Zorlyq-zombylyq adam quqyn aıaqqa basatyndar tarapynan jasalady

Keshe Parlament Májilisinde palata Tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojkonyń jetekshilik etýimen «Turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyldyń ózekti problemalary» degen taqyrypta Úkimet saǵaty boldy. Onda Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymovtyń baıandamasy tyńdalyp, talqyǵa salyndy. Otyrysty ashqan vıse-spıker elimizdiń memle­ket­tik otbasylyq saıasaty tur­mystyq sıpattaǵy zorlyq-zom­by­lyqty toqtatý jáne onyń aldyn alý tetikterin jetil­dirýge baǵyttalǵanyn, Prezı­dent N.Nazarbaevtyń Joldaý­larynda osy máseleniń atap aı­tylǵanyn, bul tarapta 2009 jyldyń jeltoqsan aıynda «Turmystyq zorlyq-zomby­lyqtyń profılaktıkasy týraly» Zań qabyldanǵanyn jet­kizdi. Al 2016 jyldyń 6 jeltoq­sanynda Prezıdenttiń Jarly­ǵymen «Qazaqstan Respýblı­kasyndaǵy otbasylyq jáne genderlik saıasattyń 2030 jylǵa deıingi tujyrymdamasy» da bekitilgeni ataldy. «Búgingi tańda osy zańdy jetildirý maqsatynda 7 ret túzetý engizildi. Atap aıtqanda, turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy máseleler boıynsha Májilis depýtattary eki ret basta­mashylyq jasaǵan zań joba­lary qaraldy», – dedi V.Bojko. Sonymen qatar, turmystyq zor­lyq-zombylyqqa ushyraǵan­darǵa arnalǵan arnaý­ly áleý­mettik járdemderdiń standarty ázirlengeni, ony tóleý úshin ob­lystyq bıýdjetterge 3 jylǵa 500 mln teńge, sondaı-aq, úkimettik emes uıymdarǵa da osynsha qarajat bólingeni aıtyldy. Ishki ister mınıstri Qalmu­­han­bet Qasymovtyń baıan­damasyn­da «Turmystyq zorlyq-zom­bylyqtyń aldyn alý týraly», «Quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý týraly» atty arnaıy zańdar qabyldanǵannan keıin zorlyq-zombylyqty quryqtaý isi bo­ıynsha jaǵdaı birshama túzelip, oń sıpat alǵandyǵy kóldeneń tartyldy. Sonyń ishinde otbasynyń shyrqyn buzýshylardy ýaqytsha kóshirý (onyń basqa turǵyn-jaıy bolǵan jaǵdaıda), 1 jylǵa deıin úıde alkogol men esirtki zat­taryn tutynýǵa jáne taǵy bas­qa jaǵdaılarǵa tyıym salý múm­kindikteri engizilgeni sóz boldy. «Qabyldanǵan zańdy sharalar elimizdegi turmystyq qylmys deńgeıin jyl saıyn ortasha eseppen 10 paıyzǵa tómendetýge septigin tıgizdi. Otbasylyq, tur­mystyq deńgeıdegi qylmysqa qarsy kúres máselesi balalardy turmystyq zorlyq-zomby­lyqtan qorǵaý, qylmystan saq­tandyrý máselelerimen tyǵyz baılanysty», deı kelip, mınıstr búgingi tańda polı­sııa­nyń profılaktıkalyq esebi­ne 16 myńnan astam balasy bar 12 myń qolaısyz otba­sy tir­kel­­genin, al ótken jyly bala tár­bıesine qatysty mindet­terin oryn­damaǵany úshin sha­mamen 5,5 myń ata-ana ákim­shilik jaýap­ker­shilikke tartyl­ǵanyn jetkizdi. Sóziniń qory­tyn­dy­synda Q.Qasymov mun­daı qyl­mystardyń aldyn alý kóp jaǵ­daıda jergilikti mańy­zy bar áleýmettik másele­lerdiń sheshilýine baılanys­ty ekenin, sondyqtan IIM bolashaqta bul máselelerdi sheshýge aımaqtaǵy ákimder basshylyq jasaıtyn, sondaı-aq, qoǵamdyq qurylymdar, úki­mettik uıymdar jáne turǵyn­dardyń ózi basqaratyn quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý boıyn­sha óńirlik komıssııanyń múm­kin­dikterin belsendirek paıda­lanýǵa nıetti ekenin aıtty. Úkimet saǵatynda qaral­ǵan másele boıynsha qosymsha baıan­damany Zańnama jáne sot-qu­qyqtyq reforma komı­tetiniń tóraǵasy Nurlan Áb­dirov jasady. Ol komıtet­tiń profılaktıkalyq sýbek­tilerdiń quqyq qoldaný táji­rıbesine taldaý júrgizip, daǵ­darys ortalyqtarynyń, qorlar­dyń alańdarynda, quqyq qorǵaý organdary men qoǵamdyq uıym­darda saraptamalyq kezdesýler uıymdastyryp, onyń qorytyndysy boıynsha qol­da­nystaǵy zańnamany odan ári jetildirý talap etiletinine kóz jetkizgenin málimdedi. «Profılaktıka sýbek­tile­riniń tájirıbesi de túbegeıli jaq­­sartýdy talap etedi. Bas pro­­kýratýra birneshe aı boıy «Otbasynda zorlyq-zomby­lyqsyz Qazaqstan» atty aý­qym­dy jobany júrgizip otyr­ǵanyn atap ótý kerek. Otbasy ınstıtýty memleket pen qoǵamnyń irgesin qalaıtyn negizderdiń biri degen uǵymǵa súıensek, bul ult­tyq qaýipsizdiktiń de negizi bolyp tabylady. Sondyqtan otba­sy ınstıtýtynyń jaı-kúıi stra­tegııalyq perspektıvada mem­leket tarapynan da, búkil aza­mattyq qoǵam tarapynan da únemi nazarda bolýǵa tıis», dedi depýtat. Odan ári sheshen Qazaqstan halqy Assambleıasy Analar keńe­siniń derekteri boıynsha 2015 jy­ly elimizde nekesiz týǵan 72 myń bala, 400 myńnan astam jal­­­ǵyz­ilikti ana, 60 myńnan as­tam jal­ǵyzilikti áke bar ekenin jet­kizdi. «Jetim balalar sanatynda 31myń bala bar. 2016 jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaı bo­ıynsha balalar úılerinde 6 436 bala tárbıelenedi. Osy saladaǵy úderisterdiń qalyptasý sharttaryn, sebepterin, ózara baıla­ny­syn egjeı-tegjeıli zerdeleý qajet. Bir sózben aıtqanda, keshen­di taldaý jáne júıeli túrde jumys júrgizbese bolmaıdy. Alaıda, búginde, bul min­det­ti Parlament te, sonymen qatar, mem­lekettik organdar da bir­qatar sebepter boıynsha tıisin­she at­qarmaı otyr», – deı kelip, ol osy sebepterdi de sanamalap berdi. Baıandamany talqylaýǵa qatysqan depýtattar arasynda Zaǵıpa Balıeva beıimdeý ortalyqtarynda turmystyq daǵdarysqa ushyraǵan otbasy múshelerimen psıhologtardyń jumys isteýin uıymdastyrý qajettigin atady. Sonymen qatar, ol turmystyq zorlyq-zombylyqtan otbasylardy qorǵaý jumystarymen búgingi tańda 24 ÚEU aınalysatynyn jetkize kelip, olardyń jumys tıimdiligi úkimettik organdardan anaǵurlym artyq ekendigin aıtty. Sondyqtan turmystaǵy zorlyq-zombylyqtarǵa qarsy kúreste barlyq kúshterdi, keıbir shet elderdegi sııaqty, bir ortalyqqa toǵystyryp, tıimdiligin arttyrý kerektigin kóldeneń tarta kelip, olardy barlyq aýdan, oblys or­ta­lyqtarynda da ashý qajet­tigin jetkizdi. Sóziniń qory­tyn­dysynda ol osy ispen aınalysatyn arnaıy memlekettik organ qurýdyń qajettiligin atap ótti. Depýtat Baqytgúl Hameno­vanyń sózinen bul istiń mán-jaıyn jaqsy biletini baıqaldy. «Búgingi kúni áıelder men balalarǵa qarsy jaýyzdyq áreketter óte kóbeıip ketken. Byltyr ǵana osyndaı 140 myńǵa jýyq oqıǵa tirkelgen. Onyń ishinde jábir kórýshi áıelderdiń 80-ge jýyǵy ózine ózi qol jumsaǵan. Otbasyndaǵy zorlyq-zombylyqtyń 80 paıyzǵa jýyǵy áıelge qarsy jasalady. Úıdiń shamshyraǵy bolatyn áıel adamǵa qarsy jasalatyn jaýyzdyqty kórgen balanyń óse kele, ákeniń ozbyrlyǵyn qaıtalamasyna kim kepil? Bul jábirlenýshiniń quqyǵyn ǵana taptamaı, erteńgi urpaqtyń talaby men tilegine de balta shabady emes pe», dedi ol. О́ziniń usynymdary arasynda depýtat aýdandar men oblys ortalyqtaryndaǵy turmystyq jábirlenýshilerdi qorǵaý bólimsheleri belgili turaǵy joq adamdarǵa arnalǵan áleýmettik beıimdeý ortalyqtarynyń janynan ashylǵanyn aıta kelip, endi osy bólimshelerdi derbes ortalyq retinde quryp, óz jarǵysymen jumys isteıtindeı etý kerek ekenin atap kórsetti. Úkimet saǵatyna IIM, Bas prokýratýra, Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń jaýapty qyzmetkerleri, Ońtústik Qa­zaq­stan, Soltústik Qazaqstan, Mań­­ǵystaý, Qaraǵandy jáne Shy­ǵys Qazaqstan oblystary­nyń jergilikti polısııa qyzmet­­ker­leri, sonymen qatar, Úki­mettik emes uıymdar ókilderi qatysty. Otyrys qorytyndysy bo­ıynsha, depýtattar turmystaǵy zorlyq-zombylyqqa qarsy is-áreketterdi jandandyrýǵa baǵyttalǵan tıisti usynymdar qabyldady. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»