Ol 1923 jyly 13 sáýirde burynǵy Semeı oblysynyń Abyraly aýdanynda týǵan. Uly Otan soǵysyna qatysyp, Stalıngrad túbinde aýyr jaraqat alǵan ol 1944 jyly QazMÝ-diń tarıh fakýltetine túsip, 1949 jyly ony oıdaǵydaı bitiredi.
Sodan beri ǵylym salasynda qajymaı eńbek etken Tóltaı Balaqaevtyń negizgi qyzmeti Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynda ótti. Ǵalym hatshy, bólim meńgerýshisi, dırektordyń ǵylymı ister jónindegi orynbasary bolǵan T.Balaqaev kóp tomdyq «Qazaqstan tarıhy», soǵys kezindegi qazaq sharýalarynyń eńbegin kórsetý sııaqty irgeli zertteýlerge qatynasyp, 15 kitap jáne jınaqtar shyǵardy.
T.Balaqaev áskerı-patrıottyq salada da kóptegen zertteýler jazǵan ǵalym. Zertteýshilikti ǵylymı ustazdyq jumyspen ushtastyrǵan ǵalym – 17 ǵylym kandıdaty men doktoryn daıarlady. Onyń shákirtteri ár salada qyzmet etýde. Onyń shákirtteriniń biri áskerı ǵylymdar doktory, professor, KSRO Qarýly Kúshteri Bas shtabynyń bastyǵy bolǵan armııa generaly V.N.Lobov búginde de halyqaralyq deńgeıde tanylǵan tulǵa.
T.Balaqaev – «Qazaq ensıklopedııasy» sııaqty basylymdardyń bastaýynda turǵan ǵalym. Ol uzaq jyldar Abylaı han atyndaǵy Halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi memlekettik ýnıversıtetiniń professory boldy.
Aıaýly jary, kórnekti qalamger, jýrnalıst marqum Dámetken Dáýrenbekova ekeýiniń otbasynan belgili ǵalymdar ósip shyqty. Ardaqty azamat, ardager ǵalymnyń jarqyn beınesi ony biletin, qyzmettes bolǵan adamdardyń esinde árdaıym saqtalady.
