Mindettemelerdi minsiz oryndaýǵa kúsh salynyp jatyr

Uıym keńesinde qazaqstandyqtar sózi yqylas týǵyzdy Varshavada EQYU-nyń Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqyqtary jónindegi bıýrosynyń jyl saıynǵy ke­ńesi óz jumysyn bastady. Onda Uıymǵa qatysýshy mem­le­ket­ter­diń adamı ólshemder salasyndaǵy  mindetterin oryndaý jó­nin­degi másele qaralatyny belgili. Eki aptaǵa sozylatyn fo­rým­ǵa ádette EQYU-ǵa múshe memleketterdiń ókilderi, halyq­ara­lyq máseleler jónindegi sarapshylar, quqyq qor­ǵaý­shy­lar men úkimettik emes uıymdardyń belsendileri qatysady. Qazaqstan Respýblıkasynyń resmı delegasııasy quramyna elimiz Syrtqy ister mı­nıstr­liginiń Erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi Mádına Jarbosynova bastaǵan Parlament Senaty men Májilisiniń depýtattary, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ko­mıssııanyń, Joǵarǵy Sottyń, Or­talyq saılaý komıssııa­sy­nyń jáne elimizdiń basqa da memlekettik organdarynyń ókil­deri engen. Keńeske sondaı-aq Qazaqstannyń túrli úkimettik emes uıymdarynyń ókilderi de qatysýda. Azamattyq qoǵam men memleket ókilderi bir ústel basynda EQYU keńistiginde adam qu­qyn saqtaý salasyndaǵy aǵym­da­ǵy jaǵdaıdy talqylap, mem­le­ketterdiń osy turǵydaǵy óz moıyndaryna alǵan mindet­te­melerin qanshalyqty oryndap jatqandyǵy jóninde kúsh birik­tire otyryp, saraptamalar jasaıdy jáne osy tóńirekte pikir almasýlar júrgizedi. Keńesti EQYU-ǵa tóraǵalyq etýshi el – Lıtvanyń atynan sóz sóılep ashqan osy el syrt­qy ister mınıstriniń orynbasary Evaldas Ignatavıchýs óziniń tóraǵalyǵy barysynda  Lıtva­nyń 2010 jyldyń jeltoq­sa­nyn­da ótken Astana Sammı­tin­de alǵa qoıylǵan mindetterdi júzege asyrýmen aınalysqanyn atap kórsetti. Keńeste Qazaqstanda adamı ólshemder boıynsha mindet­te­me­ler qalaı oryndalyp jat­qa­ny týraly Qazaqstan ókilderi de sóz sóıledi. Alǵash bolyp minberge delegasııa jetekshisi Má­dına Jarbosynova kóteril­di. О́tken jyl adamı ólshemder sharalaryna toly jyl boldy, dep bastady óziniń sózin Qa­zaq­stan ókili. Astanada uıym­das­ty­rylǵan EQYU Sammıti onyń túpqazyǵyna aınaldy. Uıymǵa múshe memleketter EQYU-nyń barlyq úsh ólshemi boıynsha óz­deriniń moıyndaryna alǵan mindettemelerin izgi nıet rýhynda sózsiz oryndaýǵa degen sheshimdilikterin qýattady. Elimizdiń Erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi Qazaq­stan­nyń ústimizdegi jyldyń qańtar aıynan bastap EQYU úshtigi quramynda jumysyn jalǵas­ty­ryp jatqanyna nazar aýdara kelip, Otanymyzdyń basty maq­saty «Vankýverden Vla­dı­vostokqa deıin keń baıtaq ke­ńistikte» qaýipsizdik pen yn­ty­maqtastyqtyń sheshýshi tetik­te­rin nyǵaıtýdyń belgili bir bastaýshysy retinde EQYU-nyń áleýeti men bedelin jan-jaqty nyǵaıtýǵa yqpal etý bolyp qala beretinin jetkizdi. Bıylǵy jyly Qazaqstan óz Táýelsizdiginiń 20 jyldyq she­bi­nen ótedi, dep jalǵady sózin M.Jarbosynova. Tarıhı turǵy­dan osy qysqa merzim ishinde Qa­zaqstan ekonomıkasy or­nyq­ty damyǵan, osy jaıt eldiń ár azamatyna qaýipsiz jáne tu­raq­ty ómir qamtamasyz etken memleketke aınaldy. О́tken jyldar bede­rinde respýblıkamyzda demokratııany damytý, zańnyń ústemdik qurýy men adam quqy men bos­tan­dyǵyn qorǵaý jolynda orasan jumystar atqaryldy. Adam qu­qyn qorǵap, azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn damytý jáne ny­ǵaı­tý júıelerin jetil­di­rý baǵyt­ta­rynda da aıtarlyqtaı sharalar qabyldandy. Qazaqstan delegasııasynyń je­­tekshisi sózin elimizdiń óz Táý­elsizdiginiń alǵashqy kúnderinen bastap tańdap alǵan jolynan aýyt­qymaı kele jatqanyn aıtýmen jalǵady. Ol joldar quqyq­tyq ortany ulttyq quqyq qorǵaý tetikterin kúsheıtý arqyly je­tildirý baǵytynda júrgizilip otyr­­ǵan jumystardan kórinedi. Máselen,  bul jumystar 2009-2012 jyldarǵa arnalǵan adam quqy salasyndaǵy ulttyq is-qımyl jospary men Qazaqstan Respýblıkasynyń 2010-2020 jyl­dar kezeńine arnalǵan quqyqtyq saıasat tujyrymdamasy sııaqty baǵdarlamalyq qujattarmen úı­lestirilip keledi. Bul eki qujatty da Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bekitken. M.Jarbosynovanyń atap kór­setkenindeı, joǵarydaǵy baǵ­dar­lamalyq qujattar memlekettik organdardy, úkimettik emes uı­ym­dar men halyqaralyq uıym­dardy tarta otyryp, adamı ól­shem­derdiń tıimdi, dáıekti jáne úılesimdi saıasatyn júzege asyrýǵa oń yqpal etýde jáne tabysty júzege asyrylýda. Adam quqyqtary salasyndaǵy ulttyq is-qımyl jospary men Quqyqtyq saıasat tujyrymda­ma­syn júzege asyrý maqsatynda 2010-2011 jyldary Sot júıesi jáne sýdıalardyń mártebesi týraly, Medıasııa týraly, Quqyq qorǵaý qyzmeti týraly, Qyl­mys­tyq zańnamany odan ári izgi­len­dirý máseleleri jáne qylmystyq proseste zańdylyqtyń kepildigin kúsheıtý týraly, Memlekettik qyz­met máseleleri jáne korrýpsııamen kúres týraly jáne basqa zańdar qabyldandy, dedi Erekshe tapsyrmalar jónindegi elshi. Mádına Jarbosynova, sonymen qatar, adamı ólshemderge qa­tysy bar basqa da birshama zań­dar qabyldaý josparda turǵanyn atap óte kelip, ústimizdegi jyl­dyń sáýirinde Qazaqstanda kezekten tys prezıdenttik saılaý bol­ǵanyna nazar aýdardy. Saılaýdy sheteldik baıqaýshylar, onyń ishin­de EQYU/DIAQB men EQYU PA baıqaýshylary baqy­laǵanyn qaperge saldy. Júr­gi­zilgen monıtorıng nátıjesinde EQYU/DIAQB-nyń prezıdenttik saılaý qory­tyn­dylary boıynsha qorytyndy esebi daıyndal­ǵa­nyn, soǵan sáı­kes baıqaý­shy­lardyń anyqtalǵan eskertpelermen qatar, oń úde­risterdiń kóptep kórinis bergenin má­limdegenin atap aıtty. Osy­nyń barlyǵy, dedi sóziniń qory­tyndysynda Erekshe tapsyrmalar jónindegi elshi, Qazaq­stan­nyń óz min­dettemelerine barynsha jaýap­ker­shilikpen qaraı­tynyn aıǵaq­taıdy. Qazaqstan Respýblıkasynyń Baılanys jáne aqparat vıse-mınıstri Nuraı Orazovtyń só­zinde de elimizdiń adam qu­qyqtary máselelerine úlken jaýapkershilikpen qarap kele jat­qany basa aıtyldy. Qazaq­stan Respýblıkasy, dedi ol, 2005 jyldan beri Azamattyq jáne saıası quqyqtar týraly halyqaralyq paktige qaty­sýshy bolyp tabylady. Pak­ti­de ta­nylǵan quqyqtardy ómir­ge endirý boıynsha turaqty túrde sharalar qabyldap otyr. Mu­nyń, sonymen qatar, eli­mizdiń qoldanystaǵy zańna­ma­synda kó­rinis tapqanyndaı, memle­ket­tik shekaralarǵa qara­mas­tan, aza­mattardyń aqpa­rattar men ıdeıalar alý jáne taratý erkin­digine de tikeleı qatysy bar. Qazaqstandyq vıse-mınıstr kelesi kezekte BAQ salasyn­da­ǵy zańnamalardy beıtaraptandyrý boıynsha jasalyp jatqan jumystar týraly baıandady. Máselen, 2010 jyldyń aqpany men maýsymynda Jenevada ót­ken BUU-nyń Adam quqy jó­nindegi keńesindegi Kezeńdik ámbe­­bap  sholý sheńberindegi baıan­da­many qorǵaý qorytyndyla­ry boıynsha Qazaqstan jala jabý men qorlaýdy qylmyssyz­dandyrý týraly usynymdy qa­byldaǵan bolatyn. Sóıtip, Qa­zaqstan ózine 2014 jylǵa deıin jala jabý men qorlaýdy to­lyqtaı qylmyssyzdandyrý týraly mindetteme alsa, atalǵan mindetti júzege asyrýdy osy jyly-aq bastap ketti. Osyǵan baılanysty tıisti zańdarǵa óz­ge­rister  men túzetýler engizildi. N.Orazov óziniń sózinde Qa­zaqstannyń kún tártibindegi má­selelerge baılanysty atqarǵan, atqaryp otyrǵan basqa da ba­ǵyttaǵy jumystaryna jan-jaq­ty toqtaldy. Atap aıtqanda, Baılanys jáne aqparat mı­nıstrliginiń «Teleradıo habarlaryn taratý týraly» zań jobasyn jasaýǵa kiriskenin alǵa tartty. Sondaı-aq BAQ bostan­dyǵy máselelerindegi strate­gııa­lyq baǵyttardyń biri ın­ter­netti damytý bolyp tabylatynyn atady. Sóziniń qorytyn­dysynda ol memleket tarapynan qabyldanyp otyrǵan sharalar BAQ salasyndaǵy aǵymdaǵy jaǵdaıdy jaqsartýǵa múmkindik bergenin aıtty. Búginde, dedi N.Orazov, Qazaqstanda 2722 BAQ jumys isteıdi. Olardyń 84 paıyzy nemese 2283-i – táýelsiz, 16 paıyzy nemese 439-y memleket­tiń qatysýymen qurylǵan. Son­daı-aq, otandyq aqparattyq rynokta 2644 sheteldik mass-medıa erkin taraıdy. Bul – 2192 basylym men 452 tele jáne radıo arnalar degen sóz. Osynsha BAQ qyzmeti el azamattaryna túrli aqparat kózderin tańdaýǵa múmkindik berip otyr. Qazaqstandyqtar sózi keńes­ke qatysýshylar tarapynan yqy­las týǵyzdy. «Egemen-aqparat».