Elge el qosylsa – qut

«Taǵdyrdyń jazýymen álem­niń ár shalǵaıynda tarydaı sha­shyrap júrgen qandastarymyz­dyń týǵan elimizdiń aspanynda Táýelsizdiktiń kók baıraǵy jelbiregen sátte qarashańyraq – Qazaqstanǵa atba­syn burǵany barshaǵa málim. Sodan beri jı­yr­ma jyl óte shyqty. Osy ýaqyt ishinde kósh kólikti bolyp, 300 myń otbasy atajurtqa oraldy, halqymyzdyń sany 1 mıllıonnan astam adammen tolyqty. Jalpyǵa qoljetimdi derekterge súıensek, áli bes mıllıon qazaq jatjurtta júr. Munyń ózi alda atqarylar jumystyń da aýqym­dy ekenin ańǵartady. «Elge el qosylsa – qut», eger biz halqymyzdy taıaýdaǵy ýaqyt­ta jıyrma mıllıonǵa jetkizý jónindegi memlekettik saıasatty júzege asyramyz desek, eń al­dymen, oralmandardy ornalas­tyrý­dyń ońtaıly joldaryn qa­rastyryp, ózge ortadan kelgen aǵaıynnyń óz eline tez sińisip ketýi úshin qoldan kelgenniń bárin jasaýymyz kerek. Bul rette atqarylyp jatqan ister az emes. Ol úshin búgingi tańda oralman­dardy áleýmettik qoldaý maqsa­tyna respýblıkalyq bıýdjetten jyl saıyn orta eseppen 16 mıllıard teńge qarjy bólinip otyr­ǵanyn aıtsaq ta jetkilikti. Desek te, sońǵy jyldary kóshtiń irkilip qalǵany, sonyń aıǵaǵyn­daı, bó­lin­gen kvotanyń jylma-jyl oryn­dalmaı otyrǵany da shyn­dyq. Oǵan sebep bolyp otyr­ǵan jaılar az emes. Solar­dyń bárin tizbelemeı, «Nurly kósh» baǵdar­lamasy aıasynda salynǵan oralmandar qalashyqtaryna qa­tys­ty jaǵdaıǵa nazar aýdarǵym keledi. Naqty aıtsaq, osydan eki jyldaı buryn Qyzyljar óńirin­de «Báıte­rek» aýyly ómirge kelgen edi. Qazir munda 121 oralman otbasy turyp jatyr. Biraq olardyń birde-bireýi áli kúnge deıin «Turǵyn úı qurylys jınaq banki» aksıonerlik qoǵamymen kelisim-shartqa otyrǵan joq. Sóıtip, Úkimet qaý­ly­symen bekitilgen turǵyn úı­lerdi satý erejesi buzylyp otyr. Al munyń aıaǵy «Nurly kósh» baǵdarlamasynda kózdelgen qar­jyny qaıtarýdy qıyndatatyny sózsiz. Osyǵan oraı prokýratýra organdary oral­man otbasyla­rynyń bul úılerde turýynyń zańdylyǵy týraly másele kóte­rýde. Sodan beri de jaǵdaı ózgere qoıǵan joq. Oralmandar úılerdiń baǵa­sy qymbat, kóbimiz jumyssyz júrmiz, eńbekaqymyz mardym­syz, alǵan úıimiz úshin aı saıyn 31800 teńge tólep otyrýǵa sha­mamyz joq degendi alǵa tartýda. Qalaı bolǵan kúnde de, qol­danystaǵy turǵyn úı zańna­ma­syna sáıkes ózine berilgen tur­ǵyn úıdiń qunyn óteý jónindegi mindettemesin oryndamaǵan baǵ­dar­lamaǵa qatysýshy úıdi bo­satýǵa tıis. Eger ol mundaı qa­damǵa erikti túrde barmasa, má­sele sot arqyly sheshiledi. Qazir «Báıte­rek» aýylynyń turǵyn­darynyń osyndaı tuıyqqa tirelip otyrǵan jaıy bar. Odan shyǵar jol qaıda? Osy máse­lemen tikeleı aınalysyp otyr­ǵan mamandardyń pikirinshe, osy araǵa kóship kelip qalǵan oral­mandardy ornalas­tyrýdy ońtaı­landyrý úshin Qazaq­stan Respýb­lıkasy Úkime­tiniń 2009 jylǵy 8 mamyrda qabyldaǵan № 674 qaýlysymen bekitilgen «Nurly kósh» baǵdar­lamasyn retteıtin qoldanystaǵy zańnamalyq aktilerge ózgerister engizip, turǵyn úı qunyn óteý merzimin eki jylǵa shegerý kerek. Osy ýaqyt ishinde baǵdarlamaǵa qatysý­shy­lar azamattyǵyn alyp eńbekke ornalasady, bir sózben aıtqan­da, jergilikti jaǵdaıǵa beıimdelip úlgeredi. Sondaı-aq, oralman baýyrla­rymyzdy jumyspen qamtamasyz etý máselesi de oılastyrylyp, olardyń balalary úshin mektep, balabaqsha salý jedel qolǵa alynsa, nur ústine nur bolar edi. Úkimettiń osy máselege nazar aýdarýy aýadaı qajet. Jarasbaı SÚLEIMENOV, Májilis depýtaty.