Shaǵyn nesıeleý uıymdaryn qoldaý ortalyǵy belsendi is ústinde

Elimizdegi shaǵyn nesıeleý júıesi aza­mattardyń úlken bir tobynyń áleýmettik máselelerin ekonomıkalyq tetikter ar­qyly sheshý quralyna aınalǵanyna da biraz ýaqyt boldy. Osynyń arqasynda buryn qarjyǵa qoly jetpeı kelgen sharýalar men jeke adamdar ózderiniń turmys-tirshilikterin túzetý ústinde. Degenmen, shaǵyn nesıeleý rynogynda barlyq oıynshylardyń áreket etýine qara­mastan, ondaǵy shaǵyn nesıeleý uıym­daryn tehnıkalyq qoldaýdyń barlyq máse­leleri tolyq sheshimin tapty deýge áli de erte. О́ıtkeni, jumys ústindegi ShNU-nyń barlyǵy birdeı qýattylyq deńgeıine kóterile almaı keledi. Osy máselege oraı Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev bıylǵy jylǵy halyqqa Joldaýynda shaǵyn nesıe uıymdarynyń sany jedel artyp, olar halyqqa 16 mıllıard teńgeniń 110 myń nesıesin bergendigin atap kórsete kele shaǵyn nesıe berý isimen shuǵyl­danatyn uıymdardyń qyzmet sapasyn arttyrý, shaǵyn nesıeni berýdi eńbekpen qamtý máselesine qaraı burýdy Úkimetke tapsyrǵan bolatyn. Sektordaǵy ınvestorlar, sonyń ishinde halyqaralyq  ınvestorlar arasynda júrgi­zilgen zertteýler shaǵyn nesıeleý uıym­darynyń qarjylyq jaǵdaıynyń turaq­syz­dyǵy, nesıe portfeli sapasynyń tó­men­digi, tehnıkalyq jáne resýrstyq baza­nyń álsizdigi, shaǵyn nesıeleý uıymdary qarjylyq eseptiliginiń biryńǵaı stan­darttarynyń joqtyǵy, kepildik qamta­masyz etýdiń jetkiliksizdigi, bilikti kadr­lardyń azdyǵy sekildi problema­lardyń bar ekendigin kórsetti. Osyǵan baılanysty atalǵan másele­lerdi sheshý isine kómek kórsetetin áleýetti bir uıymnyń qajet ekendigi anyqtaldy. Osynyń nátıjesinde ótken jyldyń jeltoqsan aıynda «Aýyl sharýashyly­ǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ men osy iste edáýir tájirıbe jınaqtap, tabysqa jetken Polshanyń Shaǵyn qarjy­landyrý orta­ly­ǵynyń kúsh biriktirýi nátıjesinde elimizde Shaǵyn nesıelendirý uıymdaryn qoldaý ortalyǵy paıda boldy. Bul ortalyq memlekettik damý ınstı­týty men halyqaralyq arnaýly maman­dandyrylǵan uıymnyń kúsh-jigerin biriktire otyryp shaǵyn qarjylandyrý sekto­rynda álemdik deńgeıde sırek kezdesetin, biraq synnan ótken erekshe jobany júzege asyrýdy qolǵa aldy. Ortalyq ShNU-na ınnovasııalyq ádis-tásilder men maman­dandyrylǵan sapaly qyzmetterdi engizý jolymen osy sektordy damytýdy maqsat etedi. Osy maqsatta postkeńestik keńistikte buryn-sońdy kezdespegen tyń tásilderdiń búkil bir júıesi ázirlenip, shaǵyn nesıelendirý isimen shuǵyldanatyn uıymdarǵa usynylýda. Sondaı jobalardyń qatarynda shaǵyn nesıelendirý uıymdaryn ınstıtýt­tyq nyǵaıtý jónindegi tıimdi tetikterdi qurý, osy rette tehnıkalyq qoldaý kórsetýdiń basqa elderde synnan ótken halyqaralyq tájirı­belerin engizý, aýyldy jerlerdegi qarjy­landyrý ınfraqurylym­daryn damytý, shaǵyn nesıelendirý sekto­ryndaǵy sapaly  konsaltıngtik qyzmetti qalyptastyryp ny­ǵaıtý jáne osy ispen shuǵyldanatyn mamandandyrylǵan uıym­dar­dy qurý sekildi jańalyqqa negizdelgen jumystar bar. 2011 jyldyń ón boıynda ortalyq atalǵan maqsattardy júzege asyrý baǵy­tynda, sonyń ishinde birinshi kezekti shara­lardy qamtamasyz etý baǵytynda keń kó­lem­di aqparattyq jáne praktıkalyq ju­mys­­tardy júrgizip úlgerdi. Bul jumystar shaǵyn nesıeleý uıymdaryn, sonyń ishinde aýyldy jerde jumys isteıtin uıymdardy ınstı­týttyq nyǵaıtý, sektordyń móldir­ligi men ashyqtyǵyn arttyrý, shaǵyn qar­jylandyrý mádenıetin jetildirý jáne rynoktyń osyndaı túrine ınvestısııalar tartý sekildi tórt baǵyt boıynsha júzege asyryldy. – «Qazirgi kúnde Ortalyq ShNU-yn ınstıtýttyq nyǵaıtý, shaǵyn qarjy­landyrý sektorynyń aıqyndyǵyn joǵa­rylatý, shaǵyn qarjylandyrý mádenıetin kóterý jáne shaǵyn nesıeleý sektoryna ınvestısııa tartý sekildi tórt baǵyt boıynsha jumys júrgizýde. ShNU-yn ınstıtýttyq nyǵaıtý ShNU-na tehnıkalyq qoldaý kórsetý arqy­ly júzege asyrylady. Tehnıkalyq qoldaý úsh kezeńnen turady. Birinshi kezeńinde ortalyq ShNU qyzmetkerlerine trenıngter ótkizedi. Onda shaǵyn nesıelendirý qyzme­tin jaqsartýdyń, eseptilikti nyǵaıtyp, sheteldik ınvestısııalardy tartýdyń, strate­gııalyq, qarjylyq josparlar túzýdiń qyr-syrlary túsindiriledi. Ekinshi kezeń – dıagnostıka. Dıagnostıka Ortalyq mamandarynyń ShNU-nyń or­na­lasqan jerine baryp, ShNU-nyń qyzmet­kerlerimen birlese jumys atqarý arqyly júzege asyrylady. Dıagnostıka nátı­jesinde uıymǵa tıisti nusqaýlyqtar ázirlenip, nusqaýlyqty oryndaýdyń merzimi belgilenedi. Úshinshi kezeń – monıtorıng kezeńi. Bul kezeńde ShNU jaqsartylǵan jumysy qaıta quldyramaý úshin turaqty baqylaýda ustalady. Jylyna 4 ret monıtorıng júrgiziledi. Ortalyq ústimizdegi jyly Almaty, Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Ońtústik Qazaq­stan jáne Soltústik Qazaqstan oblys­tarynda 10 trenıng ótkizdi. Oǵan 88 shaǵyn kredıtteý uıymynyń 157 mamany qatysty. Mundaı trenıngter sońǵy ýaqyttardan beri ınteraktıvtik rejım arqyly da júrgiziletin boldy. Munan keıin 14 shaǵyn nesıeleý uıymy dıagnostıkalyq baıqaý­dan ótti», – deıdi Ortalyqtyń dırektory Mádına Baınıetova. Shaǵyn nesıeleý uıymdary ádette aýyldyq óńirlerde ondaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdy qalyptastyrýda úlken ról oınaıtyndyǵy belgili. Sondyq­tan bul istiń damýyna jergilikti bılik ókilderi de barynsha yntaly. Osyǵan oraı Aqtóbe oblysynda ShNU damytýdyń óńirlik baǵdarlamasy pılottyq negizde júzege asyryla bastady. 2011-2013 jyldardy qamtıtyn bul joba atalǵan uıymdardy qarjylyq jáne ınstıtýsıo­naldyq damytýǵa baǵyttalǵan. Aqtóbe oblysynyń tańdap alynýy bekerden-beker emes. Munda shaǵyn nesıeleý uıymdary kóptep sanalady. Qazirgi kúni «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ, shaǵyn nesıeleý uıymdary, atalǵan Ortalyq, shaǵyn nesıeleý uıymdary assosıa­sııa­sy sekildi uıymdardyń ózara ynty­maqtas­tyǵy óz jemisin berýde. Osynyń nátı­jesinde jergilikti rynoktarda jo­balar­dy qoldaýdyń jańa ádis-tásilderi ómirge enip keledi. Qazirgi kúni atalǵan oblysta baǵdarlamany júzege asyrýǵa 5 shaǵyn nesıeleý uıymy qatysýda. Olar oqy­týdan, dıagnostıkalaýdan ótti. Osy­nyń nátıjesinde qarjy men ınstı­­týttyq kórsetkishterin edáýir dárejede nyǵaıtýdyń sáti tústi. Qalaı alyp qaraǵanda da ótken jyly ǵana qurylyp, qazirdiń ózinde qyzý jumys júrgizip jatqan atalǵan Ortalyqtyń shaǵyn nesıeleý rynogyndaǵy tıimdiligi men paıdasy zor. Onyń qyzmetiniń paı­dasyn biz kóp ótpeı-aq sezine bastaıtyn bolamyz. Faızolda SANAT.