Qandastarǵa jasalǵan qamqorlyq

Qazaqtyń qonaqjaı keıpimen aldymyzdan nan-tuz alyp shyqqan aýyl turǵyndary salǵannan-aq kórki kóńil toıǵyzarlyqtaı bolyp turǵan jańa nysanǵa shaqyrdy. Aınalasy eki-úsh jyldyń bede­rin­de adam aıtsa nanǵysyz ózger­gen Júzqudyq aýlynyń jańa keı­­­pin kórip, erekshe sezimge bólen­dik. Jolsoqty bolyp kelgen biz­­di alǵash tańǵaldyrǵan nárse áýe­lete shyrqalǵan ásem ánniń kelisti yrǵaǵy boldy. Ásirese «Shýhrat» medaliniń ıegeri, As­ta­nada ótken «Shámshi ánderi» fes­tıvaliniń jeńimpazy Serjan Janahmetovtiń oryndaýyndaǵy «Júzqudyq» áni tyńdaýshysyn eli­tip, tuńǵıyq tereńine tartty. Oryndaýshysy kelisse ánniń de ajary ashyla túsedi eken-aý, shirkin!.. 

 Astanadan  jetken syı

Sodan soń oblys ákimi, Olıı Majlıs Senatynyń múshesi Qa­býl Tursynovpen birge Qazaq­­stan­nyń О́zbekstandaǵy Tótenshe jáne óki­letti elshisi Erik О́tem­baev sal­tanatty túrde №2 mek­tep­tiń ashylý lentasyn kesti. Ja­ńa nysandy ashý saltanatynda elshi qandastarymyzǵa jasalǵan qamqorlyqqa rıza ekenin, Alla jazsa, búgin ashylý saltanaty bolyp jatqan bul mektepten ta­­laı myqtylar shyǵatynyna shú­básiniń joq ekenin erekshe se­nimmen aıtty. 

Jańa qonysqa jalań qol­men ba­rýdy ábes sanaıtyn qa­zaq qashanda ǵımarat ıesine tar­tý-taralǵy jasaýdy ádetke aı­nal­dyrǵan. Qazaqtyń belgili aqy­ny Qadyr Myrza Áli: 

Qazaq osy bile bilgen baǵany,
Qazaq osy syılaı bilgen aǵany. 
Qara da tur, 
Keterińde ol saǵan, 
At mingizip, jibek shapan jabady, 

– degen jyr qatarlaryn bekerge aıtpasa kerek. Tashkentten «qandastarymnan habar alaıyn», dep arnaıy kelgen elshi aýyl balalaryna arnap «aqyldy taqta», planshet, jańalyqtar tab­­losyn, taǵy basqa da mektep oqýshylaryna qajetti zamanaýı tehnologııanyń sońǵy quraldaryn tartý etti.

 Qalyń jurtty qýantqan qamqorlyq

Úshqudyq aýdany, «Bozdóń» aýyldyq azamattar jıynyna qarasty Júzqudyq eldi meke­ninde ótken merekelik sharaǵa res­pýblıkalyq qazaq ulttyq má­denı ortalyǵynyń tóraǵasy Serikbaı Úsenov pen Nızamı atyn­­daǵy Tashkent memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtıtettiń qazaq tili jáne ádebıeti bóliminiń meńgerýshisi, professor Ergesh Abdývalıtov ta qatysqan bo­la­tyn. Olar Júzqudyqtaǵy ja­ńa №2 jalpy orta bilim bere­tin mekteptiń ashylýymen jurt­shylyqty quttyqtap, mádenı ortalyq pen ýnıversıtettiń atynan qazaq aqyn-jazýshylarynyń 500-ge jýyq kitabyn tartý etti. Osy kúnge deıin 30 balaǵa arnalǵan 40 oryndy mektep, 14 balaǵa arnalǵan 12 bólmeli balabaqsha qurylǵanyn eshqaıda estimegenbiz, deıdi aýyl turǵyn­dary. Tórt aıdyń ishinde úlken ózgerister boldy. Mektep «ZioNET» tar­­maǵyna qosylýy da biz úshin úlken jańalyq. 

 Rıza peıil 

El zııalylary tarapynan be­­­ril­gen syı-sııapatqa qa­lyń jurt­­shylyqtyń atynan «Bozdóń» aýyldyq azamattar jıy­nynyń tóraıymy Meıramgúl Jal­ǵas­baeva sheksiz raqmetin aıtty. Tóraıym sóziniń sońynda «El bir­ligi men yntymaǵyna kóz tıme­sin!» degen aqjarma peıilin de bil­­dirip ótti.
Qaǵaberiste mektep ómirinen ha­bardar bolýdy mansuq etip, mek­tep oqý bóliminiń meńgerýshisi Mer­genbaı Tóreshovti sózge tart­tyq. 

– Buryn tozyǵy jetken mektepte balalarǵa bilim beretinbiz. Eskiniń aty eski emes pe? Búgingi kúnniń talabyna saı bilim berýge múmkindigimiz joq bolatyn. Onyń ústine, «jyǵylǵanǵa judyryq» de­gendeı, maman oqytýshylar da tapshy edi. Mine, bıyl ótini­shimiz О́zbekstan basshysynyń qulaǵyna je­tip, jańa oqý ornyna qol jet­kizdik. Mektebimizde búginde 31 oqýshy bar. Olarǵa tájirıbeli oqytýshylar sabaq beredi. 

О́zbekstanda adam densaýly­ǵyn saqtaý eń negizgi salalardyń biri. Qoǵamnyń basqa tarmaqtary sııaqty órken jaıǵan bul sala sońǵy jyldary kóz kórip, qulaq estimegen sony belesterdi baǵyndyrdy. 

Myń jyldyqty Luqpan Hákim ilimi ıemdendi, endigi myń jyl­dyq meniki, degen eken medısına ǵylymdarynyń atasy Ibn Sına. Aıtsa aıtqandaı-aq, bul kúnde ǵulamanyń sóziniń rastyǵyn zamannyń ózi aıǵaqtap turǵandaı.

«Bozdóń» aýyldyq azamattar jıynyna qarasty Júzqudyq eldi mekenindegi aýyldyq dárigerlik pýnkt turǵyndarǵa turaqty qyz­met etedi. Emhana 2011 jyly Na­ýaı ken metallýrgııa kombı­na­ty tarapynan qaıta jóndelip, ja­ńa­dan quryldy. Qazir emhana Júzqudyqtaǵy 281 turǵynǵa qalt­qysyz qyzmet etedi. Keń aýlaǵa ornalasqan kórikti ǵımarat aǵymdaǵy jyly da kúrdeli jón­deýden ótipti.

 Halyq úshin qaltqysyz qyzmet

Osy oraıda sózge aralasqan aýdandyq medısına birlestiginiń bas dárigeri Zafar Rasýlov jýyrda osy emhanaǵa «Salamattyq-2» baǵdarlamasy boıynsha úkimet tarapynan zerthanalyq jıhazdar, EKG apparaty, avtoklav, tońazyt­qysh, ýltradybys apparaty, gıne­kologııalyq jıhazdar beril­genin aıtty. Endi, dertti jandar dári-dármek izdep aýdanǵa sa­byl­maıdy. О́ıtkeni emhana janynan ashylǵan dárihanada alǵashqy járdemge qajetti dári-dármekter tolyq jet­kilikti. Al­­ǵashqy kómekke jumsalatyn dári-dármekter tegin beri­letin kórinedi. 

– Oǵan qosymsha aýdandaǵy medısınalyq birlestik tarapynan uıymdastyrylǵan jyljymaly dárihanamyz da bar. Olar aýyl turǵyndarynyń tapsyrys bo­ıynsha qajettilikterin qaltqysyz óteýge tyrysady. Emhanamyzda úsh medbıke qyzmet etedi. Onyń biri patronaj, ekinshisi aǵa medbıke, úshinshisi dertti jandarǵa emhanada dári egetin medbıke. Úsheýi de óz kásibiniń naǵyz sheberleri. Kelgen naýqastarǵa jyly qabaq tanytyp, kóńilderin aýlaýǵa tyrysady, – deıdi Z.Rasýlov. 

 Sábı kúlkisimen álem qulpyrady

Júzqudyq eldi mekenindegi kórikti keshenderdiń biri sábıler tárbıelenetin oryn eken. Kezin­de sharýashylyq keńsesi bolǵan bul oryn ol taraǵan soń qaıta jóndelip sábı­ler­ge tapsyrylyp­ty.

– Búginde balabaqshamyzda úsh-­jeti jastaǵy balalar tárbıe­­lenýde, – deıdi bizben suhbat­tasqan balabaqsha meńgerýshisi Aıjan Erdeshova 
Naýaıdaǵy «Qyzyl­qum­se­­ment» aksıonerlik qoǵamy men «Naýaı» ken metallýrgııa kom­­bı­­naty 500 mıllıon sým­ǵa qaıta jóndep paıda­laný­ǵa tap­syrdy. Sheber qurylys­shy­lardyń qolymen qaıta jańar­ǵan balabaqshada balalar tamaqtanatyn bólme, jatyn bólmesi, oıyn oınaıtyn bólme bári de jan-jaqty jabdyqtalǵan. Biz aýlaǵa kelgende qazdyń balapandaryndaı qaz-qatar tizilgen balalar tárbıeshilerimen birge eshnárseni de ishine jasyrmaıtyn rııasyz jarqyn peıilmen qarsy aldy. Sodan soń ózderi jattaǵan Otan, ana, týǵan jer týraly óleńderin oqyp jınalǵandardy bir serpiltip tastady. 

Jańalyq jan jadyratady

 Aýyl ortalyǵyndaǵy bala­baq­sha qurylysynyń bitkenine kóp bolmasa da, qoldaǵy baryn bala baqytynan aıamaıtyn de­meý­shiler balabaqsha aýlasyna ertegi keıipkerleri men oıyn jabdyqtaryn ornatýdy da umyt­papty. О́zderin osy óńirdiń qojasyndaı sezinetin perishte minez sábıler aýlada asyr salyp oınap, eshnárseden beıhabar, ýaıym-qaıǵysyz kúı keshýde. 

 Baqytqa bastar jol

 «Sý atasy – bulaq, sóz atasy – qu­laq, jol atasy – tuıaq», deıdi dana halqymyz. Hadısterde aıtylýynsha, kópshilik júretin joldy jóndeý saýaby mol sal­maq­ty isterdiń biri eken.

Jýyrda Júzqudyq eldi meke­nine ákeletin 65 shaqyrymdyq tas joldy jolshylar 400 mıl­lıon sýmdyq qarjyǵa jón­dep, jolaýshylardyń jol­ qaty­na­­syna birshama qolaıly­lyq ja­sap­ty. Aýyl ishindegi jańadan sa­lyn­ǵan jol da júrginshilerge ishi­nara jeńildikter týǵyzdy. Kúni keshe borpyldaq qumdy keship júr­gen aýyl turǵyndary aınadaı jar­qyraǵan tas jolmen júrip, qýa­nysyp qalysty. 

Júzqudyq aýlynda joǵaryda­ǵylardan basqa 36 nysan jónde­lip, jóndeý jumystaryna jalpy 200 mıllıon sým qarjy jum­saldy. 

Atalar amanaty 

Búgingi jańa Tamdynyń kelbe­ti kimdi de bolsa súısindireri haq. Buryn qazaqtyń batyry Ba­ýyr­jan Momyshuly, belgili kompozıtor, vals padıshasy atanǵan Shámshi Qaldaıaqov, aqyn Qadyr Myrza Áli kelip suńǵyla aqsaqaldarmen suhbattasqan baıyrǵy óńir, búgin de jańaryp jandana túsken. Qadyr aqynnyń sózine jazylǵan óleńge Shámshi án baǵyshtap halyqqa taratqan «Tamdy arýy» áni búginde ısi qazaqtyń ıirimdi yrǵaǵyna aınaldy. Batyr Baýkeń de Tamdy jaıly «Qaımaǵy buzylmaǵan qazaqtar turatyn aıaýly meken eken», dep óz baǵasyn beripti. Iá, dýaly aýyz aqsaqaldyń aıtqany beker bolmasa kerek. Tamdynyń kez kelgen qarııasy kóne tarıhtyń kózin asha alary haq.

  О́tkennen syr shertetin murajaı

«Júzqudyqtaǵy» memleket tara­pynan halyq ıgiligi úshin atqarylǵan ıgi isterdiń kýási bol­ǵan biz kelesi kúni Tamdy aýda­nynyń ortalyǵyna baǵyt al­dyq. Munda da bizdi shat-shadyman halyq kerneı-syrnaılar áýe­nimen merekedegideı qarsy al­dy. Mýzyka mektebindegi talant­ty jastardyń án oryndaý, kúı tartý ónerlerine súısingen qo­naq­tar mekteptegi murajaıdy kórip, baıyrǵy ata-babamyzdyń turmysta qoldanǵan kóne qural-saımandarymen tanysty. Tamdy óńirine belgili eki márte Eńbek Eri atanǵan sharýager Jabaı Balımanov, ataqty Balqy Bazar, Toqa Berdaly týraly tyń derekterden habardar boldy. 

 Eńbekten baqyt tapqan jan 

Soǵys bitip, el esin endi ǵa­­na jııa bastaǵan shaq bolatyn. Jaz bazary tarqap, bozań tart­qan bozdala tósinde qańbaq júıtkip, qarashanyń ókpek jeli bılik tuǵyryna kóterilgen shaq­ta, qoı baǵyp, qońyr tirlik ke­ship otyr­ǵan Saǵat aqsaqaldyń sha­ńyraǵynda shekesi torsyqtaı ul bala dúnıege keldi. О́mir boıy jal­ǵyzdyq taqsiretin tartyp, japa shekken otaǵasy ózime serik bolsyn degen nıetpen náresteniń atyn Serikbaı dep qoıady. 

Jastaıynan-aq tabıǵattyń tylsym syrlaryn kóńil tórine qattap ósken bala Serikbaı es bile kele zerdeli de zeıindi bolyp ósedi. Oqý jasyna kelgende óz qurdastarymen birge, jumbaq dúnıeniń qyr-syryn bilmek bolyp aýyl ortalyǵyndaǵy mektep tabaldyryǵyn attaıdy. Tabıǵat syılaǵan zerektiginiń arqasynda jas shákirt qurdastarynan oq boıy ozyq bolady. Jastyq keýdege armandar men qııaldar tunǵan shaq emes pe?! Qyzylqum tósindegi aýyl jastary da biri qalaǵa, biri dalaǵa bıik armandy qanat etip ushty da ketti. Shopan beınetiniń aýyrtpalyǵyn kózimen kórip, jalǵyz qoldy áke taǵdyry janyn syzdatqan Serikbaı aqsaqal alyp ushqan armanyn júgendep, áke janyna attandy. 

Iá, ol kezde Saǵat aqsaqal О́te­murat eldi mekenine qarasty «Qo­soba» qudyǵynda otyratyn. Bu­laı bolary úsh uıyqtasa da túsine kirmegen otaǵasy kámelet­ke tolyp, qaltasyna attestat sa­lyp kelgen balasynyń bul ke­­li­sine tańyrqaı da, tańdana qa­rady. Sálden soń-aq durys tárbıe bergenin oılaǵanda júregi atsha týlap, ákelik meıirimge toldy. Olaı etpegende she!? Keı­bireýlerdiń balasy syndy jaǵdaıǵa qaramaı «oqımyn», dep jer tepkilep turyp alsa qaıtpek edi. Sol jyly ákesine kómekshi shopan bolǵan Serikbaı shopandyqtyń ózi bilmeıtin jumbaq tustaryn kánigi ákesinen úırendi. 

«Er jigittiń basy ekeý bolmaı, maly ekeý bolmas», degen sóz bar qazaqta. Serikbaı aǵa da kóp keshikpeı ózi teńdes Parshagúl at­ty qyzǵa kóńil qoıyp úılendi. «Jigitti bar etetin de, joq etetin de áıel», deıdi halqymyz. Sol sol eken, jańa otbasynyń kóshi alǵa basyp sala berdi. 

1969 jyldyń qysy sharýaǵa qatal syn boldy. Qańtarda jaý­ǵan qalyń qar, naýryzdyń aıaǵyna deıin miz baqpaı jatyp aldy. Tájirıebesizdeý shopandar taıaq ustap qalyp jatqanda, keıipkerimiz qytymyr qystan shyǵynsyz shyqty. Etken eseli eńbek er jigitti el alǵysyna bó­ledi. 

Keler jyly ár júz saýlyqtan júz elýden qozy alyp ákimshilik ta­ra­pynan maqtaý qaǵazymen marapattaldy. Bul qurmet jas shopandy jańa bıikterge jiger­lendire tústi.  

Bereke-birligi bar jerge tu­raq­taıdy eken. Qosaǵy Parshagúl apamen birge ǵumyr keshken uzaq jyldar bederinde júz shaıysyp kórmegen otaǵasy baıqap otyrsa baqyt baspaldaǵynyń birinen soń birin attapty. Jyljyǵan jyldar kerýeni óńkeı oń qabaq tanytyp otyrǵan syńaıly. Aýzyn ashsa júregi kórinetin Serikbaı aǵany aýyldastary asa qurmetteıdi. Qysylǵanda úlken-kishi aqyl surap aldyna keledi. Aǵa da óz kezeginde kórgenderi men kóńilge túıgenderin aqyl suraı kelgenderge aıtýdan jalyqpaıdy. 

«Aqyryn júrip anyq bas, 
 Eńbegiń ketpes dalaǵa», 
– degen sózde qansha astarly ma­­ǵyna bar deseńizshi. Uly danyshpan aıtqan osy sóz birliktik shopan Serikbaı Saǵatovtyń da aınymas kredosyna aınalǵandaı.

 Aýyl mektebiniń ajary

 Aýdan ortalyǵynan 160-170 shaqyrymdaı jol júrgennen soń, yspa qumdardy ysyra salynǵan aýylǵa keziktik. Bul «Shıeli» aýyl­dyq jıynyna qarasty О́te­murat eldi mekeni eken. Bul aı­maqta turatyn jalpy halyq sany 805 adam. Aýylda bir mektep, bir balabaqsha, aýyldyq dárigerlik pýnkt bar. 

Qonaqtardy alǵash ózine tart­­­qan aýyl ortalyǵyndaǵy mek­­tep orny bolatyn. Jalpy, 130 oqýshyǵa arnalǵan bul mektep alys jol júrip kelgen qonaqtardy merekedegideı kóńil kúımen qarsy aldy. Kúmbirlegen kúı men asqaqtaı shyrqalǵan ánder tyńdaýshysyn elitip-aq barady. 
Naýaı oblysynyń shetki aı­maqtaryndaǵy halyqtyń hal-kúıi­men tanyspaq bolyp kelgen qo­naqtar mekteptiń jańa oqý jylyna daıyndyǵyn kózden ótkizip, aqyl-keńesterin berdi.

Jaqynda ǵana kúrdeli jón­deýden ótken mektep ǵımaraty ótken-ketkenniń kóz jaýyn alyp, «menmundalap» tur. Kirer aýyz­da búkil respýblıkaǵa belgili – ómiri jas urpaqqa ónege О́z­bekstan qaharmany Serikbaı Saǵatovtyń sýreti ilinip, ómir joly jazylǵan. Mekteptegi árbir bólmede ǵulamalardyń ǵıbratty sózderinen úzindiler ilingen. Mu­ny oqyǵan mektep jastarynyń kúni erteń atalaryndaı bolýǵa tyrysatyny aıdan anyq.
Osydan soń qurmetti qonaqtar mekteptiń sport zalynda bolyp, oqýshylarǵa voleıbol, basketbol, fýtbol doptary, tennıs raketkasy, sport kıimderin, taǵy basqa da sporttyq jıhazdardy syıǵa tartty. 

Jıyn sońynda Respýb­lı­kalyq qazaq ulttyq mádenı or­talyǵynyń tóraǵasy Serik­baı Úsenov pen Nı­zamı atyn­daǵy Tashkent mem­­le­ket­tik pe­da­­­gogıkalyq ýnıver­stıtettiń professory Ergesh Ab­dý­­va­lıtov ózderi ákel­gen bes júz­ge tarta ádebı kitapty mek­tep kitap­hanasyna syıǵa tartty 

Materıaldy daıyndaǵan
Aıtýar SABYROV,
«Nurly jol» gazetiniń menshikti tilshisi

О́zbekstan Respýblıkasy