Ýaqytpen úndes qujat

Bilim týraly zańnyń jetildirilýi órkenıetke óris ashady «...Adamnyń ómir boıy bilim alýy úshin jaǵdaı týǵyzýymyz kerek. Bilim berý reformasy – Qazaqstannyń básekege naq­tyly qabilettiligin qamtamasyz etý­ge múmkindik beretin asa mańyzdy quraldardyń biri» degen edi Elbasy Nursultan Nazarbaev. Eldigimizdi alyp, eńsemizdi tiktep, táýelsizdigimizdi baıan­dy etip kele jatqan jyldar ishinde Pre­zıdent bilim men ǵylym salasyna qa­jettiń barlyǵyn múmkindigine qaraı jasap keledi. О́rkenıetti elderdiń qa­taryna qosylyp, urpaqty bilimdi de bilikti etip tárbıeleý jolynda atqarylǵan jumystar da az emes. Munyń bári zańdyq turǵydan naqtylanyp, baǵdarlama aıasynda bekitilgen. Sonyń bir dáleli, ótken qazan aıynda Prezıdent Nursultan Nazarbaev «Bilim týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıdy.  Ýaqyt talabyna saı ázirlengen mundaı zań qabyldaý bilim berý júıesin odan ári jetildirip, oqý sapasyn arttyrýǵa azamattarymyzdyń keler kúnge degen senimin bekitip, qyzyǵýshylyǵyn jetildirip, atalǵan salanyń álemdik bilim keńis­tiginen óz ornyn alýyna múmkindik beredi. Biz osyndaı aýqymdy jumys­tardyń jolashary bolatyn qujattyń aınadaı naqtylanǵan tustaryn bilý maqsa­tynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan JUMAǴULOVTY áńgimege tartqan edik. – Baqytjan Tursynuly, qazirgi dúnıe damýynyń kilti bilim men ǵy­lymda degen sózdi Elbasy Nursultan Nazarbaev Táýelsizdik alǵaly beri aı­typ keledi. Soǵan saı siz basqaryp otyr­ǵan mınıstrlik ultqa kerek, jurt­qa qajet zań men baǵdarlamalarǵa uıytqy bolýda. О́tken jyly Bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy, bıylǵy jyldyń basynda «Ǵylym týraly» jańa zań, taıaýda «Bilim týra­ly» zańnyń jańa redaksııasy qabyl­dandy. Bilim jáne ǵylym salasyn jetik biletin basshy retinde siz atalǵan zańdy qabyldaýdyń basty maqsatyna toqta­lyp ótseńiz. – Meniń oıymsha, zań jınaqylyqty talap etedi. Basty baǵyt, atqarylatyn ju­mys sol qujatta naqtylanady. Men osy jerde negizgi eki máseleni bólip aıtar bolsam, onyń birinshisi – strategııalyq, ekinshisi, shartty túrde alǵanda – taktıkalyq maqsat. Biz úshin qasıettimiz de, kıelimiz de – táýelsizdik qoı. Muny qaı-qaısymyz da sanamyzǵa túıip, oıymyzǵa berik ustaýy­myz kerek. Sol egemendigimizdiń 20 jyl­dyǵyn bereke-birlikte toılaǵaly otyrmyz. Men bul ataýly kúndi – uly kún dep bilemin. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev táýelsizdigimizdiń alǵashqy kúnderinen bastap jańa Qazaqstandy qurýdyń basty strategııalyq jetistikteriniń biri retinde adamı kapıtaldy damytýdy belgiledi. Bul Prezıdenttiń kóregendigin kórsetedi. Endi Elbasy zııatker ultty qalyptastyrýdyń aýqymdy mindetin alǵa qoıyp otyr. Onyń negizgi úsh kúretamyry qaısy deseńiz, birinshisi – bilim, ekinshisi – ǵylym, úshinshisi – ınnovasııa. Elimizdiń alǵashqy zańdarynyń biri – «Bilim týraly» zań edi. Ol 1992 jyly qa­byl­danǵan bolatyn. Osy qundy qujatta salanyń basym baǵyttary aıqyndalyp, memlekettiń zııatkerlik, mádenı jáne ekonomıkalyq áleýetin damytý tııanaqtal­dy. 1993 jyly Prezıdenttiń bastamasy boıynsha talantty jastardy órkenıetti elderdiń úzdik ýnıversıtetterinde oqytýǵa arnalǵan, álemdik tájirıbede biregeı sanalatyn «Bolashaq» baǵdarlamasy iske qosyldy. Daryndy balalarǵa arnalǵan mektepter jelisi quryldy. Bilim berýdi damytýdyń eki aýqymdy memlekettik baǵ­darlamasy júzege asyryldy. Kadrlar daıar­laýdyń álemdik talapqa saı túbegeıli jańa qurylymy jasaldy. Osyndaı kúrdeli jumys Otanymyzdyń dúnıejúzilik bilim keńistigine kirigýine múmkindik berdi. Sonyń bir kórinisi – Bolon prosesine qosylýymyz edi. Mundaı izdenister bizdiń elimizdiń bilim salasy boıynsha Ortalyq Azııada aldyńǵy sapta tu­rýyna jol ashty. Joǵary mektep «bakalavr – magıstr – fılosofııa doktory» – úsh deńgeıli daıarlaý modeline kóshti. О́r­kenıetti jurttardaǵy oqytýdyń kredıttik tehnologııasy engizildi. Joǵary bilim or­dalarynyń baǵdarlamalary halyqara­lyq deńgeıde akkredıtteldi. Halyqaralyq sarapshylardyń pikirinshe, Qazaqstan álem naryǵynda jyldam damyp kele jatqan elderdiń alǵashqy úshtigine engen bolsa, bilim berý júıesiniń qarqyny da sol deńgeıden kórindi. Bul týraly men burynǵy suhbattarymda naqty dáıekterge júgine otyryp, jaýap bergen bolatynmyn. Al mundaı strategııalyq serpilis bilim berýdiń zańnamalyq arqaýdyń talapqa saı jańǵyrtýdy, qol jetkizilgen beles pen el damýynyń jańa mindetterine sáıkes keltirýdi qajet etedi. Ásirese, Memleket bas­shysynyń ekonomıkanyń damý baǵyttaryn túbirimen ózgertip, ony joǵary deńgeıge jetkizetin bilikti kadrlar ekenin qadap aıtqany belgili. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń memlekettik baǵ­dar­lamasyn múltiksiz júrgizý isinde kadr qajettiligi tipten arta túsedi desek, bul – jańadan qabyldanǵan zańnyń birinshi strategııalyq maqsaty bolyp belgilenip otyr. Ekinshi maqsatqa kelsek, mektepke deıingi tárbıeden bastap, joǵary jáne joǵary oqý ornyna deıingi aralyqta bilim berýdiń jańa sapasyna qol jetkizý. Bul Bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan jańa memlekettik baǵdarlama­syn­da basty mindet etip qoıylǵan. Aǵym­daǵy jyly bilim berý júıesi úshin ma­ńyzdy birqatar jańa bastamalar jasaldy. Sol mindetterdi sheshý úshin zańdy tıisti deń­geıde jetildirý qajet boldy. Ol suhbat aıa­synda sóz bolyp otyrǵan tolyqtyrý da óz dárejesinde oryndaldy dep aıta alamyn. – Zańǵa engizilgen mańyzdy degen ózgeristerdi taratyp aıta ketseńiz. – Birinshi, qarjylandyrý tásilderiniń ózgerýin aıtýǵa bolady. Bilim jáne ǵylym salasyn qarjylandyrý kólemi jyl saıyn artyp otyr. IýNESKO usynǵan halyq­aralyq normaǵa onyń jaqyndap kele jatqany, árıne, qýanyshty jaǵdaı. Degenmen, bul qarymdy qadamdy qurylymdyq jaǵynan jetildire túsý qajet. Osy maq­satta biz balabaqshadan bastap, oqytýdyń barlyq deńgeıi úshin jan basyna qaraı qar­jylandyrý júıesine kóshýge negiz jasadyq. Mundaı tásil bilim berý uıymdary jumys­tarynyń tıimdiligin arttyryp qana qoımaı, sapaly bilimge jaǵdaı týǵyzady. Memlekettik-jekemenshik áriptestik tetikteriniń óris­teýine múmkindik beredi. Taǵy bir atap óterligi kópke málim – pedagogtardy daıarlaý men qaıta daıarlaýdyń jańa júıesi bıylǵy jyldan bastap qalyptasýda. Bul elimizdegi muǵalimderdiń bedelin, áleýmettik rólin jáne biliktiligin júıeli túrde arttyrýǵa baǵyt­talǵanyn aıta ketsem deımin. Úshinshiden – álemniń úzdik tájirıbesine súıenip, Qazaqstan ekonomıkasyn damytýdyń arqaýlyq mindetteri negizinde «sapaly ósý núktesin» qurý. Barlyq joǵary mektepke úlgi biregeı «Nazarbaev ýnıversıteti» jobasy iske asyrylyp, joǵary oqý oryndarynyń jańa dáýirge saı júıesiniń ázirlenýi úlken jetistigimiz. Atalǵan oqý ornynyń álemdegi aldyńǵy qatarly ýnıversıtetter tárizdi jumys isteýine múmkindik beretin erekshe zańnamalyq baza qabyldanǵanyn aıta ketýge bolady. Orta bilim salasynda da osyndaı ádemi úlgige Nazarbaev zııatkerlik mektepteri ıe. О́tken jyly biz tehnıkalyq jáne kásiptik bilimdi (TjKB) damytýdyń túbegeıli jańa tásilderin ja­sadyq. Jetekshi jumys berýshiler men bıznes-qaýymdastyqtarynyń qatysýymen Ult­tyq keńes quryldy. Salalyq jáne óńir­lik keńes­ter de óz jumystaryn bastady. Álemdik tájirıbede synaqtan ótken prınsıpter negizinde TjKB júıesin jańǵyrtýdy kózdeıtin «Kásipqor» holdıngi qurylýda. Orta bilimde, 12 jyldyq oqytýǵa kóshý, bıylǵy jyly qalyptasa bastaǵan bilim sapasyn baqylaýdyń ortalyqtandyrylǵan vertıkalin engizý, mektep oqýlyqtaryna qoıy­latyn talaptardy barynsha kúsheıtý, taǵy basqa ıgi ister týraly da aıtýǵa bolady. Bulardyń bári jańa zańda taıǵa tańba bas­qandaı naqtylandy. – «Bilim týraly» zańǵa engizilgen keıbir ózgerister men tolyqtyrýlardy naq­tylaı tússek. Mysaly, qazirgi ýaqytta memlekettik bilim berý granty boıynsha bilim alǵan dárigerler men pedagogtardy mindetti túrde jumysqa ornalastyrý má­selesin joǵary oqý oryndaryn bitirý­shilerdiń bári birdeı quptaı qoımaıtyn sııaqty. Bul básekelik ortaǵa mamandardy irikteý qaǵıdatynyń jańalyǵyna qa­rama-qaıshy emes pe? – Suraq durys qoıylyp otyr. Qandaı bastamanyń bolsa da alǵashynda tosyn kórinetini bar. Munyń bárin qoǵam damýy óz jolyna salady. Jastarǵa tegin joǵary bilim alý múmkindigin berý memlekettik tapsy­rystyń basty mindetteriniń biri emes ekenin túsiný qajet. Negizgi maqsat – el ekono­mıkasy men qoǵamdy bilikti mamandarmen qamtamasyz etý. Árıne, olardyń alǵan mamandyǵy boıynsha jumys isteýine memleket múddelilik tanytady. Degenmen, maman­dyqtar boıynsha ekiniń biri mundaı maqsatqa qol jetkize bermeıdi. Mysaly, jyl saıyn joǵary pedagogıkalyq oqý oryndaryn myń­daǵan jastar bitirip shyǵady. Sóıte turyp, mektepke deıingi mekemelerde, mektepterde, kásiptik tehnıkalyq oqý oryndarynda mamandar jetispeıdi. Iаǵnı, bul memlekettik tapsyrys óziniń basty mindetin oryndamaı otyr degen sóz. Osyndaı ala-qula ahýaldy durystaý úshin buryn pedagogıkalyq jáne medısınalyq mamandyqtar boıynsha oqytý aýyl kvota­synyń sheginde memlekettik tap­syrys aıa­synda bitirýshilerdi irikteý qaras­tyrylǵan bolatyn. Iá, mundaı shara oń nátıje berdi. Buǵan memlekettik tapsy­ryspen bilim alǵan barlyq stýdentter tar­tyldy. Endigi jerde jas mamandar jibergen qyzmet ornynda keminde 3 jyl jumys isteýi tıis. Aýyldyq jerlerge barǵan mamandar zańda kórsetilgen áleýmettik kepildikterin alady. Bul qazirdiń ózinde júzege asyryla bastady. – Bilim alýshylar men professor-oqytýshylar quramynyń akademııalyq mobıldik baǵdarlamasynyń ereksheligine toqtala ketseńiz. – Stýdentter men oqytýshylardyń aka­demııalyq mobıldigi Bolon deklarasııa­synyń negizgi prınsıpteriniń biri bolyp sanalady. Ol bilim alýshylar men oqytýshy-zertteýshilerge semestr nemese oqý jyl boıy el ishinde ne shetelde, basqa joǵary oqý or­nynda oqýǵa, zertteý jumystaryn júrgizýge múmkindik beredi. Bul talapkerlerdi burynǵy qatyp qalǵan qasańdyqtan qutqaryp, álemdik bilim keńistigine enýge, órkenıet úderisinde bilim jetildirýine bolady. Mundaı mobıldik baǵdarlama biz joǵaryda aıtqan álemdik bilim berý keńistiginde óte mańyzdy ról at­qarady. Birinshiden, ártúrli elderdegi joǵary oqý oryndarynyń baǵdarlamalaryn, ıaǵnı biryńǵaı bilim berý deńgeıi men maman­dardyń básekege qabilettigin salystyrýdy qamtamasyz etedi. Ekinshiden, oqytýdyń jeke baǵyt-baǵdaryn qalyptastyrý jáne jas mamandardy jumysqa ornalastyrý júzege asady. Úshinshiden, bul pedagogtardyń kásibı deńgeıin óz qalaýymen dúnıejúziniń kez kelgen elinde kóterýge, ondaǵy ozyq materıal­dyq-tehnıkalyq bazany paıdalanyp ǵy­ly­mı-zertteýler júrgizýge múmkindik beredi. Bular­dyń barlyǵy álemdik bilim júıesine kirigýdiń mańyzdy tetigi ekeni sózsiz. Osy jyldan bastap, bul júıege memleket tara­pynan tek zańdyq deńgeıde ǵana emes, memleket esebinen qarjy da qarastyrylmaq. Bul TMD elderiniń ishindegi biregeı tásil jáne jalpy álemdik dárejedegi jańalyq bolyp esepteledi. Jaqyn ýaqytta óńirlik joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri memlekettik qarjylandyrý esebinen ulttyq ýnıversıtetterde oqýyn jalǵastyra alady. Al jetekshi joǵary oqý oryndarynyń úzdik stýdentteri shetelde bilim alýyna bolady. Munyń ózi elimizde buryn qoldanylmaǵan tásil edi. Osyn­daı jańashyl jol nátıjesinde jas ǵalymdar men oqytýshylar da kásibı deńgeıin kóte­rýine bolady. «Bolashaq» baǵdarlamasynyń negizgi ıdeıasynyń astarynda da osy uǵym jatqany belgili. Biz osy sekildi ozyq tásilder arqyly akademııalyq mobıldik bilim berý júıesin qalyptastyratyn bolamyz. – Buryn joǵary oqý oryndary memlekettik attestattaýdan jáne akkredıtteýden ótkiziletin edi. Jańa zańda tek akkredıtteý qaldyrylypty. Bul mehanıkalyq túrde qysqartylǵan ba, álde ózge aıyr­mashylyǵy bar ma? – Bul joǵary bilim berýdiń sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Biraq mańyzdy aıyr­mashylyqtar da bar. Attestattaýdy memlekettik bilim berý standartyna sáıkes joǵary oqý oryndarynyń bilim berý qyzmetin júzege asyrýdy tekserý jónindegi ýákiletti organ júzege asyrady. Jáne ol mindetti rásim bolyp tabylady. Bul qazirgi ýaqytta postkeńestik memleketterde ǵana qolda­nylady. Baqylaý-qadaǵalaý fýnksııala­ryn qysqartý týraly Prezıdent tapsyrma­syna sáıkes, Bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵ­dar­lamasynda dáıektelgendeı 2015 jylǵa qaraı quzyrly baqylaýdyń atalǵan túrin qys­qartýdy kózdeıdi. Akkredıtteý formal­dy sıpatta qalyp otyr. Bul jerde oqy­týshylar men stýdentter pikiriniń mańyzy zor. Sonymen qatar, bitirýshilerdiń kásibı biliktiligi týraly jumys berýshilerdiń baı­lamy da aıtarlyqtaı ról atqarady. Son­dyqtan akkredıtteý joǵary oqý orynda­rynyń qyzmetin tıimdi baǵalaýǵa múmkindik beredi dep topshylaýǵa bolady. Jańa zań otandyq akkredıtteýge keń múmkindikter týǵyzady. Ol álemdik bilim berý keńistigine erkin kirigýge jáne maman daıyndaý sapasyn arttyrýǵa jol ashady. Qazirgi tańda mınıstrlik akkredıtteýden ótkizý úshin qajetti normatıvtik aktilerdi ázirleý ústinde. Qazaqstanda tıisti akkredıtteý organdary qurylýda jáne olardyń ulttyq tizbeleri jasalýda. Bul akkredıtteýden ótken joǵary oqý oryndary azamattarǵa óz úlgisindegi bilim týraly qujatty berýge quqyly. Odan basqa joǵary oqý oryndary erikti negizde halyqaralyq akkredıtteýden óte alady. Árıne, bul is úlken jaýapkershilikti talap etedi. Sebebi, el damýy, álemdik ózgerister osyny qajet etip otyr. – Respýblıkada ǵylym kandıdattary men doktorlaryn daıarlaýdyń burynǵy júıesinen bas tartyp, fılosofııa (PhD) dok­torlaryn ázirleýge kóshtik. Munyń ereksheligi nede? – Zańda alǵash ret elimizde óńirlik joǵary oqý oryndary men ǵylymı uıymdar úshin PhD doktorlardy maqsatty daıarlaý tetigi qarastyrylyp otyr. Ol bylaısha júzege asyrylady. Mınıstrlik tıisti memlekettik tapsyrysty oryndaý úshin bazalyq joǵary oqý oryndaryn konkýrstyq negizde anyq­taıdy. Bólingen oryndarǵa arnalǵan konkýrs jalpy konkýrstan tys, maqsatty daıar­laýǵa úmitkerler arasynda jeke ótkiziledi. Bul rette árbir doktorantpen úsh jaqty shart jasalady: «bazalyq joǵary oqý orny – jibergen joǵary oqý orny nemese ǵy­lymı uıym – doktorant». Oqýy aıaqtalǵan soń doktorant jibergen joǵary oqý ornynda nemese ǵylymı uıymda keminde 3 jyl jumys isteýge mindetti. – Baqytjan Tursynuly, shaǵyn mektepterdiń problemalary qazir az aı­tylyp júrgen joq. Bul týraly zań­dyq kúshi bar qujatta naqty kórinis tapqan eken... – Iá, bul óte ózekti problema. Qazir elimizde shaǵyn mektepter bilim uıa­larynyń 56 paıyzyn quraıdy. Alaıda, biz barlyq balaǵa, onyń turatyn ornyna mek­tep­tiń ornalasqan jerine qaramaı sapaly bilim berýimiz kerek. Bul basty talap bolyp sanalady. Endi zańnamada shaǵyn jınaqy mektepterdegi oqý prosesin tirek mektepteri arqyly uıymdastyrýdyń jańa nysany qarastyrylǵan. Mundaı mektepter, zań talabyna saı jalpy orta bilim berý uıymy bolyp tabylady. Bazasyna jaqyn mańda ornalasqan bilim berý uıymdary shoǵyrla­natyn bolady. Onda da qysqa merzimdi sabaqtar, oqýshylardy aralyq jáne qory­tyndy attestattaý ótedi. Bilim alýshylar ózderiniń qyzyǵýshylyqtaryna baılanysty beıinaldy daıarlyq pen beıindi oqytý kýrstaryn tańdaýǵa múmkindik alady. Bul umtylys arqyly biz sapaly bilimge qol jetkizip qana qoımaı, 12 jyldyq oqytýǵa kóshý úshin myqty irgetas qalyptas­ty­ramyz. 2011-2015 jyldar aralyǵynda 160 tirek mektebi qurylatyn bolady. – Jańa zańdaǵy oqýlyqtar men oqý-ádistemelik keshenderdi «synaqtan ót­ki­zý» jáne «monıtorıng júrgizý» degen tú­sinikter qandaı máselege baılanysty engizilip otyr? – Sońǵy jyldary oqýlyq sapasyna baılanysty kóptegen kemshilikter aıtylyp júr. Sondyqtan biz normatıvtik qujattar­ǵa, basylymdarǵa, parlamentarııdiń, pedagogtar men ata-analar pikirlerine taldaý júrgizdik. Nátıjesinde máseleniń keleńsiz jaqtary anyqtaldy. Endi ony sheshý kerek. Ol úshin mańyzdy sharalar qabyldamaı bolmaıdy. Oqýlyqtardy ázirleý, saraptaý, usynys berý, basyp shyǵarý júıesine talap kúsheıedi. Burynǵydaı keńqoltyq tirlikke jol joq. Taǵy bir mańyzdy másele bar. Ol oqýlyqty sabaq ústinde synaqtan ótkizý. Osy ýaqytqa deıin bul máselege az kóńil bólinip kelgeni jasyryn emes. Túıindi synaq 12 jyldyq mektepke arnalǵan oqý­lyq­tarǵa ǵana júrgizilgen. Budan bylaı zańǵa sáıkes ondaı talap barlyq jańa oqýlyqtarǵa qoldanylatyn bolady. Mektepte oń tájirıbe bermese oqýlyq qolda­nysqa jiberilmeıdi. Oqýlyqtardyń synaq­tan ótýine jáne onyń odan ári paıdalanylý barysyna turaqty monıtorıng júrgizilip otyrylady. Bul másele de jańa zańda qarastyrylǵan. – Memlekettik tirkeýden ótken jańa bilim berý uıymdary lısenzııa alýǵa mindetti me? – Kókeıkesti suraqty alǵa tartyp otyrsyz. Jańa zańnyń 40-babyna engizilgen tolyqtyrýlarǵa sáıkes jańadan qurylǵan bilim berý uıymdary tirkeýden ótkennen keıin alty aı ishinde oqý qyzmetin júrgizý úshin lısenzııa alýy tıis. Bul mindet oryndalmaǵan jaǵdaıda bilim berý uıymy sot tártibimen jabylatynyn nazarǵa sala ketýdiń esh artyqtyǵy joq. – Memlekettik aralyq baqylaý ne sebepten toqtatyldy? Ol óz mindetin oryn­daı aldy ma? – Memlekettik aralyq baqylaý (MAB) bilim berýdi damytýdyń 2005-2010 jyl­darǵa arnalǵan baǵdarlamasynda kórse­tilgen. Bul memlekettik baqylaýdyń bir túri retinde qoldanylyp, orta bilim berý uıym­darynyń 4 jáne 9-synyptarynda, sondaı-aq joǵary oqý oryndarynyń ekinshi (úshin­shi) kýrsynda júrgizildi. Eger bilim berý uıymy mınıstrlik belgilegen eń tómengi kórsetkishke qol jetkize almasa, kezekten tys memlekettik attestattaýdan ótýi tıis boldy. Sondyqtan baqylaýdyń bul túri oń nátıje berip, óz mindetin oryndady dep aıtýǵa bolady. Budan bylaıǵy jerde jańa zańǵa sáıkes MAB-tyń ornyna baqylaýdyń basqa túri engizildi. Ol – oqý jetistikterin syrttaı baǵalaý (OJSB). Bul rásimdi ýákiletti organ júzege asyrady. Negizgi mektepte, oqý jetistikteriniń deńgeıin baǵalaý bolsa, joǵary oqý ornynda (4-kýrsta) – ishinara, monıtorıng júrgizý maqsatynda iske asy­ry­lady. Nátıjesinde bilim berý júıesiniń jaı-kúıi men onyń damýy anyqtalady. Jyl saıyn oblys boıynsha baıandamalar jarııalanyp, bilim berý uıymdarynyń reıtıngi anyqtalady. – Siz orta bilim berý sapasyn baqy­laýdyń ortalyqtandyrylǵan vertıkalin engizý týraly aıttyńyz. Buryn bul salada memlekettik baqylaý júrgizil­megen be? Mundaı mindet nege baılanys­ty alǵa qoıylyp otyr? – Bul Memleket basshysy N.­Á.Na­zar­baevtyń Úkimet ókilderi men oblys ákim­deriniń qatysýymen ótken 2011 jylǵy 17 sáýirdegi keńeste bergen tapsyrmasyn júze­ge asyrý bolyp tabylady. Buǵan deıin mundaı júıe tek joǵary bilim salasyna ǵana qatysty bolyp keldi. Endi bul orta mektepter men kásiptik-tehnıkalyq oqytý oryndarynan da talap etiledi. El Úkime­ti­niń arnaıy qaýlysymen árbir oblys orta­lyǵynda Bilim jáne ǵylym salasyn baqy­laý komıtetiniń óńirlik qurylymdary – departamentter jasaqtaldy. Bul departamentter jergilikti organdarmen birlese otyryp, jumys isteıtin bolady. – Mazmundy áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Súleımen MÁMET.