«Amangeldi» kenishiniń segiz jyldyq belesi

Osydan týra 8 jyl buryn Elbasy Nursultan Nazarbaev «Amangeldi» gaz kondensaty ken ornynyń tájirıbelik-ónerkásiptik paıdalaný úrdisiniń tusaýkeserin ótkizgen edi. «Amangeldi Gaz» JShS-nyń eń­bekkerleri osy ken ornyn ıgerý ju­mysyn bastaýdan buryn bul jerde úlken daıyndyq jumystaryn júr­giz­di. Qajetti jabdyqtar jetkizildi, kenishtiń qalypty jumysyn bastaý­ǵa qajetti qurylys nysandary boı kóterip, 193 shaqyrym qashyqtyqqa sozylǵan 530 mm dıametrli «Amangeldi» kenishi – KS-5» magıstraldyq gaz qubyry salyndy. Sóıtip, 2003 jyldyń qazan aıynda jańa ken ornyn ónerkásiptik negizde paıdalaný jumysy bastaldy. Amangeldi jobasy elimizdegi gaz kenishteriniń ishindegi biregeı joba bolyp tabylady. Onyń geologııalyq kúrdeli sıpattamasyna baılanysty mundaı tásilmen gaz óndirý táji­rı­besiniń Qazaqstanda balamasy joq. Bul kenishti ıgerý qazaqstandyq kom­panııalardyń jáne otandyq maman­dardyń kúshimen júzege asyryldy. «Amangeldi» ken ornynyń paıdala­nýǵa berilýine baılanysty elimizdiń ońtústik óńiri О́zbekstan gazyn ımporttaýdan arylyp, energetıkalyq táýelsizdikke qol jetkizdi. Jańa jumys oryndary ashyldy. Jergilikti turǵyndar jumysqa tartylyp, otandyq mamandardyń kásibı sheberligi shyńdaldy. Qazir «Amangeldi» kenishinde Jambyl oblysynyń 190 turǵyny turaqty túrde eńbek etedi. Respýblıka aýmaǵynda naq osyndaı jańa ken oryndaryn ıgerý jáne paı­­dalanýǵa berý úshin qajetti ult­tyq kadrlar áleýeti qalyptasa bastady. Búginde bul ken ornynda 24 uń­ǵy­ma jumys istep tur. Ortasha eseppen táýligine bul jerde 942 myń tekshe metr tabıǵı gaz jáne 76 tonna gaz kondensaty óndiriledi. 2010 jyly munda 344,1 mln. tekshe metr gaz jáne 24,15 myń tonna kondensat alyndy. Osy jyly joba boıynsha 323,6 mln. tekshe metr gaz jáne 27,7 myń tonna kondensat óndi­riledi. «Amangeldi» kenishiniń paı­dalanýǵa berilýine baılanysty Jam­­byl oblysynyń turǵyndary jáne jylý óndiretin kompanııalary basqa óńirlermen salystyrǵanda tu­raqty túrde arzan ári sapaly gazben qam­tamasyz etilý múmkindigine ıe boldy. Gaz jáne kondensat óndirý jospary júıeli oryndalyp keledi. Bul rette MemST-5542-87 talapta­ryna sáıkes óndirilgen ónimniń sa­pa­syna aıryq­sha mán beriledi. О́ndi­riletin ónim sapasy osy ken orn­yn­da qonys tepken, akkredıtasııadan ótken zerthanada tekserilip otyra­dy. Amangeldi kenishi gazynyń kalo­rııa­lyq qýaty ım­porttalatyn ózbek gazymen salys­tyrǵanda 5-10 paıyz joǵary. «Amangeldi» kenishindegi gaz ón­dirý jumysy 15 kúndik vahtalyq ádis boıynsha júzege asyrylady. Vah­talyq jumysshylar úshin tur­mys­qa qajetti barlyq jaǵdaı jasa­lynǵan. Vahtalyq kentte qazirgi zaman tala­by­na jaýap beretin turǵyn úı blok­ta­ry, ashana, medısınalyq qyzmet kórsetetin, kir jýatyn oryn, mádenı-sporttyq keshen, arnaýly tehnıka­larǵa qajetti jyly boks, jylý orta­lyǵy jáne basqa áleýmet­tik-turmys­tyq nysandar jumys isteıdi. Qazaq­stan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev­tyń 2007 jyl­ǵy sáýir aıynda bergen tapsyrma­syna baılanysty «Qaz­TransGaz» AQ jáne «Amangeldi Gaz» JShS Amangeldi tobyndaǵy gaz kenishterin zertteý jumystaryn damy­tý jónindegi jumysty júıeli júr­gi­zip keledi. «QazTransGaz» AQ-qa qa­ras­ty keli­sim-shartty aýmaqta seıs­mo­logııalyq zertteý jumystary júr­gizildi. «Jar­qum», «Aıraqty» jáne «Anabaı» ken oryndaryn te­reń­dete zertteý ju­mys­tary jalǵa­sý­da. Ken ornyn ıgerý jáne paıdalaný barysynda ekolo­gııa­lyq shara­lar­ǵa aıryqsha kóńil bó­linedi. «Qaz­TransGaz» AQ-tyń Jam­byl oblysy aýmaǵyndaǵy gaz kenish­terin ıgerý barysyndaǵy jetijyl­dyq qyzmetin qorytyndylaı kelip, bul maqsat­taǵy Qoǵamnyń atqaryp otyrǵan ju­mysy elimizdiń ońtústik óńiri tur­ǵyndarynyń áleýmettik jaǵ­daı­yn jaqsartýǵa, ekonomıkany da­mytýǵa ólsheýsiz úles qosatynyn atap kórsetý lázim. Iá, ıgilikti is odan ári shapaǵatyn tógip, jalǵasa bermek. Jylqybaı JAǴYPARULY.