasyn túgendeý – keıingi kúıshil qaýymǵa sert. Bulardyń mereıtoılarynyń záýimen qatar kelýi de bir saltanattyń nyshanasy, aldaǵy bolatuǵyn merekelik is-sharalar dombyrasyn ardaqtaǵan bizdiń qoǵamdy qýantýǵa, meımanasyn tasytýǵa tıis dep sanaımyz. Qazirgi kezde dástúrimiz qaıta jańǵyryp, ulttyq ónerimizdiń shaý basqan eńsesi kóterile bastaǵan shaq. Almatyda ótken qysqy ýnıversıada aıasynda tek qana mıllettik mádenıetimizdiń tý kóterýi soǵan dálel. Onyń ústine bıylǵy EKSPO kórmesiniń Astanada ótetini, sonyń aıasynda ult óneriniń ulan-asyr merekesi úkimet tarapynan josparlanyp otyrǵany da kóńil demeıdi. Endeshe, osynaý is-sharalardyń aıasynda shertpe kúı alyptary Aqqyz, Ábiken, Maǵaýııalardyń mereıtoılaryn da atap ótýge múmkindik joq emes. Kúıshilerimizdiń jeke jınaqtary, kúıtabaqtary shyǵarylyp, olardyń attaryna baǵdarlanǵan ǵylymı-tájirıbelik, ádistemelik konferensııalar ótetuǵyn bolsa quba-qup. Qaraǵandy, Aqsý-Aıýly, Aqtoǵaı sháárlerinde Alashqa saýyn aıtylyp, kúı festıvalderi men baıqaýlary mejelenip jatsa, el úshin aıta qalarlyqtaı ıgi is bolmaq. Usynylyp otyrǵan emeýrin-tilekterimizdiń mıllettik mádenıetimiz úshin mańyzy qanshalyqty, atalmysh sharalardyń shyǵyny neshik, yqtımal paıdasy qandaı degendeıin smetalyq suraqtardyń týyndaýy da múmkin. Sondyqtan, osy tuspaldas qarjylyq máselelerdi aldyn ala sheship alǵan jón sekildi. Sebebi jyl saıyn qazaq rýhanııaty jaryq juldyzdarynyń mereıtoılaryn atap ótýge kelgende narqynan qysylatyn pushaıman jaǵdaılar bolyp turady. Onyń sebebin tarqatyp jatý artyq jáne belgili bir sharanyń júgin jergilikti basqarý mekemeleriniń moınyna kúlli qoǵam bolyp arta salýdyń jóni joq. Osynyń bir sheshimi – mesenattyq ınstıtýttarǵa súıený. «О́rkenıetti elderde...» degen sóz qazir bizdiń zııalylardyń súıgen sózine aınalyp ketti ǵoı, sol aıtqandaı, damyǵan elderdegi mádenıettiń birden-bir qamqory – tek mesenattyq qozǵalys qana. Alash rýhanııatynyń mesenattary aq patsha zamanynan bar, qazaq jerindegi alǵashqy bilim men mádenıet oshaqtary, gazetter, konserttik sharalar, aıtys, teatr qoıylymdary solardyń demeýiniń arqasynda ósip-órkendegeni tarıhtan belgili. Allaǵa táýbe, elimiz eńseli, ultyn sheksiz súıetin «Atymtaı-Jomart» qazaq ulanynyń qatary kóbeıip keledi. Sol qaýymdy bir maqsatqa jumyldyratyn, qozǵalysyn retke keltiretin úkimettik, ıakı qoǵamdyq joba jasalynsa taý qopara alar edik. Mesenattardyń yntaly bolýy patrıottyq nıetke baılanysty degenmen, olardyń osy isten utary bolǵany jón, osy oraıda óner mesenattarynyń jekeleı jasaǵan árbir demeýshiligi eskerýsiz qalmaýǵa tıis. Kúıshilerimizdiń mereıtoılaryn mańyzdy etip ótkizýdiń naqty jobasy retindegi usynysymyzdyń uzyn-yrǵasy osy.
Janǵalı JÚZBAI, kúıshi, ónertanýshy
