Tozǵan tazartqyshtar – tolǵan zııan

Qazirgi ýaqytta Qazaq­stan­daǵy tazartqysh qurylys­tary ótken ǵasyrdyń 50-jyl­da­ryn­daǵy tehnologııany paı­­­dalanady. Mamandardyń baǵa­laýy boıynsha, káriz jeli­leri men tikeleı tazartqysh qu­ry­lystardyń tozýy keminde 60%, al keıbir qa­lalarda ol 100%-ǵa jetken. Má­selen, Qyzylorda oblysynda bul kórsetkish 70%-dy, Almaty jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda 75%-dy, Qaraǵandy oblysynda 80%-dy quraıdy. Shahtınsk qalasyndaǵy jú­ıeler men qurylystardyń jabdyqtary tehnologııalyq resýrsyn taýys­qan jáne t.b.

 Tozyǵy jetken tazartqysh qurylystary qorshaǵan sý obektileri men jer ýchaskelerin lastaýdyń iri oshaqtary bolyp tabylady. Bul qorshaǵan ortaǵa, ósimdikter men janýar­lar dúnıesine, halyqtyń den­saý­ly­ǵyna teris yqpal ete­di.

Res­pýblıkadaǵy sanıtar­­­lyq-epı­demıologııalyq kúr­­deli jaǵ­daı lastanǵan sý­ fak­­­to­ry­nyń halyqtyń naý­qas­ta­nýyna tıgizetin tikeleı jáne janama yqpalyn dáleldep otyr. Elimizdegi aýrýlardyń jalpy sanynyń edáýir bóligin quraıtyn juqpaly jáne pa­razıttik, nesep-jynys júıe­siniń jáne as qorytý aýrýlarymen naýqastanýdyń joǵary deńgeıi sýdyń sapasyzdyǵyna baılanysty.

Jergilikti ákimdikterdiń qol­­­danystaǵy «О́ńirlerdi da­my­týdyń 2020 jylǵa deıingi baǵ­darlamasy» sheńberinde qa­byl­dap jatqan sharalarynyń tıim­diligi tómen, óıtkeni, olar tehnologııalyq jáne mo­ral­dyq turǵydan eskirgen ja­b­dyqtyń jumys isteýin qol­daý­ǵa baǵyttalǵan, al jańa qu­­­ry­lystardy salý men qa­zirgi zamanǵy tehnologııalardy paıdalaný eskerilmeıdi.

Sonyń ishinde sarqyndy sýlar problemasyn sheshýge de eshkim nazar aýdarmaıdy. Al sarqyndy sýlar tıimdilikpen paıdalanylsa energııanyń, qorektik zattar men basqa da paıdaly janama ónimderdiń turaqty ári ekonomıkalyq paıdaly kózi bolýy múmkin. О́ıtkeni teńizge shyǵý joldary jáne iri sý obektileri joq Qazaqstan úshin sý resýrstaryn utymdy paıdalaný problemasy óte ózekti ekeni belgili.

Osy máselelerdi kórsete otyryp, biz Energetıka mınıstri Q.Bozymbaev pen Investısııalar jáne damý mı­nıstri J.Qasym­bekke depý­tat­tyq saýal joldap, qorshaǵan or­tany qorǵaý jáne tabıǵı re­sýrstardy paı­da­lanýdyń bú­gin­gi baǵyty ta­bı­ǵı resýrstardy basqarýdyń tú­begeıli jańa júıesin engizýdi kózdeıtinin aıt­tyq jáne myna aqparattardy berýdi suradyq:

1) Úkimet ekologııalyq zańna­manyń buzýshylyqtaryn joıý jáne óńirlerdegi kommýnaldyq kásiporyndardyń tazartqysh qu­rylystaryn tehnıkalyq jáne tehnologııalyq turǵydan jańǵyrtýdy qamtamasyz etý úshin qandaı sharalar qabyldap jatyr?

2) Elimizdiń strategııalyq qujattarynda basym baǵyt retinde aıqyndalǵan tabıǵı res­ýrstardy basqarýdyń jú­ıe­sin engizý máselesi qalaı sheshilýde?

Arman QOJAHMETOV,

Májilis depýtaty