Elbasy sodan keıingi sózin bylaı dep jalǵaǵan edi: Qaraǵandy metallýrgııalyq kombınatynda metallýrg bolyp qyzmet etip júrgenimde ol Sovet Odaǵyndaǵy qaıtalanbas zavod bolatyn. Biz ol jerge joldamamen keldik. «Jaqsy jalaqylaryń, páterleriń bolady» degen soń, bárimiz sonda aǵyldyq. Men 22 jasymda úılendim. Sóıtip, aldyńǵy qatarly metallýrg retinde seh basshysy maǵan meken-jaıy jazylǵan páter kiltin usyndy. Asyǵyp-úsigip álgi meken-jaı boıynsha barsaq, ol jerde tek qandaı qurylystyń júrgiziletini ǵana belgilengen eken. Meken-jaıyn ómir boıy umytpaımyn: Komsomoldar dańǵyly 25 úı, 28 páter. Ol – aýmaǵy nebári 27 sharshy metrdi quraıtyn páter edi. Alaıda, ol maǵan páter emes, han saraıyndaı kórinetin».
Mine, búgin Astana kúni qarsańynda Elbasymyz eńbek jolyn bastaǵan Temirtaý qalasyna jolǵa shyqtyq. Maqsatymyz – Memleket basshysy turǵan kók tóbeli úılerdi kórý.
Kún sanap kórkeıip kele jatqan shaǵyn qalanyń shyraıy kóz toıdyrady. Kóshe boılaı sap túzegen kóp qabatty úılerge, salynyp jatqan túrli ǵımarattarǵa qarap, qaıran qalasyń. Kenet, áldeneniń tarsyly nazarymyzdy aýdarsyn. Tramvaı. Joq, buryn kórmedik emes, kórdik. Oılap tursaq, elimizdiń biren-saran qalalarynda ǵana bar bul temir tulparlar kesheginiń kelmeske ketip bara jatqan bir-bir tarıhy syndy ǵoı. Qaraǵandynyń ózinde qalmaǵan. Kóliktiń taptyrmas bul túri shynymen óte qolaıly. Keptelek, keshigý degendi bilmeısiń. Baratyn jerińe ýaqytynda jetkizedi.
Baratyn jer degendeı, Prezıdentimiz turǵan birneshe mekenjaıdyń arasynan tańdaǵanymyz – osy qalada turǵandaǵy sońǵy baspanasy Dımıtrov kóshesinde ornalasqan 83-úıdegi 6-shy páter (sýrette). Jalpy, Elbasy Temirtaýda turǵan jyldarda tórt ret qonys aýystyrypty.
Joǵaryda aıtqan meken-jaıdan bólek, Qaraǵandy ındýstrıaldy ýnıversıtetiniń prorektory Oksana Gýmenchýk naqtylaǵandaı, oqýdan keıin Elbasy Temirtaý qalasyndaǵy úshinshi shaǵyn aýdandaǵy Respýblıka dańǵylyndaǵy 63/2 úıiniń 5 páterine ornalasqan. Úsh bólmeli páter, bolashaq Elbasynyń sol baspanasy, kombınattaǵy jaqsy qyzmeti úshin berilgen syıy eken. Atalmysh úıdiń qazirgi turǵyny Gennadıı Tıtovskııdiń aıtýynsha, úıdiń jobasy boıynsha, esikter basqa jaqtan bolýy kerek edi, alaıda Nursultan Ábishuly ony kelesi betinen saldyrǵan, jáne ol búgingi turǵyndarǵa óte yńǵaıly kórinedi.
Nursultan Ábishulynyń Temirtaýda turǵan úshinshi úıine, ıaǵnı Qar.shosse kóshesindegi 24/1-shi úıge, ókinishke qaraı, bizdiń jol túspedi... Alaıda, áriptesimiz Ásem Mırjekeevanyń saraptamasynan biletinimizdeı, ol úıde seksenniń seńgirine shyqqan zeınetker ana turady. Jýrnalıske shaǵymdanǵan ájeı turyp jatqan úıdiń birshama tozyp qalǵandyǵyn aıtqan. Aldaǵy ýaqytta ol úıge jóndeý júrgizý keregin de qala basshylyǵyna qaperleı ketkenimiz jón.
Negizgi mejemizden adasa qoımadyq. Oıymyz – Nazarbaevtar otbasy turǵan bir páterdi kórip, kórshi-qolańmen áńgimelesý. Biz barǵan úı – Elbasynyń Temirtaýdaǵy tórtinshi baspanasy. Dımıtrov kóshesindegi kók saraı.
Aldymyzdan shyǵyp, ózin Lıdııa Hodyreva dep tanystyrǵan azamatsha maǵan 16-shy páterge kóterilip, Valentına Kýlıkovamen áńgimelesýge keńes berdi. 83 jastaǵy Valentına Mıhaılovnamen áńgime jarastyrdyq.
– Buryn Temirtaýda qalalyq №2 aýrýhana bolatyn. Qazir joq. Orny da qalmaǵan bolar. Uzaq jyl sonyń otolarıngologııa bólimshesinde jumys istedim. Shaǵyn qalada adamdar bir-birimen jıi ushyrasady ǵoı. Onda turǵan túk te joq. Nursultan Ábishulynyń qaralýǵa kelgeni esimde. Keıin kórshi boldyq. Nazarbaevtar shańyraǵyna jıi baryp turatynmyn. Qonaq retinde demeı-aq qoıaıyn, dáriger retinde kóp boldym. Sara Alpysqyzyn da jaqsy tanımyn. Páterimiz bólek bolǵanymen, bir úıde turǵasyn, talaı kórshimizdiń otbasylyq dárigeri bolyp kettik qoı. Arasynda Nazarbaevtar otbasy da bar, – dedi Valentına Mıhaılovna.
Alǵysymyzdy bildirip, ketýge nıettendik. Bizben birge ilesip shyqqan Lıdııa Aleksandrovna da tegin adam emes eken. Kóp jyldar muǵalim bolǵan, mektep dırektorlyǵyna deıin kóterilgen. Ańqyldaq minezdi. Ol kisige de rahmetimizdi aıtyp, endi keıipkerimiz turǵan páterge baratynymyzdy jetkizdik.
Shynymyzdy aıtsaq, osy úıge kelmes buryn biraz materıal aqtardyq. Bul qos qabatty úılerdi ótken ǵasyrdyń 40-50-jyldary japon tutqyndary salǵan eken. Turǵan jeri de jaman emes. Qala ortalyǵy. Bul páterdi Elbasyna Temirtaý qalalyq atqarý komıteti usynǵan kórinedi. Páterde kóbinese sol atqarý komıtetiniń tóraǵalary turǵan. Sebebi, páter qala atqarý komıtetine bekitilgen. Buryndary mynadaı ereje bolatyn: eger kásiporyn óz qyzmetkerlerine arnap úı salatyn bolsa, turǵyn úıdiń 10 paıyzyn ol qalalyq atqarý komıtetiniń ıeligine berýi tıis. Bul úıde qala basshylarymen birge jumysshylar, muǵalimder, dárigerler syndy qarapaıym adamdardyń turǵany sondyqtan.
Qobaljyp turyp, o bastan kózdep kelgen 6-shy páterge kóterildik. Jınaqy, tap-tuınaqtaı kireberis. Túk ózgermegen syńaıly. Baspaldaq shetindegi súıenishter de aýystyrylmaǵanǵa uqsaıdy. Qaǵylǵan qońyraýǵa esik ashyldy. Esiktiń arǵy jaǵynan qazaqtyń kórkem kelbetti áıeli kórindi. Tanysa kele Záýresh Daıyrbekova esimdi azamatsha ekenin bildik. Prezıdent turǵan páterdiń búgingi ıesi osy kisi eken.
– Biz bul úıge 1985 jyly kóship kirdik. Jubaıym marqum Baǵdat Rahımov Gagarın aýdandyq komıtetinde birinshi hatshy, qalalyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy boldy. Odaq qulaǵannan keıin toqsanynshy jyldary páterdi jekemenshiktep aldyq. Jetpisinshi jyldary qurylys tehnıkýmy degen boldy. Keıin ol polıtehnıkalyq kolledj bolyp ózgerdi. Sol kolledjde 1970-2012 jyldar aralyǵynda 42 jyl ekonomıka, býhgalterlik esep pánderi boıynsha sabaq berdim. Nursultan Ábishulymen kezdesýim de qyzyq oqıǵa boldy. Ol kezde Prezıdentimiz kombınat hatshysy edi. Men partııaǵa ótken kezimde Nursultan Ábishuly qalalyq komıtet múshesi retinde maǵan suraq qoıyp, joldamamen kelgenim týraly suraǵan edi, – dedi Záýresh Daıyrbekova.
Qutty qonys, berekeli baspanadan qanshama urpaq órbip, óris keńeıgen. Shańyraǵy shashaqty, bosaǵasy baılyqqa toly bul úıdiń qandaı da bir kıesi bar dedik.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy,
Temirtaý qalasy
