Kelgen adam ketkisi kelmeıtin Lepsiniń jaǵasynda batyrdyń rýhyna arnalǵan as ótti. Kúni óktemdeý kórshisine qarap qalǵan sonaý bir zamandarda da qazaq qol úze qoımaǵan – báıge men kókpar, kúres pen aıtys tóńiregindegi qyzyqtyń bári sonda. Qaı aýyzǵa qulaq tóseseń de batyrdyń iriligin aıtady, erligin aıtady. Kúres fınalǵa jaqyndaǵan saıyn kezegi jıilep ketken balýandarǵa janashyrlyq tanytyp, «sál úzilis jasap dem aldyrmaı ma», degen sózder ár tustan estilip qap jatty. Sonda, bizdiń qaptalymyzda otyrǵan kúnqaqty qońyr qazaq: «Bul kúresiń Qabanbaı atańnyń 103 jekpe-jeginiń janynda ne deısiń, shydaıdy eshteńe joq», dep kesip tastady. Kún astynda kóleńke izdep ketken túrimizden yńǵaısyzdanǵandaı «mynadaı kúnniń astynda kúrestirip qoıǵany obal-aq boldy-aý» dep tur edik, myna sózden keıin kúreske túsý de anaý aıtqandaı qıyn sharýa emesteı kórine bastady. Endi kelip attardy oıladyq. Qapyryq ystyqta ókpesi kúıip... Aǵamyzdyń sózi esimizge taǵy tústi. 103 jekpe jek ótkizgen batyr qansha joryqqa qatysýy múmkin?! At shydatpaǵan alyp batyrdy kóterip kún-tún demeı, ystyq-sýyq demeı jortyp baqqan áıgili Qýbas atty oıladyq. Onyń janynda... Ras, batyrdyń sońynan ergen ańyz ben derekpen salystyra berseń búgingi tirshiligiń tym suıyq, tym qarabaıyr kórine bastaıdy eken...
Lepsiniń jaǵasyndaǵy toı aryraqtaǵy aqshańqan úılerimen, beridegi 3 shaqyrymdyq báıge aınalmasymen, onyń ishindegi kókpar oıyndary ótetin alańymen kóz tartady. Bári kóz aldyńda. Taı jarystan bastap alamanǵa deıingi báıge túrleri ár aınalym saıyn jınalǵan jurtty bir qıqýlatyp óte shyǵady. Aryraqta kókpar ol qyzyp jatyr. Kórermender otyrǵan aq shatyrlarǵa eń jaqyn ornalasqan kúres kileminde balýandardyń jaǵalasy júrip jatyr. O basta oıladyq, báıgeniń 6 túri, kókpar, kúres, konserttik baǵdarlama.., bári qosylyp, kesh bata bir-aq aıaqtalar dep. Sóıtsek, óte jınaqy uıymdastyrylǵan toıdy tús aýa aıaqtaýǵa bolady eken.
Toıdyń saltanatty ashylýy – Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omardyń alǵysózimen bastaldy. Odan soń toıdy uıymdastyrýshy aýdan – Alakóldiń ákimi Álibek Jaqanbaev toı qonaqtaryn quttyqtady. Toıdyń negizgi uıymdastyrýshysy «Zhersu» korporasııasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy, mesenat Baýyrjan Ospanov, Máskeý Olımpıadasynyń chempıony Jaqsylyq Úshkempirov, kásipqoı bokstan álem chempıony Qanat Islam, aıtysker aqyn Balǵynbek Imashev bastaǵan birqatar aqyndar dúbirli toıdyń qurmetti qonaǵy retinde qatysty.
Jeńimpazy aldymen anyqtalǵan sport túri – qazaqsha kúres boldy. Salmaq dárejeleri de ár tektes. 90 kelini tóńirektep júrgen jigitterden bastap 140 keliden asyp jyǵylatyn balýandardyń arasynan túıe balýan bolǵan – úshtóbelik Jiger Sákenuly. Salmaǵy 100 kelige jete qoımaıtyn balýan úıine kólik minip qaıtty. Fınalda Jigerge jol berip qoıǵan Almatydan Álimjan Jumahmetov ekinshi oryn, Qabanbaı aýylynyń balýany Toqtar Qaraqaterov úshinshi oryn aldy.
Báıge 6 túr boıynsha ótti: Taı jarys, qunan jarys, qunan jorǵa, jorǵa, top báıge, alaman. Taı jarys – 3 shaqyrym. Bas báıge – Qordaıdan kelgen bolashaq sáıgúlik Arabellanyń ıesi Serik Satybadınovtiń qanjyǵasynda ketti. 7,5 shaqyrymdyq qashyqtyqqa júgirgen qunandar arasynan aqsýlyq Aqsý (ıesi Qanat Ábdirahmanov) atty júırik máreni birinshi kesti. Qunan jorǵaǵa 4 úmitker qatysyp, bas báıgeni Asylbek Seıitjamalovtyń Fransýz atty qunany aldy. Bul shaǵyn báıgelerge aqshalaı júlde tigilipti. Al báıgetóbeniń sánin keltirip, qıqýyn qozdyrǵan jorǵa, top báıge, alamannyń bas báıgesi – kólik. Top báıgeni sórege Qaragóz atty júırik bastap keldi. Qarasaılyq Artyǵalı Mırasov baptapty. 26 attyń ishinen márege úsheýi ǵana jetti. Jorǵa jarystyń bas júldesin Rústem Jeksenbaevtyń Qarakóz atty tulpary aldy. 21 shaqyrymdyq alamanda top jarǵan – Alakól aýdanynyń atynan dodaǵa túsken Keńesbek Ospanovtyń Barany. Ekinshi, úshinshi bolyp kelgen júırikter aqshalaı syılyqpen marapattaldy.
Anyǵynda, Qabanbaıdyń toıy bir kún buryn Lepsi qalasynda bastaldy. Qabanbaı aýylynda keshqurym ótken aqyndar aıtysyn aıtpaı ketýge bolmaıdy. Sońǵy kezderi respýblıkalyq aıtys alamanynan kóp kórinbeı ketti dep jurt jıi izdeıtin Aıtaqyn Bulǵaqov, Balǵynbek Imashev, Jandarbek Bulǵaqov, Aınur Tursynbaeva, Sara Toqtamysova, Talǵat Myqı, Syrym Áýezhan, Muradym Mırlan sekildi aqyndar óner kórsetken. Taqyryp shartty túrde batyrdyń 325 jyldyǵy bolǵanmen, aqyndar erkin kósildi. Biz joǵaryda keltirgen tizimdegi qurmetti qonaqtar munda da qataryn buzbaı qatysyp otyrdy. Negizgi tilge tıek etken másele – «Kelgen adam ketkisi kelmeıtin» Alakóldiń joly. Aıtylmaı júrgen kep emes, biraq, oınatyp aıtatyn aqyndardyń aýzynan estigende múlde basqasha áser etedi eken. Qabanbaı aımaǵyn qaıtadan derbes aýdan jasaý jóninde de usynystan góri, tilekke kelińkireıtin sózder aıtylyp qalyp jatty. Rasynda, ortalyqqa barý úshin biraz jer shalyp qaıtýǵa májbúr aýyl turǵyndaryn bir qıqýlatqan sóz de osy boldy. Tórt jupqa bólinip aıtysqan aqyndar eshqandaı júldege talasqan joq. Toıdyń qonaǵy retinde qatysyp, «Aqyndarǵa kórsetken qurmetińdi, Otyz tispen elime taratamyn», dep, alǵys aıtyp, alǵys arqalap qaıtty.
Eki kúnimiz ótken Alakól aýdany jeriniń qasıetin sonshama at qansha aınalsa da shókimdeı shań ushpaǵan bar bolǵany 3 shaqyrymdyq báıge alańyna qarap-aq tanyǵandaısyń. Kıizdeı uıysqan shóbi, kók-jasyl taýy, taýdan ǵana bastaý alatyn asaý ózeni... eken ǵoı babalardy atqa mingizip, jannan keshtirgen. Entelegen dushpanmen qysqa kúnde qyryq shabysqan, alaqandaı jer úshin qanyn tókken, janyn qıǵan batyrdyń toıy – Qazaq dalasynda, atamekende ótti.
Almas NÚSIP,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy
Sýretti túsirgen
Aslan Qajeke
