Dırıjer Músilim Ámze týraly ne bilemiz?

Orkestrde otyrǵan 70-80 adamdy ózine baǵyndyra bilý, durys baǵyttaý úshin de qanshama bilim, kúsh pen jiger kerek. Sol sııaqty oń qol men sol qoldyń tehnıkasy da joǵary deńgeıde, ǵylymı negizde qalyptasýy qajet. Eki qoldyń qımyl tehnıkasy da uzaq ýaqyt oqý-tájirıbe ári talmaı izdený arqyly keledi.

Elimizdegi osy kúrdeli ónerdiń óki­li, sońǵy kezde óziniń yjdaǵatty eńbekqorlyǵymen qajyrly eńbek etip kele jatqan jastarymyzdyń bi­ri jáne biregeıi – Músilim Ámze. Bú­ginderi respýblıkamyzdyń jetekshi mýzykalyq jetekshi ujymdarynda, atap aıtqanda Almatydaǵy memlekettik akademııalyq sımfonııalyq orkestri, hor ujymy jáne Qazaq ult aspaptary orkestrinde Músilimniń qoltańbasy aıtarlyqtaı tamasha deńgeıge jetti.

Al osyndaı jetistik jolynda­ qan­daı baspaldaqtardan ótti? Qur­manǵazy atyndaǵy memlekettik kon­servatorııasynyń eki fakýltetin aıaq­tap, birneshe orkestrde oryndaýshy retinde tájirıbe aldy, kóptegen dırıjerdi kórdi. Keıin osy opera men sımfonııa dırıjeri degen jańa kásipti elimizdegi iri maman, professor B.Jamanbaevtyń klasynan oqyp shyqty. Bolashaqta dırıjer bolam degen adamǵa atalǵan oqý-sabaqtarynsyz orkestr basqarý óte qıynǵa soǵatyn edi. Ol osy synaqtardan súringen joq, qosymsha alys-jaqyn shetelder­de úzdiksiz bilim alýmen qatar prak­tıkalyq jumysty birge alyp júrdi.

Ártúrli oqý oryndarynda orkestr jetekshisi bolyp oqytýshylyq qyz­met etti. Orkestrmen birge ózi de ósti. Konsert afıshalarynan, bas­pasóz ben teledıdardan jıi kóretin bol­dyq. Abaı atyndaǵy akademııalyq opera jáne balet teatrynda «Qyz Ji­bek», «Er Tarǵyn», «Mahambet», Oń­tústik Qazaqstan opera teatrynda «Qamar sulý», «Paıasy» operalaryna dırıjerlik etýi oǵan ómirlik sabaq, mol tájirıbe berip, sheberligin jetildire tústi. Orkestrge mýzyka óń­deý, shyǵarmany laıyqtaı bilý de­genimiz – jan-jaqty teorııalyq jáne gar­monııalyq bilimdi, barlyq aspaptyń oryn­daýshylyq múmkindigimen jete tanys bolýdy talap etetin jumys. Bul ónerdi jaqsy meńgergenin sońǵy jumystarynan kórip te, tyńdap ta júrmiz.

О́zimniń talaı jylǵy halyq aspaptary orkestri men sımfonııalyq orkestrge jazǵan tól shyǵarmalarym Músilim Ámzeniń jetekshiligimen bir­shama konsertte oryndaldy. Ásirese, «Merekelik kúı» atty poemam kóp orkestrlerde óziniń durys orkestrlik sheshimin tappaı, biraz ýaqyt kóńilim tolmaı júrgen edi. Qyzylorda ob­lystyq fılarmonııasynyń Tur­ma­ǵambet atyndaǵy halyq aspaptary or­kestri­niń konsertinde Músilim ja­­saǵan traktovka sátti shyǵyp, asa áser­li boldy. Sol sııaqty «Kenen án­derine jazylǵan popýrrı» de jańa qy­rymen tanylǵan kórkem shyǵarmaǵa aınaldy. Keıingi týyndylarym – «Shaqshaq Jánibek» pen «Urshyq bıi», «Shyńyraý qus» pen «Jalt-jult etken dúnıe» degen ánim sııaqty ózge týyndylarym Músilimniń qoltańbasymen, jańasha ınterpretasııa jasalyp sahnaǵa jol tartty.

Osy oraıda dırıjerdiń eń­bek­qorlyǵymen qatar, árbir kompo­zı­tor­dyń shyǵarmasyna tereń zertteý jasap, ishki obrazyn asha bilý de aıtar­lyqtaı jetistikke jetkenin aıta ketý kerek. Shyǵarmanyń bi­rinshi notasynan bastap, sońǵy akkordyna deıin muqııat zerdelegeni, formalyq jaǵyn, mazmunyn tereń túsingenine qýandym. Dırıjer degen kompozıtordyń oı-tolǵamyn, shyǵarmanyń ıdeıasyn túısinip, barlyq nárin joǵaltpaı tyńdarmanǵa alyp shyqsa, biz úshin odan asqan qandaı mereı bolsyn?!

О́ner bir ornynda turmaıdy. О́r­kendep damıdy, keler urpaqqa úzilmeı jalǵasa beredi. Kózi tirisinde qazaqtyń mýzyka áleminde dırıjerlyǵymen aty shyqqan Tólepbergen Ábdirashev sııaqty kórnekti tulǵalardan keıin Músilim sııaqty jastarymyz aǵa býynnyń amanatyn abyroımen atqara bererine kózimiz jetti.

Ermurat ÚSENOV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, mýzyka zertteýshisi, kompozıtor

ALMATY