О́tken jyly oblystyń ónerkásip kásiporyndary 367,9 mıllıard teńgeniń ónimin óndirgen. Ken óndirý ónerkásibi jáne karerlerdi qazýda óndiris kólemderiniń 12,6 paıyzǵa, óńdeý ónerkásibinde 1,6 paıyzǵa, elektrmen jabdyqtaý, gaz, bý berý jáne aýany baptaýda 0,8 paıyzǵa, sýmen jabdyqtaý, káriz júıesi, qaldyqtardyń jınalýyn jáne taratylýyn baqylaýda 0,7 paıyzǵa ósýi baıqalady.
2017 jyly negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalardyń jalpy kólemi 234,5 mıllıard teńgeni qurap otyr. Sonymen qatar esepti kezdesýde ákim ótken jyly jalpy somasy 13,0 mıllıard teńgege 10 ınvestısııalyq jobanyń iske asyrylyp, onda 716 jańa jumys orny ashylǵanyn da aıtyp ótti.
Sonymen birge ótken jyldyń keıbir kórsetkishterinde óndiris kóleminiń tómendegeni baıqalady. Mysaly, qant óndirisi 22 paıyzǵa, sonyń saldarynan tamaq ónimderiniń óndirisi 17 paıyzǵa azaıǵan. «Amangeldi gaz» óńdeý zaýytynda naqty kólem ındeksi 52 paıyzdy quraǵan. Buǵan sebep – iri óndiris oryndarynda josparly jóndeý jumystarynyń júrýi, shıkizatty óńdeýge tapsyrystyń bolmaýy. Osyndaı jaǵdaılardyń aldyn alý úshin ekonomıkanyń barlyq sektorynda turaqty baqylaý-taldaý júrgizilýi tıis. Ol úshin tıisti basqarmalar, ákimder men kásiporyndar arasynda áriptestik baılanysty bir júıege salǵanymyz durys. Ekinshiden, kásiporyndardyń jumysyn turaqtandyrý qajet, ol úshin máseleler zerdelenýi tıis. Kásiporyndardy qaıta jańǵyrtyp, olardyń qýaty men júktemesin kóterý boıynsha naqty mejelengen josparlar qabyldaý qajet. Jospar qatań baqylaýda bolýy kerek. Sol úshin, mamandardy tarta otyryp, ónerkásip salasynyń aımaqtyq kartasyn ázirleý qajettiligi týyndap otyr. Oǵan turyp qalǵan, jańǵyrtýǵa jatatyn kásiporyndar enýi tıis.
Karta óndiris oryndarynyń pasportyn qalyptastyrý nátıjesi boıynsha ár aýdannyń ekonomıkalyq jáne resýrstyq áleýetine negizdelgen jobalardy qoldaýǵa baǵyttalatyn bolady. Málimetterge súıensek, jyl basynda jumys istep turǵan shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileriniń sany 58 myń birlikti qurap otyr. Olardyń jalpy sany 9 paıyzǵa artqan. Shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileri tarapynan 285 mıllıard teńgeniń ónimi óndirilip, ósim 0,7 paıyzdy quraǵan, dedi ákim óz sózinde.
Sonymen qatar A.Myrzahmetov agrarlyq saladaǵy eńbek ónimdiligin arttyrýǵa jáne eksportty ulǵaıtýǵa úlken múmkindik bar ekenin, ótken jyly aýyl sharýashylyǵynda 255 mıllıard teńgeniń ónimi óndirilip, ósim 5,5 paıyzdy quraǵanyn, sondaı-aq salaǵa 24,7 mıllıard teńge ınvestısııa tartylǵanyn da aıtty. Agroónerkásip keshenin qoldaýǵa 11,8 mıllıard teńge sýbsıdııa bólingen. Paıdalanylmaı jatqan jerlerdi aınalymǵa engizý arqyly aýylsharýashylyq daqyldary ornalastyrylǵan alqaptar 6,2 paıyzǵa artyp, 630 myń gektarǵa jetkizilgen.
Esepti jyly mal sharýashylyǵynyń barlyq sanattarynda et óndirý, sút, jumyrtqa, jún óndirý kólemi ulǵaıǵan. Barlyq mal sany kóbeıgen. Alaıda oblysta qolaıly jaǵdaılarǵa qaramastan, jemis-kókónis, alma, jıdek ónimderin qaıta óńdeıtin kásiporyndardyń tapshylyǵy baıqalady. Osy máselege nazar aýdarýymyz tıis. Sonyń ishinde agroındýstrııalyq aımaq qurý máselesin qolǵa alý qajet dep sanaımyz. «Sybaǵa», «Qulan», «Altyn asyq» baǵdarlamalary 2-4 ese artyǵymen oryndalǵan. Osy oraıda, tiri salmaqtaǵy et ónimderin óndirýdi 127 myń tonnaǵa deıin, sútti 311 myń tonnaǵa deıin, eksporttyq et ónimderin 2,4 myń tonnaǵa deıin jetkizý qajet.
Sebebi ónerkásiptegi kásiporyndar sııaqty aýylsharýashylyq ónimderin óńdeıtin de kásiporyndardyń júktemesi tómen. Sonyń biri memlekettik baǵdarlamanyń kómegimen 2,5 mıllıard teńgege jýyq ınvestısııa salynǵan, táýligine 40 tonna et ónimderin shyǵara alatyn «Ońtústik-halal taǵamdary» shıkizattyń jetispeýinen tolyq túgil, jartylaı qýatyna shyǵa almaı tur.
О́ndiris oryndary men shıkizat daıyndaıtyn, ásirese usaq sharýashylyqtardy ózara baılanystyratyn jumystardy uıymdastyrý qajet. Jer máselesine kelsek, oblys aýmaǵynyń 72 paıyzyn taýarly aýylsharýashylyq óndirisin damytýǵa qolaıly jerler alyp jatyr. Agrarlyq salaǵa ınvestısııalar tartý maqsatynda 295 myń gektar jer áleýeti anyqtalǵan. Osy jerlerdi, aımaqtyń klımattyq ereksheligin eskere otyryp, qajet degen jobalarǵa ǵana berý qajet. Búgingi kúnge ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý úshin 828 gektar jer bólingen. Jaıylymdyq ınfraqurylym obektilerin damytý jáne qaıta jańǵyrtý maqsatynda ótken jyly 223 dana uńǵyma paıdalanýǵa berilip, jospar artyǵymen oryndalǵan. Barlyq josparlanǵan sharalardy iske asyrý nátıjesinde 2025 jyly oblystyń óńirlik jalpy ónimindegi aýylsharýashylyq óndirisiniń úles salmaǵyn 25 paıyzǵa jetkizý josparlanyp otyr, – dedi Asqar Isabekuly.
Ákim esepti kezdesýde densaýlyq, bilim, áleýmettik salalardaǵy jetistikterdi de saralap, nátıjesin jarııalady. Budan keıin oblys turǵyndary ákimge kókeıde júrgen saýaldaryn joldap, laıyqty jaýaptaryn aldy. Búgingi tańda oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi ǵımaratynyń syn kótermeıtini, jalpy, Jambyl óńirindegi mádenı nysandardyń jaı-kúıi jıi aıtylady. Osy máseleni Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi Maqulbek Rysdáýlet kóterdi. Osy oraıda A.Myrzahmetov rasynda da óńirge jańa mýzeıdiń qajet ekenin, endi ony qalaı, qaı jerden salý máselesin oılastyryp jatqanyn jetkizdi.
Búginde Sarysý aýdanyndaǵy eń ózekti máseleniń biri kógildir otyn. Oblys ortalyǵynan shalǵaı jatqan aýdanǵa osy ýaqytqa deıin múlde gaz barmaǵan. Aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Qudaıberdi Ábilov 45 myń turǵynnyń ýájin oblys basshysyna jetkizdi. О́z sózinde ákim tıisti mınıstrilikke bul másele boıynsha ótinim berilgenin, Sarysý aýdanyna gaz kirgizý jumystary bıyl bastalyp ketýi múmkin ekenin aıtty. Al Taraz qalasynyń turǵyny Alpysbaı Smaılov kóne shaharda eshqandaı demalatyn orynnyń joq ekenin, sonymen qatar Jambyl temir jol vokzaly aldyndaǵy skverdiń de tozyǵy jetip turǵanyn, endi osy máselelerdiń qashan retke keletinin aıtyp, suraq qoıdy. Bul oraıda Asqar Myrzahmetov Taraz qalasyndaǵy Baýyrjan Momyshuly saıabaǵynan Dańq memorıalyn salýdy, qala ishindegi saıabaqtardy qalpyna keltirýdi, tipti bolashaqta mádenı keshen qurýdy josparlaǵanyn aıtty. Al oblystyq máslıhattyń depýtaty Gúljan Tileýberdıeva «Merki-Shý» tasjolynyń tozyǵy jetip, búginde syn kótermeıtinin oblys basshysynyń nazaryna usyndy. О́z sózinde Asqar Isabekuly Shý aýdanyna barǵan saparynda osy máseleni arnaıy zerdelegenin, endi aǵymdaǵy jyly ol joldardyń jóndeletinin aıtyp, jaýap berdi.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy
