Qaterli isik jazylmaıtyn aýrý emes

Qaterli isik aýrýlarynyń jaǵ­daıy búgingi tańda ózekti máse­le­lerdiń biri bolyp tur. Dúnıe­jú­zi­lik Densaýlyq saqtaý uıymynyń qorytyndysy boıynsha jyl saı­yn Jer sharynda 10 mln.-nan asa adam qaterli isik aýrýyna ushy­raıdy eken. Onyń 6 mln.-nan kóbi qaı­­­­tys bolady. Eger osy baǵytta kete berse, 2020 jyly bul kór­set­kish­ter 2 eselenetin kórinedi. Iаǵnı, jy­lyna 15 mln.-nan asa adam aýy­ryp, 10 mln. adam qaıtys bolady. Al bizdiń elimizde qaterli isikpen aýrýshańdyq pen ólim tu­raqtanǵanymen jylda qaterli isikpen esepke alynyp jatqan aýrýlar sany kóbeıip kele jatqany alańdatady. Boljam boıynsha bul aýrýlar sany jyl saıyn 5 paı­yzǵa ósedi dep kútilýde. Qazirgi tań­da qaterli isikpen ólim res­pýb­lıkamyzda júrek, qan tamyrlary aýrýlarynan keıin ekinshi orynda tur. Osy aýrýmen aýyrǵan aýrý­lardy alǵashqy satysynda anyq­taýǵa múmkindiktiń azdyǵynan eli­mizde kóp jumystar atqa­ry­lý­da. Shynymen, qaterli isik jazyl­maıtyn aýrý ma? Osyǵan oraı biz oblystyq onkologııalyq dıspan­ser­diń bas dárigeri Nurǵalı Or­ma­novty áńgimege tartqan edik. – 2010 jyldyń 29 qarasha­synda Elbasynyń Jarlyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Den­saý­lyq saqtaý salasyn damy­tý­dyń 2011-2015 jyldarǵa arnal­ǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy qabyldan­ǵan­dyǵy belgili, – deıdi Nurǵalı Kerimbekuly. – 2015 jylǵa deıin medısına qyzmetkerleriniń aldaryna qoı­yl­ǵan talap – aýrýdyń aldyn alý­­­dy jandandyrý, erte anyqtap, sapaly em qoldaný. О́lim-jitimniń aldyn alý maqsatynda halyqtyń ortasha ómir súrýiniń uzaqtyǵyn 2015 jy­­­ly 70 jasqa deıin uzartý máselesi tur. Osy maqsatta 2011 jyldyń 14 qazan kúni Astana qalasynda Den­saýlyq saqtaý mınıstri S. Qaı­yrbekovanyń basqarýymen búkil respýblıkadaǵy aýdandyq onko­lo­g­tardyń úlken jınalysy bo­lyp ótti. Bul Qazaqstan onkol­o­gııa­synyń tarıhyndaǵy asa ma­ńyzdy oqıǵa boldy. Aýdandyq onkologtardyń Densaýlyq saqtaý mınıstriniń qatysýymen bas qo­sýy birinshi ret ótkizilip otyr. Aý­dandyq onkolgtar jyldar bo­ıy sheshilmeı jatqan máselelerdi Densaýlyq saqtaý mınıstrine ashyq aıtýǵa múmkindik aldy. Sheshilmeı júrgen biraz másele­ler­diń túıini tarqatyldy, sheshýin kút­ken máseleler mınıstrdiń na­zaryna alyndy. Jınalysta onkologııada qıyndyq týǵyzyp otyr­ǵan máseleler Densaýlyq saqtaý mınıstriniń qatysýymen talqy­la­nyp, sheshim qabyldandy. Ár deńgeıdegi aýdandyq, oblystyq, respýblıkalyq medısına meke­me­le­riniń mindetteri anyqtalyp, tap­syrmalar berildi. Onkologııalyq aýrýlardy erte anyqtaý maqsatynda elimizde 2008 jyldan beri skrınıgtik baǵ­darlamalar júrýde. Jatyr moı­ny qaterli isigin erte anyqtaý úshin 30 ben 60 aralyǵyndaǵy áı­e­l­der tekserilýde. Sút bezi qa­terli isigin anyqtaý úshin 50-60 jastaǵy áıelder aldyn ala tekserýden ótedi. Osy jyldyń aıaǵy­nan bastap tik ishek jáne toq ishek qaterli isigin aldyn ala anyqtaý úshin 50-70 jastaǵy azamattar al­dyn ala tekserýden ótedi. Bul ju­mys bastapqy sanıtarlyq-medı­sı­nalyq kómek kórsetý mekemelerine mindettendirilgen. Halyq arasynda qaterli isikpen aýyrǵan aýrýlar jazylmaıdy dep em alýdan bas tartýlary kezdesedi. Qa­terli isikter alǵashqy satysynda anyqtalǵan jaǵdaıda aýrýlardyń 80-85 paıyz jazylyp ketý múm­kinshiligi bolady. Al aýrý kesh anyqtalǵan jaǵdaıda jazylyp ketý múmkinshiligi 15-20 paıyz ǵa­na. Sondyqtan, árbir azamat óz­de­ri qaraıtyn emhanalarǵa baryp al­dyn ala tekserýden ótýi mindetti. Onkolog dáriger osylaı deıdi. Budan uqqanymyz, qaterli isik aýrýynyń belgisi baıqalǵan kezde em qabyldaǵan azamattar saý-salamat ómir súredi eken. Baqtııar TAIJAN. Shymkent.