Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti akademık Murat Jurynov Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq eńbeginen týyndaıtyn basty mindetterdiń biri – qazaq jazýyn latyn grafıkasyna kóshirý ekenin atap kórsetip, bul salada atqarylyp jatqan jumystarǵa toqtaldy. Al A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory, UǴA korrespondent-múshesi Erden Qajybektiń negizgi baıandamasynda qazaq jazýynyń tarıhy, onyń árbir tarıhı kezeńde saıası jaǵdaılarǵa baılanysty ózgeriske túsýi jáne búgingi táýelsizdik dáýirindegi onyń ózektiligi týraly keńinen áńgime órbidi.
– Álipbı máselesi bastalǵan alǵashqy sátte-aq Elbasy bul máselemen A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýty aınalysýy tıis ekenin tapsyrǵan edi,– dedi akademık О́.Aıtbaıuly. – Mine, sodan beri Til bilimi ınstıtýtynyń ǵalymdary bul máselemen túbegeıli aınalysyp keledi. Latynǵa kóshken kórshi elder tájirıbesin jan-jaqty zerttedi.
Osynda aıtylǵandardyń barlyǵynyń da bastaýynda turǵan, iske asýyna uıytqy bolǵan – elimizdiń Tuńǵysh Prezıdenti, Elbasy Nursultan Nazarbaev. Baıyptap qaraıtyn bolsaq, joǵaryda atalǵan sharalardyń barlyǵy da táýelsizdigimizdi tuǵyrly, eldigimizdi ǵumyrly etýge baǵyttalǵan irgeli ister ekendigine, ulttyq memleket qurý jolyndaǵy qadaý-qadaý qadamdar ekendigine kóz jetkizemiz. Sondaı-aq, bular retimen, sátimen, ýaqytymen iske asyrylyp jatqandyǵyn, bir-birimen sabaqtasa ulasýda ekendigin baıqaımyz. Búgingi kúni qyzý qolǵa alynǵan álipbı aýystyrý máselesi osylardyń logıkalyq túıini ispettes.
Ǵalymdar Elbasynyń «Qazaqstan – 2050» Strategııasyna jáne rýhanı jańǵyrý baǵdarlamasyna baılanysty bıylǵy atqarylǵan ushan-teńiz jumystar, qazirgi usynylyp otyrǵan álipbı týraly óz oılaryn aǵyl-tegil aqtardy. Memleket basshysynyń qazaq jazýyn kırıllısadan latyn grafıkasyna kóshirý týraly Jarlyǵy barlyq iske serpin berip otyrǵany aıtyldy. Baıandamashylar da, jaryssózde sóılegen ǵalymdar da, negizinen, latyn qarpine kóshýge baılanysty halyq arasyndaǵy túsinik jumystary tabysty ótkenin, halyq bul bastamany tolyq qoldap otyrǵanyn aıtyp, endi kezeń-kezeńmen latyn álipbıine kóshýdi júzege asyrýǵa kirisý qajettigin alǵa tartty. Bul jóninde olar naqtyly usynystary men oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Belgili tilshi ǵalym, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Zeınep Músilimqyzy Bazarbaeva latyn álipbıin paıdalanyp kele jatqan álem elderiniń alfavıt jasaýdaǵy tájirıbesine toqtaldy.
– Alfavıttegi árip sanynyń kompıýter pernesindegi tańbalardan asyp ketýinen qoryqpaý kerek,– dedi ǵalym. – Mysaly, latyn qaripin paıdalanyp júrgen elderde alfavıttegi árip sany 30-dan 42-ge deıin jetedi, biraq sol elder esh qıyndyqsyz kompıýterdi óz tilderinde paıdalanyp otyr.
Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń prorektory, QR UǴA korrespondent-múshesi Ǵabıt Kenjebaevtyń qosalqy baıandamasynda aıtylǵan usynystar men oı-pikirler de kópshiliktiń kóńilinen shyqty.
– Mine, sonymen, latyn grafıkasyna kóshý jóninde naqty qadam jasaldy, – dedi Ǵ.Kenjebaev. – Jańa alfavıttiń úlgisi jarııa etildi. Endi búkil halyq bolyp jańa álipbımen oqyp, jazýdy úırene bastaýymyz qajet. Baspa túrindegi qaripterge kópshiliktiń kózi tez úırengenimen, onyń jazbasha tańbalaryn ıgerip, jazyp ketý de óz aldyna bir álem. Sondyqtan baspasóz betterinde latyn tańbasymen jazylǵan sózderdi baspasha túrinde de, jazbasha túrinde de úıretetin arnaýly aıdarlar ashylyp, gazetterdiń ár sanynda tıisti oqý materıaldary jarııalanyp otyrsa – quba-qup.
UǴA Qoǵamdyq jáne gýmanıtarlyq bólimshesiniń tóraǵasy, Abaı atyndaǵy QazUPÝ rektory Takır Balyqbaev jınalys sońynda:
– Búginde latyn grafıkasyna baılanysty Ulttyq komıssııa jumys istep jatyr. Álipbıdi engizýdiń ádisteri men tásilderi jóninde áli de anyqtaıtyn máseleler kóp. Sondyqtan bizdiń ǵalymdarymyz da osy isten tys, – dep sózin qorytyndylady.
UǴA Qoǵamdyq jáne gýmanıtarlyq bólimshesiniń jalpy jınalysy latyn álipbıin qoldaý jáne engizý jóninde tıisti sheshim qabyldady.
Myrzahan AHMETOV,
Abaı atyndaǵy QazUPÝ
Qoǵammen baılanys bóliminiń bastyǵy
