– Bozkilemdi jumsaq kresloǵa aıyrbastaý qıynǵa soqpady ma?
– Jo-ǵa, buǵan deıin bas bapkerlik qyzmette boldym ǵoı. Bul laýazymnyń bapkerlikten aıyrmashylyǵy aýqymdylyǵynda. Bas bapker negizinen quramaǵa jaýap beredi, onyń óńirlerdi aralap, jas sportshylardy izdeýge, jergilikti basshylyqpen, mamandarmen kezdesip, kelissózder júrgizýge ýaqyty joq. Odan qaldy toltyrýǵa tıis baıanattar men kúntizbelik josparlar sekildi qujattary da kóp. Sondyqtan bas bapkerlikpen ózimniń bozkilemdegi daıarlyǵymdy qatar alyp júrý maǵan qıynǵa soqty. Al jańa qyzmetimde júrip-aq, kúresti jalǵastyramyn desem, jattyǵý jasaýyma ýaqyt ta, múmkindik te tabylady.
– Bul endi sizdi jankúıerler áli de jarysqa qatysýshy retinde kórip qalýy múmkin degen sóz ǵoı?
– Búginge deıin ómirimniń sanaly bóligin sportqa arnaǵandyqtan, sport zaldaryna barýdy doǵarmaıtynym anyq. Qyzdardyń jattyǵýlaryna da qatysyp turamyn. О́zderińiz biletindeı, ańyz sportshy Dáýlet Bolatuly da ýaqytynyń tyǵyzdyǵyna qaramastan balýandardyń daıyndyq jumystaryna arnaıy kelip, óz tájirıbesin bólisip otyrady.
Álemdik kúrestiń Azııadaǵy damýyna jaýap beretin Dáýlet aǵanyń arqasynda erejelerdiń qolaıly bolýyna atsalysyp jatyrmyz. Men de áıelder kúresi boıynsha komıssııa múshesimin. Bapkerler, mamandardyń barlyǵy jan-jaqtan ótinish jazýda. Osynyń bárin halyqaralyq uıymǵa jetkizip, olar óz kezeginde durys sheshim qabyldaıdy dep úmittenemiz. Oıymyz júzege asyp jatsa, Tokıoda qyzdarǵa nege kómektespeske?!
– Qaı salmaqta kúresýińiz múmkin?
– Londonda 72 kelide baq synasam, Rıoda 75 kelide óner kórsettim. 76 keli Olımpııalyq salmaq sanalady. Maǵan yńǵaılysy osy.
– Jubaıyńyz ári bapkerińiz bul sheshimdi qalaı qabyldady?
– Ol meni qaı kezde de qoldap keledi. Sportshyǵa jeke ómir men sportty qatar alyp júrý ońaı emes. Oıyń san-saqqa bólinip, ne anda, ne munda joq bolyp júrýiń múmkin. Ana atanyp, sportqa oralatyn qyzdar bar. Árkim óz múmkindigine qaraıdy ǵoı. Biraq bul óte qıyn. Ázirge balamyz joq. Budan bylaı jeke ómirge, otbasyma kóńil bólýge ýaqyt tabylatyn bolady. Jaraqat ta kóp. Al jubaıym ózge sportshylardy jattyqtyryp júr. Men de kúresten ketken joqpyn, kómek qolyn sozýǵa qashan da daıynmyn.
Vıse-prezıdent retinde iri, mańyzdy jarystarǵa qatysýǵa mindettimin, biraq sportshy sekildi toǵyz aı boıy jattyǵý zalynda júrmeımin. Rıo Olımpıadasynan soń týǵan-týystardy kórip, qonaqqa bardyq, biraz dem alyp, kúsh jınap aldym. Endi Tokıo olımpıadasyna deıin kóp sharýa kútip tur.
– О́zgeristerge qatysty josparyńyz da bar shyǵar. Endi solar týraly aıtsańyz...
– «Adamnyń emes, Allanyń aıtqany bolady» deıdi. Biz tek osylaı jasasaq dep jospar quryp, nıettenemiz. Buıyrtsa, meniń bul qyzmetke kelýim elimizdegi áıelder kúresine jańa dem beredi dep oılaımyn. Kúrespen shuǵyldanýǵa, bapkerlikke qyzdardyń meılinshe kóbirek kelgenin qalaımyn. О́z basym qoldaý kórsetemin. Kúres pen boksty Olımpıada baǵdarlamasynan alyp tastaımyz deýdiń taǵy bir sebebi Halyqaralyq olımpıada komıteti genderlik saıasatqa qatty kóńil bólip jatyr. Sondyqtan áıelderdi de tórtjyldyqtyń bas dodasyna aparýǵa sheshim qabyldandy. Endeshe tanymal balýandardyń joǵary laýazymdy qyzmetke taǵaıyndalýy HOK aldynda da mártebe. Ázirge kúreske keletin qyzdar sany kóńil kónshitpeıdi. Ol úshin aldymen balalar bapkerleriniń biliktiligin arttyrý qajet. Sý túbinde jatqan baǵaly tasty kóretinder – osy balalar bapkerleri. Sol kezde ǵana syrttan sportshy aldyrmaı, óz «ónimderimizben-aq» myqtylyǵymyzdy moıyndata alamyz. Ázirge bul salaǵa jaqsy degen baǵa qoıa almaısyń.
– Bapkerdiń biliktiligin arttyrý úshin aldymen ony osy qyzmetke tartý kerek shyǵar. Sebebi bizdegi mamandar aılyqtyń tómendigin, jaǵdaıdyń joqtyǵyn aıtyp, otbasyn asyraý úshin basqa salaǵa ketip jatady. Bul máseleni sheshýdiń joldary qarastyrylyp jatyr ma?
– Meniń oıymdaǵyny dóp bastyńyz. Kúresti damytýdy aımaqtardan bastaý kerek. Sebebi iri qalalarda balalar qatysatyn úıirmeler onsyz da kóp. Boks federasııasy kezinde osy úrdis boıynsha jumys istep, qazir qaı óńirde bolsyn báseke myqty ári kúrespen shuǵyldanýǵa asa kóp qarajat ketpeıdi. Onyń ústine tańnan qara keshke deıin tynym tappaıtyn aýyl balalary kúres, boks sekildi qıyn sport túrine beıim keledi. Bir bozkilem berseń, sol bozkilemnen-aq talaı darynnyń shyǵatynyna kýá bolasyń. Aýyldaǵy tómengi kúnkóris deńgeıi qaladan az ekendigin eskersek, ketetin shyǵyn da tómendeý bolady. Basymdyqty aýyl-aımaqtarǵa berý kerek deıtinim sol.
– Búginde AQSh nemese Eýropa elderinde sporttyń jańa túrleri shyǵyp jatyr. Kúrestiń, ásirese, qyzdar úshin tartymdylyǵy joq dep sanaıtyndar bar. Siz buǵan ne deısiz?
– Ár elde adamdardyń tabıǵatyna, jergilikti el, jerge, ata-baba dástúrine saı sport túrleri bar. Bizdiń elde bular – kúres pen boks. Qazaq – qashannan kúresip kele jatqan halyq. Kórkem gımnastıkamen shuǵyldanǵym kelse de, dene bitimim bul sportqa arnalmaǵan. Kenııalyqtar she, júgirýde aldaryna jan salmaıdy.
Sońǵy kezderi qyzdarymyzdyń boksqa degen qyzyǵýshylyǵyn baıqaımyn. Sporttyń kez kelgen túri kúres, al kúresti kez kelgen sporttyń negizi dep bilemin. О́ıtkeni balýandar sýda da júzedi, júgiredi, fýtbol oınaıdy, ózge jekpe-jek túrlerin de meńgeredi. Balalar bapkeriniń biliktiligi deıtinim, kez kelgen maman Olımpıada chempıonyn tárbıeleı almaýy múmkin, biraq baldyrǵannyń boıynda qıyndyqpen kúresýdi, alǵa umtylýdy qalyptastyra alady.
– О́zińizdi jolym bolǵan jan dep aıtasyz. Kúreske jıyrmadan asqan shaǵyńyzda keldińiz. Soǵan qaramastan úsh birdeı Olımpııa oıyndaryna qatysyp, bárinen júldemen oraldyńyz. Al qazirgi quramdaǵy qyzdardyń sizdiń jolyńyzdy júrip ótý múmkindigi qandaı?
– Ras, bul – maǵan berilgen baq. Talaı álem chempıonattarynda top jaryp, bir Olımpıadaǵa qatysa almaǵan sportshylar qanshama. Mańdaıyma jazylǵany osy shyǵar. Jubaıym da meniń umtylysyma túsinistikpen qarap, qoldap keledi. Sondyqtan kimniń qandaı múmkindigi baryn aıtý óte qıyn. Bul adamnyń taǵdyryna baılanysty dep oılaımyn. Bizdiń maqsatymyz – qyzdarymyzdyń sporttaǵy ǵumyry neǵurlym uzaq bolýyn, densaýlyqtarynyń saqtalýyn qamtamasyz etý.
Rıo olımpadasy aldynda Qazaqstannyń áıelder quramasy úsh birdeı júlde alady dep kim oılaǵan. Bul – óz-ózimizge degen senimniń, qoldaýdyń arqasynda kelgen jetistik. Rıo aldynda tanymaıtyn adamdar qasyma kelip, «biz sizdi jaqsy kóremiz, sizdiń tileýińizdi tileımiz» dep jyly lebizderin bildirip jatty. Qıyn-qystaý ýaqytta munyń mańyzy óte zor. Osyndaı qoldaýshylardyń arqasynda men kúmis medalǵa qol jetkizdim. Sondyqtan bizdiń qyzdarǵa da senińizder, qoldańyzdar degim keledi. Qyzdarǵa «jattyǵý, jarys kezinde aıanyp qalmańdar, eń bastysy, jankúıer aldynda aryń taza bolsyn» deımin. Nátıje mindetti túrde bolady.
– Jarty saǵat sportpen shuǵyldansań, aq ter, kók ter bolyp, ózińe qaraýǵa shamań kelmeı qalady. Al siz bozkilemde de, ómirde de sulý qalpyńyzdy joǵaltpaýǵa tyrysasyz. Munyń bárine qalaı úlgeresiz?
– Raqmet. Kádimgideı kóńil kúıimdi kóterip qoıdyńyz. Qyzdarymyz óz-ózderin kútedi, bet-álpeti, júris-turysy men kıim kıisine mán beredi. Sebebi syrtta biz jeke basymyzdyń ǵana emes, elimizdiń atynan óner kórsetemiz. Bizdi Manıýrova, Syzdyqova dep emes, Qazaqstan sportshysy dep tanıdy. Sporttyq kıimimizge qyzyǵa qaraıtyndar da kóp. Keıbir qarsylastaryń sánbıke sııaqty áser qaldyrady. Onyń janynda alba-julba bolyp, uqypsyz qalypta shyǵýǵa dátiń jibermeıdi. Onyń ústine kez kelgen qyz bala ádemi bolǵandy qalaıdy emes pe, sondyqtan ýaqyt tappasqa amal joq. О́zimnen keıingilerge úlgi bolý úshin de syrt kelbetimizge qaraýymyz kerek.
– Al sizge Olımpıadadan Olımpıadaǵa, júldeden júldege umtyldyratyn, kúsh beretin ne nárse?
– Psıhologııalyq turǵyda Olımpıadada óner kórsetý aýyr. Bul qysym ár Olımpıada saıyn artyp otyrady. Minezsiz sportshy bolmaıdy, biraq árkimniń kúshin sarp etý múmkindigi ártúrli. Biri jalǵyz Olımpıadamen shektelse, endi biri birneshe Olımpıadaǵa qatysyp, júlde alady.
Áıel zaty tabıǵatynan shydamdy. Ásirese Qazaqstanda qyzdar úıdiń sharýasyn da bitirip, qonaqtyń da jaıyn jasap, eńbekke tózimdi bolyp ósedi. Al eńbeksúıgishtik sportta talanttan da mańyzdyraq.
– Bıyl qyzdarymyzdy Azııa chempıonaty men Azııa oıyndary kútip tur. Qazir kóńil kúıleri, daıyndyqtary qalaı?
– Dál qazir daıyndyq deńgeıi týraly aıtý qıyndaý. Jańa erejelerge baılanysty jattyǵý júıesin ózgertýge týra keledi. Azııa oıyndaryna deıin beıimdelip úlgeredi dep oılaımyn. Olımpıadalyq daıarlyq ortalyǵynyń bazasynda kúres akademııasy ashylyp jatyr. Endi balýandarymyz jyl boıy sol jerde jattyǵý jasaı alady. Tipti, sheteldik sportshylardy shaqyrýǵa da múmkindik bar. Tek jattyǵýdy toqtatpasa boldy. Bapkerlerge de jańa belester ashylyp, halyqaralyq dárejede bedeli bar, Olımpıada chempıony atanǵan kóptegen ardager sportshylardyń, tájirıbeli tóreshilerdiń biliktilikti arttyrý boıynsha dáristerine jiberemiz.
О́kinishke qaraı, jaraqat alǵan birneshe sportshymyz bar. Katıa Larıonova operasııadan keıin endi aıaǵyna turyp jatsa, Elmıra Syzdyqova aýyrlaý salmaqqa aýysty, oǵan beıimdelýge ýaqyt qajet.
Áńgimelesken Mádına ASYLBEK,
jýrnalıst
