Táýelsiz sot – órkendilik kepili

Sot júıesine degen senimdi arttyrýǵa qatysty sońǵy kezde birqatar sharalar qolǵa alyna bastady. Solardyń biri Senatta ótken «Sot tóre­ligin júrgizý kezindegi sottyń jáne sýdıa­nyń táýelsizdigi: qu­qyq qoldaný prak­tı­ka­sy­nyń prob­le­ma­lary jáne zań­na­malyq retteýdiń perspek­tı­valary» atty konferensııa. Onda Parlament depýtattary, Konstıtýsııalyq Keńestiń, Jo­ǵar­ǵy Sottyń, Joǵary sot ke­ńesiniń, Bas prokýratýranyń, ad­vokatýranyń, notarıaldyq pala­ta­nyń, dıplomatııalyq mıssııa­lar­dyń, halyqaralyq uıymdar men ǵylymı ortalardyń jáne úkimettik emes uıymdardyń ókil­deri boldy. Sharaǵa qaty­sý­shylar aldynda Senat Tóraǵasy Q.Mámı «Qazaqstannyń quqyq­tyq damýynyń vektory retinde sot jáne sýdıalyq táýelsizdikti qamtamasyz etý» atty baıandama jasady. Adam quqyqtaryn qor­ǵaý salasyna Prezıdent erekshe nazar aýdaryp kele jatqandyǵyn tilge tıek etken Senat Tóraǵasy Elbasynyń sýdıalardyń V se­zin­de egemen elimizdiń basty je­tistikteriniń biri sottar men sý­dıalardyń is júzindegi táýel­siz­digi degen sózin qaperge aldy. «Tuń­ǵysh Prezıdentimiz Nur­sul­tan Ábishulynyń kóp kóńil bó­lýi­men adam quqyǵyn qorǵaý ke­pil­diginiń quqyqtyq bazasyn qu­rýǵa dáıekti jáne tabandy túrde qyrýar jumys atqaryldy», dedi Qaırat Mámı. Bıliktiń bir tarmaǵy retindegi sot júıesiniń mańyzyn ashyp kórsetýge tyrysqan Joǵarǵy Sot Tóraǵasy Bektas Beknazarov elimiz demokratııalyq, quqyqtyq joldan taıqymaı kele jatqan­dy­ǵyn alǵa tartty. Memlekettiktiń basty nyshandarynyń biri táý­el­siz sot bıligi bolsa, onyń tamy­ry qazaqtyń bıler sotynda ja­tyr. Osy oraıda Joǵarǵy Sot Tóraǵasy elimizdiń sot bıligine eshkim de qandaı da bir qysym jasap otyrmaǵandyǵyn nyq senimmen aıtty. Onyń sózine qara­ǵanda, sotqa qysym kórsetýge, aıtqandy istetýge bolady degen keıbir jeke málimdeýler nazar salýǵa da turmaıdy. Joǵary sot keńesiniń tóraǵasy Ońalsyn Jumabekov keńes janyndaǵy Biliktilik komıssııasynda bıyl 312 sýdıalyqqa kandıdat emtıhan tap­syrsa, solardyń tek 106-sy ǵana ótip, rezervke alynǵandyǵyn aıtty. Iаǵnı, sýdıalyqqa kan­dı­dat­tarǵa degen talap kúsheıtilip otyr. Sonymen qatar sýdıalyqqa kandıdattardyń sot oryndaryn­daǵy synaǵy da buqaranyń na­za­rynan tys qalmaq emes. Olar jaı­ly buqaralyq aqparat qural­dary betterinde barlyq aqparat beriletin bolady. Sýdıalyqqa kan­dıdattardy tańdaý eki kezeńge bó­linýi aıtarlyqtaı nátıje bergendigimen bólisken Keńes tór­aǵa­sy Prezıdent janyndaǵy mem­le­kettik basqarý akademııa­sy­nyń Sot tóreligi ınstıtýtynyń 100 túlegi sýdıa bolyp jumysqa ornala­syp úl­ger­gendigin de or­taǵa saldy. O.Juma­bekov endigi jerde sýdıalyqqa tek atal­ǵan oqý ornynyń túlekterinen alý durys bolar ma edi degen oıyn da buqpasyz jetkizdi. Sot júıesindegi kemshilikter ba­ry­syn Senat depýtattary Iran Ámirov pen Oralbaı Ábdikárimov jan-jaqty ashyp kórsetti. Zań­nyń ústemdik qurýy kez kelgen órkenıetti qoǵamnyń negizi ekenin til­ge tıek etken I.Ámirov táý­el­siz sot jú­ıesi quqyqtyq memle­ket­tik­tiń aıqyn kó­rinisi degendi keltirdi. Senatordyń paı­­y­myn­sha, táýelsizdik uǵymy qu­qyq­tyq­tan góri saıası tú­si­nikke jaqyn. Son­­dyqtan sot táýel­siz­digimen sýdıalardyń ózderi emes, saıasatkerler aınalysýy tıis. Osyndaı óz­ara yqpaldastyqtyń bol­maýynan ja­han­dyq básekege qabilettilik ındeksi­niń sot júı­esi bóliginde Qa­zaq­stan al­dyńǵy oryndardan tabylmaı otyr. Sý­dıa­nyń táýelsizdigi týraly baq­talasýǵa bolar, al prokýror men advokat táýel­sizdigi týraly aı­tý­dyń ózi qıyn ekenimen bólisken senator alǵashqysy óz bas­shy­la­rynyń tapsyrmasyn orynda­sa, sońǵy­lary­nyń ózin qorǵaýǵa týra ke­ledi, dedi. Konferensııada sóz alǵan Kons­tıtý­sııa­lyq Keńes múshesi A.Jaı­ylǵanova, Qazaqstan Respýblıka­syn­daǵy Adam quqyqtary jó­nin­degi ýákil A.Shákirov, Túrkııa Jo­ǵary sýdıalar men prokýrorlar keńesi bas hatshysynyń oryn­basary E.Dýrnagol, EQYU/DIAQB zań máseleleri boıynsha keńesshisi L.Bekıng, Grýzııa Kons­tıtýsııalyq soty tór­aǵasynyń or­ynbasary K.Vardzelashvılı, Ame­rıka saýda palatasynyń prezıdenti K.Mak jáne ózgeleri sot bıligi táý­elsizdigin qamtamasyz etý jáne ha­lyq­aralyq stan­dart­tarǵa sáıkes zań­na­ma­ny jetildirý máselelerin talqyǵa saldy. Konferensııada qorytyndy sóz sóı­legen Senattyń Zańnama jáne qu­qyq­tyq máseleler komı­te­tiniń tóraǵasy  B.Imashev bar­lyq eskertpeler men usy­nystar «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sot júıesi jáne sýdıalar már­te­besi týraly» Konstıtýsııalyq za­ńyna ózge­rister men tolyq­ty­rý­lar engizý tý­ra­ly» Konstıtý­sııa­lyq zańynyń joba­syn­da kórinis tabaryna senim bildirdi.