Búgin qımyldamasaq, erteń kesh bolady

Qazaqstan Respýblıkasynyń Parlamentine Teris pıǵyldy dinı aǵym­dar­dyń qyzmetinen zardap shekkenderge kómek kórsetý ortalyqtarynyń qaýymdastyǵynan hat keldi. Onda bylaı delingen: Tepic pıǵyldy dinı aǵymdardyń qyzmetinen zardap shekken azamat­tar­ǵa kómek kórsetý ortalyqtarynyń qaýymdastyǵy dinı senim bos­tan­dy­ǵyn táýelsiz memleketimizdiń kóp ult­ty halqymyzǵa syılaǵan artyqshy­lyq­tarynyń biri dep esepteıdi. Qazaqstan óziniń demokratııalyq prınsıpterdi ustanatynyn tájirıbe júzinde jáne nátıjeli saıasaty ar­qyly dáleldedi. Alaıda, biz adam balasynyń jeke ómiri men densaýlyǵyna qasaqana qaýip tóndirip otyrǵan, memleket, ot­basy, qoǵam ómiriniń turaqtylyǵyn shaıqaltqan, jastar sanasyn ýlap, qatigezdikke úgitteý arqyly qyl­mys­qa, tipti ózine-ózi qol jumsaýǵa ıtermelep otyrǵan tepic pıǵyldy dinı aǵymdardyń emin-erkin júrgizip jatqan ic-áreketine qatty alańdaýda­myz. Bul kúnderi ártúrli sıqyrshy­lyq­pen, sáýegeılikpen aınalysýshy, din atyn jamylǵan alaıaqtardyń teledıdar men baspasózge shyǵýy ulttyń rýhanı ómirine úlken zııan keltirýde. Osydan kóretinimiz, tepic pıǵyldy dinı aǵymdar adam, otbasy, qoǵam jáne memleket úshin óte qayipti ekendigi baı­qalady. Olardyń ataýlary ár­túr­li, psıhıka men sanany ózgertetin tehnologııasy da ártúrli, bipaq nátı­je­si bir – tolyq ózine baǵyndyrý, aqsha jáne bılikke jetýge umtylý. Sondyqtan adam balasynyń ult­tyń mentalıtetine nuqsan keltirip, rýhanı daǵdarysqa ushyratýshy jat pıǵyldy dinı aǵymdardyń jolyn kesý úshin olardy qatań baqylaýǵa alyp, qadaǵalaý arqyly olarǵa qarsy kúreste áleýmettik birtutas shep qalyptastyrý qajet dep esepteımiz. Ácipece tirkelgen jáne tirkelmegen dinı uıymdar men biplectikterdiń qu­qy­ǵy men mindetin qaıta tarazylaý kún tártibindegi eń ózekti másele bolyp otyr. Osyǵan baılanysty tepic pıǵyl­dy dinı aǵymdardyń kepi yqpalynan azamattyq quqyqty qorǵaý jáne azamattardyń dinı saýattylyǵyn art­tyrý maqsatynda 2008 jyly tepic pı­ǵyldy dinı aǵymdardyń qyzmetinen zardap shekken azamattarǵa kómek kór­setý ortalyǵy quryldy. 2009 jyly bul ortalyq tepic pıǵyldy dinı aǵym­dardyń qyzmetinen zardap shekken azamattarǵa kómek kórsetý orta­lyq­tarynyń qaýymdastyǵy bolyp birikti. Bul kúnderi respýblıka boıyn­sha 14 oblys pen Astana jáne Almaty qalalarynda 18 ortalyq jumys jasaıdy. 2010 jyly ortalyqtar otandyq jáne sheteldik mamandardy qatys­ty­ra otyryp, 400-den astam ic-shara, atap aıtqanda, dárister, kezdesýler jáne semınarlar ótkizdi. Byltyrǵy jyldyń ózinde kómek kórsetý orta­lyqtaryna azamattardyń dinı cenim bostandyǵy salasyndaǵy quqyǵynyń buzylǵandyǵy jóninde 900-den astam ótinishter kelip tústi. О́tinishterge ja­salǵan taldaý qorytyndysy kór­setkenindeı, kóptegen jat nıetti dinı uıymdar ózine tartyp, qarmaǵyna engizgen adamǵa uıymnyń naqtyly maq­saty men mindeti, shynaıy bolmysy týraly aqparatty bermeı qupııa ustaıtyny belgili boldy. Olar – tájirıbeli, arbaý, azǵyrý ádisin jetik meńgergen arnaıy ákki mamandan­dy­ryl­ǵan adamdardy paıdalanyp, ózde­rin tanymdyq, bilim berýshi, saýyq­tyrýshy, ekologııany qorǵaýshy, adamgershilikti dáripteýshi, ádiletti úgit­teý­shi, tipti aqysyz shet tilderin úı­retýshi retinde tanystyryp, pasyq maqsattaryn icke asyrýǵa tyrysady. Sóıtip azamattardyń senimdi aqparat alý jónindegi konstıtýsııalyq quqy­ǵyn aıaqasty etedi. Ekinshiden, sanany baqylaý birneshe ádisterdiń jıyn­ty­ǵynan qurylady. Bul ádister arqyly erkin júrýge kedergi keltipy, oılaý qabiletin joıý, din atyn jamylǵan aǵymnyń jalpy adamzatqa, qoǵamda­ǵy qalyptasqan etıka men adamgershilikke qaıshy keletin nasıhattar júıe­sin zorlap mindetteý jáne tolyq ba­ǵyndyrý maqsatynda adamnyń psı­hologııalyq turǵydan quldyraýyn júzege asyrady. Mundaı aǵymdardyń basty kaǵı­da­sy «kim bizben bipge emes, sol bizdiń dush­panymyz» degen erejege qurylǵan. Tepic pıǵyldy dinı aǵymdardyń máselesi batysta 60-70-jyldary paıda boldy. Máseleniń mańyzdylyǵy son­shalyqty, paıda bolǵan túrli oqı­ǵalar ártúrli memleketterdiń ǵylymı ortasy jáne bılik júıesi tarapynan keshendi zertteýdi qajet etti. Bul mem­leketterde túrli jat nıetti aǵym­dardyń adam quqyǵy men bostan­dy­ǵyn buzǵandyǵy, áleýmettik erejelerge qaıshy kelgeni sebepti zańdyq saraptaýlar negizinde keıbirine tyıym salyndy, kópshiligi aıyppul tóledi, músheleri jáne basshylary túrmege qamalǵandary da boldy. Kýltterdiń qyzmeti týraly másele Eýroparlamentte birneshe ret qaral­dy. Al 1996 jyldyń aqpan aıynda Eýroparlament qaýly shyǵaryp tepic pıǵyldy kýltterdiń tarapynan tý­yndaǵan qatygezdikke úgittey, jeke adamnyń bas bostandyǵyna qol suǵý, zorlyq-zombylyqqa azǵyrý sııaqty zańǵa qaıshy ic-áreketterdiń ereksheligin júıeli túrde aıqyndap berdi. Al, TMD memleketteriniń zańna­ma­synda 1997 jyldan bastap memle­ket­tik-konfessııalyq qatynastardyń jaǵdaıy birden lıberalızmnen ákim­shilik-retteýshi júıege ózgerdi. Bul úrdiste Reseı Federasııasy negizgi ról atqaryp, qatań erejelerden tura­tyn jańa zań shyǵardy. Eger 1997 jyl­ǵa deıin Reseıde jáne TMD elderinde konfessııalardyń qyzmetin to­lyq qoldaý saıasaty oryn alǵan bolsa, jańa zańdardyń qabyldanýy nátıje­sin­de «dástúrli» jáne «dástúrli emes» senimder dep bólinip, zańdy tulǵa mártebesin alý úshin jańa ákim­shilik kedergiler belgilenip, ondaı uıymdardyń taralý jolyn barynsha kúrdelendirdi. Sondaı-aq, EQYU sheńberinde 2009-­2010 jyldardyń shilde, qyr­kúıek, qazan, jeltoqsan aılarynda ótkizilgen halyqaralyq konferensııalarda «dástúrli» jáne «dástúrli emes» senim uǵymy arnaıy talqylandy. Atalǵan konferensııalarǵa bizdiń Qaý­ymdastyqtyń ókilderi belsendi qatysqan bolatyn. Túpli elderden kelgen konferensııaǵa qatysýshylar azamattardyń dinı senim bostandyǵy quqyǵyn qorǵaý maqsatynda dinderdi «dástúrli» jáne «dástúrli emes» dep bólýdi bipaýyzdan qoldady. Eldiń, jerdiń tutastyǵy, shekara­synyń myzǵymastyǵy sekildi onyń rýhanı tutastyǵy men birligine de qol suǵýǵa bolmaıtyny aqıqat. Onsyz ultty, eldi aman saqtap qalý múmkin emes. Rýhy bıik el ǵana qoǵamnyń beıbitshiligi men damýyn, dástúrli dinı senim bostandyǵyn, halqynyń tarıhı bolmysy men rýhanı qun­dy­lyǵyn qorǵaı alady. Tepic pıǵyldy dinı aǵymdardyń kóbeıýi qoǵamdyq jáne ulttyq qayip­cizdikkke tikeleı qater tóndiredi. Qo­ǵam men memleketti jatsynyp, jal­py­ǵa ortaq qalyptasqan adamger­shilik-etıkalyq qaǵıdalardan ajyra­ǵan adamdar óz «kósemderiniń» yqpa­lynan shyǵa almaı, shyrmalýda. Sondyqtan, biz Parlament depý­tat­taryna qazirgi kezde «Dinı senim bostandyǵy jáne dinı birlestikter týraly» Zańǵa tıisti, keshendi ózge­rister men tolyqtyrýlar engizý qa­jet­tiligi týraly ótinish joldap otyrmyz. Atalmysh Zańǵa engiziletin ózge­ris­ter men tolyqtyrýlar qabyl­dan­gan jaǵdaıda memleket pen dinı birlestikter arasyndaǵy qatynastardy úılesimdi túrde ornyqtyrýǵa, qandaı da bip tepic pıǵyldy dinı uıym ta­rapynan adamdardyń ómiri men den­saýlyǵyna zııan keltirilgen jaǵdaıda olardy jaýapkershilikke tartýǵa, sheteldik azamattardyń mıssıonerlik qyzmetin zańmen retteýge jáne baqy­laýǵa alýǵa, tipti kerek bolǵan jaǵ­daı­da, olardy shekteýge, sóıtip eks­tre­mıstik dinı uıymdardyń lańkestik is-áreketteriniń aldyn alýǵa zańnama­lyq negiz bolady dep esepteımiz.