Sýretti túsirgen – Iýrıı Bekker
Shyǵarmashyl uıymdardyń parasaty men ustanymy
Atalǵan top aldymen shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderimen kezdesti. Jıyn barysynda koalısııa músheleri – Májilis depýtaty Amanjol Áltaı, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Mereke Qulkenov, halyqaralyq «Qazaq tili qoǵamy» qoǵamdyq birlestiginiń prezıdenti Raýan Kenjehanuly sóz sóılep, konstıtýsııalyq reformalar tarıhı sabaqtastyqty saqtaı otyryp, memleketti damýdyń jańa sapalyq kezeńine bastaıtynyn atap ótti.
Jıynǵa mádenıet jáne óner salasynyń tanymal ókilderi, shyǵarmashylyq odaqtardyń jetekshileri, joǵary oqý oryndarynyń professorlyq-oqytýshylyq quramy, stýdentter, sondaı-aq mınıstrlikke qarasty uıymdardyń basshylary men qyzmetkerleri qatysty.
Kezdesý barysynda vıse-premer elimizde júrgizilip jatqan aýqymdy saıası reformalar men jańa Konstıtýsııa jobasynyń mán-mańyzyna keńinen toqtaldy. Ol Memleket basshysynyń Ádilettilik, Zań men tártip qaǵıdattaryna negizdelgen bastamalary el damýynyń jańa kezeńin aıqyndap otyrǵanyn atap ótti.
Aıda Balaeva 15 naýryzda ótetin respýblıkalyq referendýmnyń tarıhı mańyzyna nazar aýdaryp, bul tańdaý tek búgingi býyn úshin emes, keler urpaq úshin de jaýapty sheshim ekenin aıtty. Sonymen qatar Konstıtýsııalyq komıssııanyń jarty jylǵa jýyq ýaqyt boıy qoǵammen ashyq formatta jumys júrgizgenin, myńdaǵan usynys qaralyp, jańa redaksııada eskerilgenin jetkizdi.
Vıse-premer jańa Konstıtýsııa jobasynyń ózegi – adam quqyqtary men bostandyqtaryn eń joǵary qundylyq retinde aıqyndaý ekenin atap ótti. Preambýlada birlik pen yntymaq, ultaralyq jáne dinaralyq kelisim, egemendik pen aýmaqtyq tutastyq ózgermeıtin qundylyqtar retinde bekitilgenin aıtty.
Sondaı-aq jańa redaksııada mádenıet pen rýhanııat máselelerine erekshe mán berilgeni atap ótildi. Atap aıtqanda, tarıhı-mádenı murany saqtaý, tól mádenıetti qoldaý, zııatkerlik menshikti qorǵaý, shyǵarmashylyq erkindikti qamtamasyz etý normalary konstıtýsııalyq deńgeıde aıqyndalǵan. Alǵash ret azamattardyń sıfrlyq ortadaǵy quqyqtaryn qorǵaý týraly norma engizilgeni de aıtyldy.
«Jańa Konstıtýsııa jobasynyń eń basty ózegi – azamattardyń ıgiligi, eldiń turaqty damýyna negizdelýi. Jańa preambýlada adam quqyqtary men bostandyqtary alǵash ret memlekettiń eń joǵary basymdyǵy retinde aıqyn belgilendi», dedi A.Balaeva.
Onyń aıtýynsha, jańa redaksııada birlik pen yntymaqtastyq, ultaralyq jáne dinaralyq kelisim Qazaqstan memlekettiliginiń berik irgetasy retinde bekitilgen. Egemendik pen Táýelsizdik, eldiń aýmaqtyq tutastyǵy ózgermeıtin qundylyqtar sanatyna engizilgen.
Sonymen qatar koalısııa músheleri óz sózderinde ádilettilik, zań men tártip, tabıǵatqa jaýapkershilikpen qaraý qaǵıdattary alǵash ret Negizgi zań deńgeıinde aıqyndalyp otyrǵanyn atap ótti. Bul qoǵamdaǵy ádildik pen tártipti nyǵaıtyp qana qoımaı, keler urpaq aldyndaǵy ekologııalyq jaýapkershilikti de zańdyq turǵyda bekitetinin jetkizdi.
О́z kezeginde vıse-premer jańa Ata zańnyń búkil qoǵam úshin ortaq jaýapkershilik ekenin erekshe atap ótti.
«Jańa Ata zańnyń taǵdyry – tek zańgerler men saıasatkerlerdiń emes, búkil qoǵamnyń ortaq isi. Ásirese mádenıet pen óner salasynyń ókilderi úshin bul qujattyń máni tereń», dedi ol.
Kezdesýde jańa Konstıtýsııa jobasynda mádenıet, ǵylym men bilimdi damytýǵa erekshe mán berilgeni aıtyldy. Alǵash ret «tarıhı-mádenı murany saqtaý» men «tól mádenıetti qoldaý» negizgi qaǵıdattar retinde aıqyndalyp otyr. Sondaı-aq azamattardyń tarıhı jáne mádenı muraǵa uqypty qaraý mindeti bekitilgen.
Memleket mádenı áralýandyqty, ǵylymı izdenisti jáne bilimge negizdelgen damýdy strategııalyq basymdyq retinde belgileıdi. Zııatkerlik menshikti qorǵaý konstıtýsııalyq deńgeıde bekitilip, shyǵarmashylyq erkindik mazmundyq turǵydan naqtylanǵan.
Budan bólek, alǵash ret azamattardyń quqyqtaryn sıfrlyq ortada qorǵaý týraly norma engizilgen. Bul jańa tehnologııalar dáýirinde adamnyń jeke derekteri men qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan. Otbasy ınstıtýtyna qatysty da naqty norma bekitilgen. Konstıtýsııada neke er adam men áıel adamnyń erikti tańdaýy men teń quqyǵyna negizdelgen odaq ekeni aıqyn kórsetilgen. Jalpy alǵanda, jańa Konstıtýsııa jobasy adam quqyqtaryna túbegeıli baǵdarlanǵan jáne jańa qoǵamdyq kelisimniń berik negizin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan qujat retinde usynylyp otyr.
«Bul referendým – kezekti saıası naýqan emes, bolashaǵymyzdyń basty quqyqtyq kepili. Onyń sátimen ótýi siz ben bizge tikeleı baılanysty. Sondyqtan barshańyzdy jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldaýǵa shaqyramyn», dedi A.Balaeva.
Kezdesýde teatr jáne kıno akteri, Qazaqstannyń Halyq ártisi Bolat Ábdilmanov, T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń rektory Arman Júdebaev, Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ortalyq mýzeıiniń dırektory Serjan Sarov jáne ózge de qatysýshylar jańa Konstıtýsııa jobasyna qatysty pikir bildirip, salany odan ári damytý baǵytyndaǵy usynystaryn ortaǵa saldy. Qatysýshylar eldiń bolashaǵy úshin jaýapty tańdaý jasaý qajettigin atap ótti.
Jıyn sońynda qatysýshylar konstıtýsııalyq reformanyń el bolashaǵy úshin strategııalyq mańyzyna toqtalyp, referendýmnyń sátti ótýi barsha azamattyń jaýapkershiligi ekenin atap ótti. О́z kezeginde A.Balaeva barsha qazaqstandyqtardy 15 naýryzda ótetin referendýmǵa belsendi qatysýǵa jáne jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldaýǵa shaqyrdy.
Ulttyq zııatkerlik arqaýy
Budan soń Premer-mınıstrdiń orynbasary bastaǵan jalpyulttyq koalısııasynyń músheleri ǵylymı qaýymdastyq ókilderimen kezdesti. Jıyn jańa Konstıtýsııa jobasynyń mańyzy men onyń zııatkerlik ári ınnovasııalyq ult qalyptastyrýdaǵy róline arnaldy. Kezdesý barysynda bilim, ǵylym jáne ınnovasııa salalary el damýynyń negizgi resýrstary men qozǵaýshy kúshine aınalyp otyrǵany atap ótildi.
– Bilim, ǵylym jáne ınnovasııalar jańa ekonomıkalyq ósim modelinde sheshýshi oryn alady. Bul – tabıǵı resýrstar men óndiristik áleýetpen qatar, adam kapıtaly sapasynyń aldyńǵy orynǵa shyǵýy degen sóz. Jahandyq ekonomıkalyq daǵdarystar men geosaıası turaqsyzdyq kezeńinde eldiń básekege qabilettiligi eń aldymen azamattardyń bilimi men kásibı deńgeıine baılanysty, – dedi Aıda Balaeva.
Mınıstr jańa Konstıtýsııa jobasy azamattardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa jáne memlekettiń ornyqty damýyn qamtamasyz etýge baǵyttalǵanyn, onda adam quqyqtary eń joǵary qundylyq retinde aıqyndalǵanyn jetkizdi. Sıfrlandyrý men tehnologııalyq transformasııa úderisinde ǵylymı ázirlemeler men ulttyq zııatkerlik áleýetti damytý aıryqsha mańyzǵa ıe bolmaq.
О́z kezeginde Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek konstıtýsııalyq reforma elimizdiń jańa damý úlgisine kóshýin zańdyq turǵyda bekitetinin atap ótti.
– Búginde basty resýrs – shıkizat ta, ınfraqurylym da emes, azamattardyń ıntellekti, bilimi men quzyreti. Qabyldanǵan ózgeristerdiń formaldy oryndalýy emes, olardyń júıeli ári tolyq júzege asýy – Ádiletti Qazaqstandy qurý jolyndaǵy negizgi mindet, – dedi mınıstr.
Kezdesýde ǵylymı qaýym ókilderi de óz pikirlerin bildirdi. Atap aıtqanda, Ulttyq ǵylym akademııasynyń vıse-prezıdenti Asqar Jumadildaev, Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń bas dırektory Aıgúl Sádýaqasova, Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi Vıacheslav Lokshın, Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory Bolat Tilep, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Janseıit Túımebaev ǵylym men bilim basymdyqtaryn konstıtýsııalyq deńgeıde bekitýdiń strategııalyq mańyzyn atap ótti.
– Bul referendým – el damýynyń mańyzdy kezeńi. Azamattardyń sanaly tańdaýy quqyqtyq júıeniń nyǵaıýyna jáne memlekettik ınstıtýttarǵa degen senimniń artýyna tikeleı áser etedi. Sondyqtan ǵylymı qaýymdastyqtyń qoǵamdyq dıalogke qosar úlesi erekshe, – dep túıindedi A.Balaeva.
Kezdesý sońynda qatysýshylar respýblıkalyq referendýmǵa belsendi qatysýdyń eldi jańǵyrtý men onyń zııatkerlik áleýetin kúsheıtýdegi sheshýshi qadam ekenin erekshe atap ótti.
ALMATY
