Aǵarǵan satar aǵaıyn, adaldyqtan attama!

Ishseń sýsyn, aýyrsań em bolatyn qasıeti bar qymyzdyń qadirin qazaqtan artyq biler eshkim joq shyǵar. Saýyn bıeniń boıynda pisip, jelinnen saýynshynyń shelegine nóserleı quıylatyn bul aǵarǵandy atamyzdan qalǵan adal asymyz desek, áste qatelespespiz.

Qazirgi tańda qalalarda, aýdan orta­lyqtary men aýyldarda arnaıy qy­myz satatyn núkteler barshylyq. Ult­tyq sýsynymyzdyń osylaısha keń ta­ralýy, halyqtyń oǵan degen sura­ny­synyń óse túsýi kóńil qýantpaı qoı­maıdy. Degenmen, osy jaǵymdy jaǵ­daıattardyń ishki astaryna úńilseń, bir­qatar suraqtar mazalap, oǵan jaýap iz­deısiń. Máselen, «Siz ben bizdiń iship júrgenimiz qara sý qosylǵan shalap pa, álde dámi tilińdi úıirer naǵyz qymyz ba?» degen mazmundaǵy saýal sanaǵa oralady.

Árıne, bul suraqqa qymyzdy úzbeı iship kele jatqandar nemese aragidik urt­tasa da odan az-kem habary barlar bolmasa, kópshiligimiz «jaqsy» ne «ja­man» dep senimdi túrde jaýap bere al­maımyz-aý. О́ıtkeni, bıe sútiniń ne eke­nin kitaptan ǵana oqyp ósken búgingi qazaqtyń basym bóligi iship turǵan aǵarǵanynyń sapasyn qaıdan ǵana saralaı qoısyn? Oǵan qymyz dep ashyǵan aıran berseń de kóńili baıaǵydaı. Tek qymyz degen aty bolsa jetedi. Osyn­daı­da qazaqtyń «Ata dańqymen qyz óter, ma­ta dańqymen bóz óter» degen máteli es­ke túsedi.

Biz joǵarydaǵy suraqtardyń jaýabyn izdegensip qymyzhanalar men bazarlarǵa baryp, qymyz satýshylar­men tildeskenimizde, olardyń kóbi ónim­di ózderi óndirmeıtinin, ózgeniki eke­nin, jurtshylyqqa meılinshe qa­naǵattanarlyq jaǵdaıda qyzmet ete­tin­derin, tıisti oryndardyń mamanda­ry onyń sapasyn, quramyn tekserip tu­ra­tynyn alǵa tartty. Kim óz taýaryn ja­mandaıdy deısiń.

Osydan biraz buryn elordadaǵy bazarlardyń birine baryp, qymyz ishtik. Bir rettik paıdalanylatyn staqanǵa shúpildete quıylǵan qymyzdy turǵan boıda túbine deıin qumarlana simirmek bolǵanmyn. Qaıdan? Urttaı bere ishýdi toqtata qoıdym. Túri qymyz sekildi bolǵanymen, dámi sý tatıdy. Qolymdaǵy staqandy satýshynyń aldyna qoıa salyp, lám-mım demeı burylyp júre berdim. О́ıtkeni, egde tartqan satýshy áıel alǵashqyda menen kiná artar pikir kútip, oǵan qarsy sóz saptaýǵa yńǵaılana bergenin ańǵara qoıǵan edim. Al álgi áıelmen tájikelesip bereke tabamyn deý aqymaqtyq bolyp kórindi.

Osylaısha, qymyzdyń jaqsy-ja­ma­nynan azdy-kópti habary bar kó­meıimniń á degendegi «qýanyshy» sap basylǵan-dy. Bir qyzyǵy, bylaıyraq shyǵyp qaraǵanymda álgi satýshynyń qymyzyn eki-úsh jigit rahattana iship turǵanyn baıqadym. Sodan, jeli mańynda nemese qulyn quldyrańdaǵan jaılaýlarda óspesek te reti kelip, jıi-jıi qymyz iship kele jatqan men bıe sútiniń sapasyn ajyrata biler «qarym-qabiletime» kúdikpen qaradym. Biraq ishki oıym álgi satýshynyń qymyz dep usynǵany sý qosylǵan shalap ekenin qaıtalaı berdi.

Bul jerde aıtpaǵymyz, aǵarǵan satar aǵaıyn adaldyqtan attamaı, satar qymyzynyń mólsherin kóbeıtý úshin sý qospasa, ulttyq sýsynymyzdyń qadirin endi-endi túsinip, uǵynyp, moıyndap kele jatqan qandastarymyzǵa, onyń ishinde jas býynǵa qymyz atymen kók sý berip, olardy jeritip almasaq degen nıetimizdi bildirý ǵana. Eger dámin aıyra almaǵandyqtan qymyz dep shalap ishken jas býyn ókilderi bir kúnderi «tamsanǵan qymyzdaryń osy bolsa, ózderiń ishińder» deýi ábden múmkin ǵoı. 

Iá, qalalarda aǵarǵan satatyn oryn­dar kóbeıip, bul baǵyttaǵy ju­mys­­tardy júıege keltirip, araq-sha­rap­pen qymyzdy básekelestirip, onyń óti­min oza shaptyrýǵa kúsh salsaq, urpa­ǵymyzdy jyndy sýǵa jolatpaýǵa, den­saýlyqtaryn myqty etip ósirýge al­ǵyshart jasaǵan bolar edik. Jáne de qy­myz-qymyrannyń, aıran-súttiń sapa­sy halyqtyń kóńilinen shyǵyp, ótimi ulǵaıa tús­se, osy salanyń suranysyn óteý úshin iri sharýashylyqtar kóptep paıda bo­lar ma edi?

Sonymen qatar, ulttyq qundy­lyq­tarymyzdyń biri sanalatyn as-sý­larymyzdyń biregeıi qymyzdy jalpy halyq jappaı tutynatyndaı dárejege kóterip, tipti eksportqa molynan shyǵarýǵa deıin qol jetkizsek, qanekı!