Jarymaǵan jarnama jaqsara ma?

Atam qazaqta ana sútine jary­­ma­ǵan degen sóz bar. Sol sekildi qazaq tiliniń ýyzyna jarymaǵan jarnamalar týraly Astana qala­sy Tilderdi damytý basqarma­sy­nyń uıymdasty­rýymen «Kórnekti aqparat tilindegi ózekti máse­le­ler» atty dóńgelek ús­tel ótti. Bul basqosýdyń basty maq­sa­ty, «Tilder týraly» Zańnyń 19 jáne 21-baptarynyń oryndalýyn qam­ta­ma­syz etý, memlekettik tildiń qolda­nys aıasyn keńeıtý desek, dóńgelek ústeldiń uıymdas­ty­rý­shysy «Qo­ńyr» ortalyǵynyń dı­rektory Qýan­taı Amantaı aqpa­rat quralda­ryn­da­ǵy jarnamalar týraly óz oıyn or­taǵa saldy. Ár­ı­ne, memlekettik til­diń mártebesin aıqyndaý isindegi keńes zama­ny­nyń ústemdigi qudyqqa qulap, qurdymǵa ketkennen keıin siresken seńniń sógilgenin, qasıetti tilimizdiń qadirin túsinetinder kó­beı­genin joqqa shyǵara almaımyz. Astananyń ózinde bir kezderi jalǵyz qazaq mektebi bolsa, qazir ol ondap sanalady. Qoǵamdyq kóliktegi tildiń beti de beri qarap kele jatyr. Dóńgelek ústelde Astana qala­sy Tilderdi damytý basqarma­sy­nyń bas­tyǵy O.Asanǵazy ózi jetekshilik etetin mekemedegi ju­mys­tar týraly aıta kelip, endigi jerde jansyz jar­namalarǵa jýrnalıster qaýymy da aralasý kerektigin tilge tıek etti. Shynynda, til máselesinde qarapaı­ym jurt­qa aıtar ókpe-naz joq. Tek shendi men shekpendiler ǵana memlekettik iske keı tustarda atústi qar­aı­tyny bar. Orazkúl Asan­­ǵazyqyzy elordada 800 myńnan asa halyq­tyń 770 myńy qazaq ekenin, bul degenińiz 10 adamnyń 8-i óz qa­ra­­­kózderimiz bolyp otyrǵanyn jet­kizdi. Sol sekildi salyq sala­synda 98 paıyz, bankte 95-97 paı­yz óz qandasta­ry­myzdyń júrge­nin, j­a­­­­­qyn­­­da áýejaı­da bolǵanda tir­keý­den ótken 300 adam­ǵa 8 qazaq qy­­zy tek resmı tilde qyzmet kór­set­kenin, sol 300 adam­nyń 4-ýi ǵa­na ózge ult ókili bol­ǵa­nyn, bul qa­­laı, degen máseleni tıisti oryn­dar­dyń aldyna kóldeneń tart­qan­­nan keıin, álgi 8 qyzdyń bári ana tilinde sóılegenin mysalǵa keltirdi. Biz kóp jaǵdaıda «Tilder tý­ra­ly» Zańdy alǵa tarta beremiz. Alaıda osy zańnyń ózinde de kóp jaq­sy­lyq­tar bar. Ol az deseńiz, Ákimshilik quqyqtyq kodekstiń 81-baby boı­yn­sha kez kelgen jeke adam memlekettik tilde sóıleýdi talap ete alady. Eger ol oryn­dalmaı jatsa, sotqa júgi­nýge eshkim tosqaýyl qoıa almaıdy, deı kelip, Astanada 7 myń kásipker bar desek, olarǵa tıesili mekemelerdegi jan aýyrtar jarymaǵan jarnamalardan qutylý úshin Máde­nıet mı­nıstrliginiń Til komıteti Astana­da­ǵy tilge mán bermeı otyr­ǵan mekemelerdi tekserý jó­ninde elimizdiń Bas prokýratý­ra­syna hat túsirip, sony bekittirip berse, ózderi zań talabyn múl­tik­siz atqaratynyn atap ótti. «Astana aqshamy» gazetiniń bas redaktory A.Shárip basy­lym­da sońǵy kezderi til týraly 50-den asa ár alýan taqyrypta maqalalar basylǵanyn, biraq oǵan tıisti or­yn­dardyń kóńil aýdara bermeıtinin aı­typ, bir zamandary M.Dýlatov «Qa­zaq tiliniń muńy» degen ashy maqa­la­sy «Aýyl tili» gazetine basylǵanda J.Myńbaev­tyń jaýap bergeni týraly dáıek keltirdi. Ol budan keıin M.Áýe­zovtiń besigińdi túze degen sózine júginip, onyń ar jaǵynda sol besikti terbetetin ana turǵanyn, ana turmysyn túzemeı, dástúrińdi túzeı almaıtynyńdy aıta kelip, bala ál­dıi joǵalǵanmen, bala tilin joǵal­tý­ǵa qaqymyz joq ekenin alǵa tartty. Al EUÝ-diń jýrnalıstıka já­ne saıasattaný fakýltetiniń deka­ny, professor Q.Saq bir zaman­dary M.Dý­latov ult isi degende uly-kishisi bolmaıdy degenin atap ótip, odan ári keıbir jarnama­lar­dyń qasıetsiz­di­ginen, áıelder tý­raly jarnamada bu­zyl­ǵan áıel­der ortalyǵy dep ja­­­­zyl­ǵanynan mysal keltirdi. Belgili qalamger S.Shúkiruly merzimdik ba­sy­lym­dardaǵy memlekettik tildiń qam­tylýy týraly aıta kelip, naqty mysaldarǵa júgindi. Ásirese, ózge tildi gazetter memlekettik tilge mán bermeıtinine bultartpaıtyn faktiler keltirdi. Sol sekildi «Habar» telearnasynyń tilshisi til jáne qo­ǵam týraly oıyn or­taǵa salsa, qazaq radıosy «Astana» stýdııasynyń re­daktory B.Qasymuly jarnamadaǵy memlekettik tildiń kelissóz tusta­ry­na toqtaldy. Al, Jarnama gazetiniń qyzmetkeri A.Muqanova til zańy bu­zylyp jatsa da, únsiz júre­ti­nimizdi ashyna jetkizse, halyq­ara­lyq «Qa­zaq tili» qoǵamynyń vıse-prezıdenti O.Sháripbaev ákim­der ózi bas­qa­ryp otyrǵan óńirdegi memlekettik tildiń jaǵdaıy tý­raly esep berse jón bolar edi. Bul turǵydan kelgende, oıly mınıstr, alǵyr ákimderdiń is táji­rıbesin búkil otanymyzǵa ta­ra­týymyz kerek, dedi. Ol budan keıin Astana qalasynda «Qazaq tili» qoǵamynyń bólimshesin qurý qol­ǵa alynǵanyn aıtty. Dóńgelek ústel qorytyn­dy­syn­da jýrnalıster qaýymy endigi jerde til máselesine ózderiniń at salysa­tynyn, ásirese jarna­ma­lar­dy jaq­sar­týda reıdter uıym­­­dastyrý arqy­ly óz úlesterin qo­­satynyn, kóshe­ler­de jarysyp tur­ǵan kóp jarna­ma­lardyń orny­na til týraly jarnamalar ilý qa­jettigin, onda Elbasynyń sózinen bastap, búkil Alash arys­tarynyń uıqydaǵy sanańdy oıatyp, rý­hyń­dy terbeıtin sózderin eki tilde jazyp, sýretterin qosa ilip qoıý máselesin qozǵap, osyǵan tıisti mınıstrler men laýazymdy mekemeler, ult jaqsylary úles qossa, memlekettik tildiń mártebesi óz sheshimin tabar edi, dep tarasty.