«Nur Otan» fraksııasynyń múshesi Fahrıddın Qarataevpen bizdiń búgingi áńgimemiz de eńbek taqyryby tóńireginde órbidi.
– Fahrıddın Ábdinabıuly, adam qandaı jetistikke de eńbek arqyly jetetini sózsiz. О́zińiz eńbek jolyn qashan bastadyńyz?
– Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Saıram aýdany, Kólkent aýyldyq okrýginiń Aqsýabat bólimshesinde dúnıege keldim. Ońtústikte adamnyń eńbekke degen qushtarlyǵy bala kezinen bastalady desem, artyq aıtqandyq emes. Áje-ápkelerimmen birge eń alǵash ret maqta terýge shyqqanym esimde. 4-5 jastamyn. «Men de maqta teremin, maǵan da maqta salatyn qap berińder» dep jylaǵanymdy úlkender áli kúnge deıin aıtyp, kúldirip otyrady. Jastaıymnan ózimnen kishi inilerime qamqor boldym. Keıin meniń jolymdy inilerim jalǵastyryp, olar da kishige qamqor, eńbekqor bolyp ósti. Qazir olar aýyl sharýashylyǵy salasynda, ártúrli qyzmette eńbek etip júr. Bala kezden eńbektiń dámin tatqan adam ómirde qor bolmaıdy degen osy. Úıde on bala boldyq. Kókem men anamnyń tapqan aılyǵy jete bermeıdi. 7 synypty bitirgen soń, jaz boıy shóp jınaýda jumys istedim. 14 jasta bolsam da úlken jigittermen birdeı eńbek ettim. О́zimizdiń 7-8 sotyq kishkentaı ýchaskemiz boldy, baý-baqshamen aınalystyq, jınaǵan ónimderdi qysqa daıyndaımyz, artyǵyn satamyz. Odan túsken aqshaǵa ata-analarymyz bizge kıim-keshek, azyq-túlik satyp alady. Azyn-aýlaq malymyz da boldy, solar kúnkórisimizge jarap turdy.
– Qaı joǵary oqý ornyn bitirdińiz?
– Oqýdaǵy jetistigiń de eńbekpen keletini belgili. Soǵan oraı bir mysal. Biz ózbek mektebin bitirdik. Ádette, bizdiń mekteptiń túlekteri Tashkentke oqýǵa túsetin edi. Al men mektepten keıin Jambyl teri zaýytyna jumysshy bolyp ornalastym. Oqysam, qor bolmaıtynymdy, tabysqa qol jetkizetinimdi de bildim. Jumys ornymnan joldama alyp, eki aıdan soń Jambyl tehnologııalyq jeńil jáne tamaq ónerkásibi ınstıtýtynyń (qazirgi tańda – ýnıversıtet) keshki fakýltetine oqýǵa tústim. Kúndiz jumys istep, keshke oqyp júrdim. Ol kezde syrttaı oqyp júrip, brıgadır, óndiris sheberi qyzmetine taǵaıyndalǵandar da boldy. Biraq, men oqýdy bitirip, týǵan jerime, aýdan ortalyǵyndaǵy teri ıleıtin óndiristik kombınatta eńbek ettim. Shopandarǵa ton tigýmen aınalystyq. Bir jyldan keıin basshylar eńbegimdi jáne qabiletimdi baǵalap, brıgadır, odan keıingi jyldary aǵa sheber, jabdyqtaý jáne ótkizý bóliminiń bastyǵy qyzmetterine taǵaıyndady. KSRO tarap, naryqtyq ekonomıka bastalǵan tusta taǵy da qıyndyqqa kez boldyq. О́ndiris orny toqtap qaldy.
– Sol tusta eńbek jolym basqa arnaǵa buryldy deseńizshi...
– Iá, bala kezimde eńbek etken Frýnze atyndaǵy keńsharǵa bas ınjener bolyp bardym. Jańa jumystyń qyr-syryn meńgerý úshin tynym tappadym. Oqyp, izdendim. Uıymdastyrýshylyq qabiletimizdi tanyta bildik. Traktor, mashına, kombaındardyń qural-jabdyqtary, qozǵaltqyshy týraly kitaptardy oqydym. Bir mehanızator traktoryn jóndep jatsa, janyna baryp, qalaı jóndeıtinine qarap turdym. «Men ınjenermin» demeı, jóndeý jumystaryna kirisip ketetin edim. Sonyń arqasynda aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy oraq naýqanyna saqadaı-saı turatyn. Uıymshyldyqtyń nátıjesinde keńsharymyzda eńbek ónimdiligi de artyp, aýdandaǵy úzdik sharýashylyqtyń birine aınaldy. 1996 jyly Saıram aýdany ákimdigine shaqyrdy. Aýdan basshysy: «Eńbek jolyńdy kórdik. Aýyl ákimi bolyp qyzmet atqara alasyń ba? Bizge ózińdeı jastar kerek», – dedi. Maǵan senim bildirgenine rahmetimdi aıtyp: «Aıanbaı eńbek etýge daıarmyn. Biraq, bastapqy kezde sizder de kómektesseńizder eken», – dedim. Osylaısha, Qarabulaq aýyldyq okrýginiń ákimi qyzmetine taǵaıyndaldym. Áýeli úsh aı ákim qyzmetin ýaqytsha atqardym. Ne kerek, aýyl ákimi bolyp 9 jyl qyzmet jasadym. Ol kezde aýdan boıynsha aýyldyń eń jas ákimi edim. Ol bir eń qıyn kezeń bolatyn. Únemi halyqtyń arasynda bolyp, Elbasynyń saıasatyn jetkizip, olardyń erteńge degen úmit-senimderin oıatý úshin bar kúsh-jigerimizdi jumsadyq. Uıymshyldyqpen eńbek etsek, barlyq qıyndyqtardy jeńe biletinimizdi túsindirdik.
– Qıyndyqtardy jeńý úshin qandaı isterdi qolǵa aldyńyzdar?
– Kóp jumysty asarlatyp iske asyrdyq. Musylman qaýymynda qınalǵan adamdarǵa qamqorlyq jasaý saýapty is bolyp sanalady. Bul – ózbekte de, qazaqta da bar dástúr. Asar jasaý – halyqtyq qaǵıda. Eldikti bildiretin is. Sol tusta biz de asarlatyp kóp adamdarǵa turǵyn úı salyp berdik. Qanshama muqtaj adam el qataryna qosylyp, búginde bári de ósip-ónip, úlken bir áýletke aınaldy. Aýylda 60-tan astam soǵys ardageri boldy. Shaǵyn kásipkerlikti damytý arqyly ardagerlerge qoldaý kórsettik. Shaǵyn dıirmender alyp, aýyldaǵy jigitterge jumys ta-ýyp berdik. Mal baǵatyn oryndar ashtyq. Et, sút ónimderi ózimizde óndirile bastady. Eńbegimiz de jandy, turǵyndardyń alǵysyn da aldyq. Osy oraıda, Elbasymyzdyń «Qaı qoǵamda da adam óz eńbegimen qadirli» degen sózi tilge oralyp tur. Eńbektiń kózin taba bilseńiz, qoǵamǵa da, elge de qadirli bolatynyńyz aqıqat.
– О́z urpaǵyńyzǵa qandaı aqyl-keńes berip júrsiz?
– Balalaryma: «Biz senderdi adal eńbek, mańdaı terimizben tapqan tabysymyzǵa baǵyp kelemiz. Sender de jetistikke eńbekpen jetýge bolatynyn uǵynyńdar», dep aıtyp otyramyn. Endi búgingi tańda ul-qyzdarymyz eńbek etip, tárbıeli adam bolyp shyqqandaryna qarap, Allaǵa táýbe deımin. Qazir nemerelerimizge de izgi tárbıe berýge atsalysýdamyz. Elbasynyń «Tegin dúnıe men jatypisherlik qundylyqtardyń básin túsirip, eńbektiń mánin ketiredi, adamdy bosańsytyp, onyń ómirsheńdigin tómendetedi» degen oı-tolǵamyn árqashanda este ustaǵanymyz jón. Sondaı-aq, ulttyq salt-dástúrlerimizdi, qundylyqtarymyzdy baǵalaı bilýge, mádenıetimiz ben ónerimizdi qurmetteýge úıretýimiz kerek. Sonda ǵana otanshyl, patrıot azamat bolyp qalyptasady. Mine, Máńgilik eldi quratyn azamattar osyndaı bolýy tıis. Eldiń tynyshtyǵy, búgingi baqytty zamanymyz – bári halyqtyń eren eńbeginiń arqasynda júzege asyp otyr.
– Eren eńbek demekshi, Elbasymyz da eńbek máselesine basa mańyz berip otyr emes pe. Bul jóninde ne aıtasyz?
– Eńbek adamdy tárbıeleıdi, jaqsylyqqa baǵyttaıdy. Eńbek ár adamdy bolashaqqa bastaıtyn jol desek, qatelespeımiz. Elbasynyń ómir jolyna kóz salsaq, qanshama qıyndyqty jeńe bilgenin, óz ortasynda kóshbasshy bola júrip, bolashaqqa degen senimi óte zor bolǵanyn kóremiz. Ol jastyq shaǵynda Temirtaý magnıtkasynda jumys jasap, bet qaratpaıtyn myń gradýstyq peshtiń túbinde temir balqytyp, aıanbaı eńbek etti. Bir sózben aıtqanda, Elbasymyz – ot pen jalynnyń ishinde shyńdalǵan adam. Sol kezde qalyptasqan eńbekqorlyq qasıet ony úlken dárejege jetkizdi. Memleket basshysynyń ómir joly – bárimizge de úlgi-ónege. О́mirden túıgeni mol Elbasynyń «Eńbek – ómirdiń ustazy. Eren eńbektiń tereń sabaǵyn alǵan saıyn eldiń ál-aýqaty artyp, qýaty kúsheıe beredi» degen tujyrymdy oıy bar. Erdi azamat qylatyn da, eldi damytatyn da eńbek ekeni Elbasymyzdyń osy qanatty sózinen kórinip tur. Eńbekqor adam bastamashyl keledi. Shynymen de, Elbasynyń ómirsheń bastamalary óte kóp. Sonyń biri – Máńgilik El ıdeıasy. 2050 jylǵa qaraı Qazaqstan damyǵan 30 eldiń qatarynda bolýy kerek. Elbasy memleket aldyna osyndaı asqaraly mindet qoıyp otyr.
– О́zindik ómir jolyńyzdan syr sherte otyryp bergen suhbatyńyzǵa rahmet. Depýtattyq qyzmetińizde tabys tileımiz.
Áńgimelesken
Ǵabıt ISKENDERULY, «Egemen Qazaqstan»
