Qazaqstan • 24 Qarasha, 2017

Aqqyz amanatyn arqalap...

1044 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Búginge deıin Arqanyń Aqqyzy dep kelgen edik. Endi Alashtyń Aqq­yzy deı alatynymyzdy bildik. Bir zamandarda Arqadaǵy shertpe kúı óneriniń shejiresi men sherin aıtýǵa tyıym salynǵan bo­latyn... Aýyz toltyryp aıta almaýymyzdyń sebebi – sodan. Ba­tysta Dına bolsa, Arqada Aqqyz. Bulaı júıeleýdi Júz­baı­dyń jampoz Janǵalıy da, Turysbektiń Seken serisi de quptaıdy. 

Aqqyz amanatyn arqalap...

Taıaýda Qaraǵandy shahary kúıshi, ataqty halyq kompozıtory Aqqyz (Múgúlsim) Ahmet­q­y­zynyń týǵanyna 120 jyl tolýyna oraı tamasha kesh osy jaıttarǵa kýá qylǵan.

Dombyranyń dańqyn asqaq­tat­qan aq ájeniń qurmeti úshin uıym­dastyrylǵan óreli keshke óner sańlaqtarynyń talaıy jınaldy. Sharaǵa shyr-pyr bolyp júrgen kúıshiniń ur­paǵy, óner janashyry Bolat Tákishev esimdi azamat. Eki kún­ge sozylǵan sharalar sherýi áýe­li Kenshiler mádenıet saraı­ynda baspasóz máslıhatynan bas­taý aldy. Ol keleli jıynǵa Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaı­ratkeri, «Qurmet» ordeniniń ıe­geri, ónertanýshy, kúıshi Jar­qyn Shákárim bastaǵan ulyq ónerdiń rýhanı ýákilderi qa­tysty. – Kezinde Sáken Seı­fýllın, Qalı Baıjanov, Ma­narbek Erjanov, Maǵaýııa Hamzın, Kúlásh Baıseıitova syndy talant ıeleri ónerin erekshe baǵalap, HH ǵasyrdaǵy dúl­dúl kúıshi, halyq kompoz­ı­to­ry Aqqyz anamyzdyń aldynda bolyp, 1967 jyly ónerimdi kór­setip, batasyn alǵan edim.

En­di mine 50 jyl ótkende Jan­ǵa­lı baýyrymnyń janynda jú­rip, Arqanyń keremet shertpe kúı­shileriniń ortasynda bolyp men de sahnaǵa shyǵyp, úsh ishekti dombyrammen kúı oryndap berdim, – deıdi Jarqyn Shákirim. Ol nebári jıyrma jasynda Aqqyz kúıshiden baryp suhbat alǵanyn aıtady. Osy­dan elý jyl buryn «Or­talyq Qazaqstan» gazetinde ja­rııalanǵan sol suhbatty eske ala otyryp: – Aldyna barǵan mýzykalyq ýchılısheniń (qa­zirgi Táttimbet kolledji) stý­­denti, «Apa, kúıińizden úı­re­tińiz?» desem, «Bizdiń kúıdi qoıa tu­ryp, áýeli Táttimbet babańnyń kúı­lerin úıren» dep, Tátekeńniń eki-úsh kúıinen soń baryp, óziniń kúı­lerin tartyp, kórsetken edi, deıdi taǵy.

Qazaqstannyń eńbek sińir­gen qaıratkeri, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń profes­sory, dáýlesker kúıshi Jan­ǵa­lı Júzbaev bolsa, Aqqyz Ahmet­qy­zynyń kúı óneri týraly jazyp, qurastyrǵan «Muńdy qyz» kitabynyń tusaýyn kesip, keshti tizgindedi. «Muńdy qyz» – Aq ájeniń óz kúıi. 14 kúıi notaǵa túsirilip engizilgen eken kitapqa. Kúıshiniń shyǵarmashylyq murasynyń erekshelikteri men kompozıtorlyq keńistigi jaıly taqyryp mazmuny «Arqanyń Aqqyzy» kúı keshinde ashyla tústi. «Bolashaq» baspasynda qattalǵan qalyń kitaptyń ishi qazyna men baılyqqa syqap tur.

Kúı keshine ádette halyq jı­nala bermeıdi. Al atalmysh keshke Arqadan aǵyl-tegil ju­rt

jınalǵan. Shertpe kúı she­be­riniń kúılerimen birge ánderi shyr­qaldy. Abyz keshti Aqyn Dáýletkereı Kápuly Aq ájege ar­naǵan óleńimen ashyp, ol óleń Aqqyzdyń kúıshi Qalken Qa­symov tartqan «Jetim qyz» kúıi­men jalǵasyp jatty. Aq­qyz mektebiniń aq qyzdary Gúl­nar Sháripova, Kúlmara Ra­hymbekova shertken kúıler de sher men shattyqqa qatar oıy­syp otyrdy. «Toqyraýyn tol­qyndary» ha­­­lyqtyq án-bı an­sambli S.Aq­suń­qarulynyń «Shaı­tan­kó­­li» men A.Juma­shev­tiń «Án me­­keni – Aqtoǵaıyn» oryndady. Ob­lystyq «Kúı kerýen» shertpe kúı ortalyǵynyń tóraǵasy, kúı­shi Qaırolla Sádýaqasov Aq­qyz «Qosbasarynyń IV túrin» tar­t-

sa, Táttimbet atyndaǵy óner kolledjiniń oqytýshysy, kúı­shi Madııar Súleımenov «Qar­shy­ǵaly kezim-aıyn» shertti.

Qazaq ulttyq án ónerinde de ózgeshe órnek qaldyrǵan Aq­qyz kúıshiniń «Saǵynysh» ánin klassık ánshi Dáýrenbek Ár­kenov shyrqap salsa, Baljan Serik­bolqyzy «Qaıran elim» kúı­in kúńirentti. О́nertaný ǵyly­mynyń magıstri Manap Anyq­bekov tartqan Aqqyz «Qos­ba­sa­rynyń I túri» de sátimen shyq­ty. Budan keıin Aqtoǵaı aýda­nyndaǵy Aqqyz atyndaǵy ba­la­­baqshanyń tárbıelenýshileri óner kórsetti. Aq ájege arnalǵan óleń­der oqyp, kúıshiniń ánin sal­dy. Amantaı Jumashev pen Nu­raı Tanabaev «Aqtoǵaı – altyn be­sigim» ánin oryndasa, keshti elimizdiń Eńbek sińirgen ártisi, kúıshi, kompozıtor Seken Turysbek «Aq jaýyn» kúıimen túıindedi.

 

Mıras ASAN,

«Egemen Qazaqstan»

Qaraǵandy oblysy