Qazaqstannyń rekordtyq astyǵy

El dıqandary bıyl buryn-sońdy bolyp kórmegen 25 mıllıon tonna mejeni baǵyndyrmaq

Keshe Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵaly­ǵy­men Úkimettiń selektor­lyq rejimdegi otyrysy bolyp ótti. Onda el tilegi egin ústine aýǵan búgingi shaqtaǵy eń mańyzdy másele – egin ora­ǵyn oıdaǵydaı aıaqtaý jáne bıylǵy bitik ósken eginniń mol astyǵyn shyǵynsyz saq­taý sharalary tal­qy­landy.

Otyrystyń kún tártibindegi osy bir kókeıkesti másele boıyn­sha Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstri Asyljan Mamytbekov baıandama jasady. Baıandamashynyń aı­týynsha, bıylǵy jyly dıqan qaýymynyń aldynda 16,2 mıllıon gektar dándi daqyldar egis­ti­gi­niń oraǵyn ótkizý mindeti qoıyl­ǵan bolatyn. Qazirgi kúnge deıin respýblıkamyzda 12,8 mıllıon gektar alqaptyń astyǵy basty­ryl­ǵan. Bul barlyq dándi da­qyl­dar egistigi kóleminiń 79 paıyzyn qurap otyr. Astyq saqtaý oryn­darynda qazirdiń ózinde 20,2 mıllıon tonna astyq jınaqtaldy. Iаǵnı, orylǵan eginniń ár gek­ta­rynan 15,8 sentnerden astyq bastyrylǵan. Al eginniń eń bitik shyqqan aımaqtarynda oraq naý­qany endi bastalyp otyr­ǵan­dyq­tan aldaǵy ýaqytta gektar shy­ǵymy budan da artyq bolady dep kútilýde. Mamandardyń boljamy boıynsha, astyqty óńirler taıaý kúnderde Otannyń qut qam­ba­sy­na taǵy da 5 mıllıon tonnadan astam dán quımaq. Bul bıyl Qazaqstanda buryn-sońdy bolyp kórmegen 25 mıllıon tonna as­tyq bastyrylady degen sóz.

Mınıstrdiń málimdeýinshe, Jam­­byl jáne Ońtústik Qazaq­stan oblystarynda bıdaı men arpa jınaý tolyq aıaqtalǵan. Al Ba­tys Qazaqstan, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan jáne Almaty oblys­ta­ryn­da oraq aıaqtalýǵa jaqyn. En­di­gi astyq úshin kúres elimizdiń eń astyqty óńirlerinde jal­ǵas­paq.

Bıylǵy jylǵy oraqqa aýyl­sha­rýashylyq eńbekkerleri erekshe daıyndyqpen keldi. Oraq naý­qany bastalar qarsańda aýyl­sha­rýa­shylyq tehnıkalary 98 paı­yz­dyq daıyndyq sapyna qoıyl­dy. Úkimet sheshimimen aýylsha­rýa­shylyq taýar óndirýshilerin (AShTО́) jeńildikti baǵa boı­yn­sha janar-jaǵarmaımen qamta­ma­syz etý máselesi oıdaǵydaı she­shi­lip, AShTО́-ge árbir lıtri 77 teńgeden 405 myń tonna janar-jaǵar maı bosatyldy. Bul ortasha saýda baǵamynan 15 teńge tó­men kórsetkish. Negizgi astyqty ob­­lystarda qyrkúıektiń 3-shi onkúndiginde jáne qazan aıynyń basynda oraqqa qatysty qaýyrt jumystar oryn alatyndyqtan bul óńirlerge bólingen janar-ja­ǵarmaı mólsheri jetpeıtin syńaı­ly. Sondyqtan jaqynda Úkimet basshysynyń sheshimimen qosym­sha Aqmola oblysyna 12,7 myń tonna, Qostanaı oblysyna 10,3 myń tonna, Soltústik Qazaqstan oblysyna 17,2 myń tonna jeńil­dikti baǵamen janar-jaǵarmaı bólý týraly sheshim qabyldandy. Selektorlyq keńes barysynda osy atalǵan óńir basshylary bul kómek úshin Premer-Mınıstrge shynaıy alǵystaryn bildirdi.

Búgingi tańda Qazaqstan dı­qan­dary úshin eń basty másele jomart jer bergen osy bir mol ıgilikti oıdaǵydaı iske jaratyp, rekordtyq astyqty der kezinde keptirý jáne saqtaý bolyp otyr. Qazir respýblıkamyzda arnaıy lı­senzııalary bar 217 astyq qa­byl­daý pýnktteri (AQP) bar. Olar­dyń qýaty 13,6 mıllıon ton­na astyq saqtaýǵa arnalǵan. Ony­men qosa aýylsharýashylyq qurylymdarynyń qosymsha 8,9 mıllıon tonna astyq saqtaýǵa arnalǵan qoımalary bar. Iаǵnı, respýblıkamyzdyń qazir 22,5 mıllıon tonna astyq saqtaý múmkindigi bar. Sonymen birge, AShTО́-ler asfalttalǵan alań­dar men ýaqytsha astyq saqtaýǵa laıyqtalǵan arnaýly oryndarda taǵy da 2,5 mıllıon tonna astyq saqtaýǵa qabiletti. Iаǵnı, qolda bar astyq saqtaý qoımalaryn tıimdi paıdalanatyn bolsaq, bı­yl­ǵy rekordtyq astyqty eshbir shyǵynsyz aldaǵy jyldarǵa jet­kizýge múmkindik tolyq jetedi.

Negizgi astyqty óńirlerdegi AQP-lardy bosatý maqsatynda bıylǵy oraq qarsańynda 500 myń tonna taýarly astyqty sol­tústik óńirlerden elimizdiń basqa óńirlerine tasymaldaý týraly sheshim qabyldanǵan bolatyn. Onyń ishinde Aqmola oblysynan 151,4 myń tonna, Qostanaı oby­ly­synan 165,5 myń tonna, Sol­tústik Qazaqstan oblysynan 183,1 myń tonna astyq tasy­mal­daý kózdelingen. 27 qyrkúıekke deıingi derek boıynsha 174,7 myń tonna astyq basqa óńirlerge aýystyrylǵan.

Elimizdiń ishki qajetin tolyq óteý úshin 9 mıllıon tonna astyq qajet. Olaı bolatyn bolsa, eli­mizdiń bıylǵy eksporttyq áleýe­ti 10 mıllıon tonnadan asyp jy­ǵylaıyn dep tur. «Qazaqstan te­mir joly» AQ-tyń derekteri boı­ynsha, 2010-2011 marketıng­tik jyly, ıaǵnı 2010 jyldyń 1 shildesinen 2011 jyldyń 1 shil­desine deıin astyqqa shaqqandaǵy un eksportyn qosyp eseptegende, 6 mıllıon tonna astyq eks­port­talǵan. Al bıylǵy marketıngtik jylda 972 myń tonna astyq eks­porttaldy. Aldaǵy ýaqytta eli­miz­diń bıylǵy bitik egininen Or­ta­lyq Azııa memleketterine, Aýǵan­­stanǵa jáne Iranǵa 6 mıllıon tonna astyq eksporttalady. Ústi­miz­degi jyly astyq eks­port­taýshylardy qoldaý maqsa­tyn­da «Sentr transportnyh ýslýg» AQ arqyly kólik shyǵyn­dary úshin sýbsıdııa bólý tetikteri qaras­ty­rylǵan. Osy maqsat úshin bıylǵy jyly «Qazaqstan temir joly» AQ jáne basqa ta­symaldaý uıymdaryna 5 mıllıard teńge, 2012 jyly 10 mıllıard teńge qarjy bólý qaras­ty­rylǵan. Bul Reseı Federasııasy jáne Qytaı arqyly astyq ta­symaldaıtyn eksporttaýshy­lar­dyń tasymal shyǵynyn jabýǵa arnalǵan.

Bıylǵy jyly «Qazaqstan temir joly» UK» AQ tarapynan astyq tasymaldaýǵa arnalǵan vagondar bólýde kidiris bolǵan joq. Qazir «Qazaqstan temir joly» AQ qaramaǵynda astyq tasymal­daıtyn 5219 vagon bar. Bul vagondar aıyna 400-500 myń tonna astyq tasymaldaýǵa múmkindik beredi. Biraq bıylǵydaı rekord­tyq astyq alynǵan jyly bul kólem de azdyq etkeli otyr. Osy­ǵan oraı «Qazaqstan temir joly» AQ Reseı Federasııasyna 5 myń birlikke deıin astyq tasıtyn vagondardy jalǵa almaq. Qazirge deıin 700 vagon elimizge kelip jetti.

Bıyl «Azyq-túlik kelisim-shart korporasııasy» UK» AQ AShTО́-lerdi qoldaý maqsatymen 5 mıllıon tonna astyq satyp alýdy kózdep otyr. Kommer­sııa­lyq maqsatta satyp alynatyn bul astyqtyń árbir tonnasy 25 myń teńgeden aınalmaq. Bul sha­ǵyn jáne orta taýar óndirý­shi­lerdi qoldaýǵa arnalǵan tıimdi shara bolyp tabylady. 2011 jyldyń 27 qyrkúıegine deıin kor­porasııa 1,3 mıllıon tonna astyq satyp alý baǵdarlamasyna 32,4 mıllıard teńge qarjy bóldi.

2012 jyldyń kóktemgi egisi úshin aýylsharýashylyq qury­lym­daryna 2,3 mıllıon tonna tuqym qajet bolsa, 26 qyr­kúıek­tegi derek boıynsha AShTО́-ler 2 mıllıon tonna tuqymdy qambaǵa quıǵan. Ústimizdegi jylǵy 23 qyrkúıektegi málimet boıynsha, elimizde 16,4 mıllıon tonna shóp daıyndalǵan. Bul 2010 jyldyń sáıkes merzimimen salystyrǵan­da 2 mıllıon tonnaǵa artyq. Bıyl aýylsharýashylyq eńbekker­leri 1,5 jyldyq jem-shóp qoryn daı­yndaýdy kózdep otyr.

Jylqybaı JAǴYPARULY.