«SemAZ» seriktestigi: senim men serpin

Keshegi alyp ımperııa ydyrap, egemen elimiz na­ryq­qa bet alǵan shaqta Semeıdegi birdi-ekili ká­sip­­­oryn bolmasa, qalǵandary toqyrap turyp qalǵan. Ras, solardyń ishinde zaman talabyna ilesip, qaı­ta­dan qatarǵa qosylǵany da, birjola jabylyp tyn­­­ǵandary da barshylyq. Aıtalyq, kezinde munda ata­ǵy jer jaryp, dúrkirep turǵan armatýra za­ýy­ty bolǵan. Bir kezdegi sol irgeli kásiporyn aqyry zaman tynysynan syrt qalyp, birjola jabylyp tynǵan. Al onyń dúnıe-múlki ustaǵannyń qolynda, tistegenniń aýzynda ketken. Iаǵnı, onyń ıgiligin sol shaqta shetke aýa kóshken zaýyttyń burynǵy bas­shylary kórgen. Olardyń basqasy basqa, kásiporyn ǵımaratyn talqandap ketkenin qaıtersiń! Sodan qalanyń sementshiler kentiniń bir shetine jaıǵasqan ıesiz qańyrap qalǵan ǵımarat jyldar boıy eshkimge kereksiz bolyp bos turǵan. Áıteýir, des bergende, osydan tórt-bes jyl buryn álgindeı ǵımaratqa ıe tabylǵan. Onyń biri halqymyzdyń mańdaıyna bitken aıtýly azamat Dáýlet Tur­ly­hanov, ekinshisi jergilikti kásipker Ásemhan Dos­qo­janov bolatyn. Munyń alǵashqysynyń esimin respýblıka jurtshylyǵy sport juldyzy retinde ǵana emes, qaıratker azamat retinde de jaqsy biledi. Dáýlet Bolatuly osynda qurylǵan serik­tes­tiktiń basty quryltaıshylarynyń biri bolyp tabylady. Al «SemAZ» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas dırektory, osyndaǵy dırektorlar keńesiniń tór­­­aǵasy Ásemhan baýyrymyz bul shaqta iskerlik qabiletimen elimizdiń shyǵys óńirine keńinen tan­y­lyp qalǵan edi. Sonyń bir aıǵaǵyndaı, Ásemhan Se­rik­­­hanuly osy shaqta oblystyq máslıhattyń de­pýtaty bolyp saılanǵan. Bul azamat ta kezinde grek-rım kúresimen aınalysyp, respýblıkalyq, odaq­tyq «Dınamo» qoǵamynyń jeńimpazy atanyp, sport sheberligine qol jetkizgen. Sóıtip, eki dos endigi jerde óndiris alańyndaǵy basqasha mazmundaǵy kúresti bastap ketken. Endeshe, qalǵan áńgimeni seriktestik basshysynyń ózi aıtqany jón bolar.

TÁÝELSIZDIKTIŃ  JEMISI MEN JEŃISI

Semeıde avtobýs shyǵaratyn zaýyt ashý maq­satymen 2006 jyldyń qarasha aıynda ońtús­tik­koreıalyqtarmen kelisimshartqa otyrdyq. Al arada bir jyl ótpeı jatyp, naqtylap aıtsaq, 2007 jyldyń qyrkúıek aıynyń sońynda zaýyt iske qosyldy. Onyń ashylý saltanatyna sol kezdegi oblys, qala basshylarymen birge Koreıa Respýblıkasynyń bizdiń elimizdegi Tótenshe jáne ókiletti elshisi Kım Il Sý, Koreıadaǵy «Daewoo Bus Corporation» kompanııasynyń tóraǵasy Baık Sang Hak arnaıy kelip qatysty. Saltanatty jıyn ústinde Elbasymyzdan kelgen quttyqtaý hat oqyldy. Bul bizdiń jigerimizdi janyp, alǵa umtyldyra tústi. Teginde mun­daı kásiporyndy ashý Memleket basshy­­synyń bastamasymen ómirge kelgen «Qazaqstan-2030» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa óz úlesimizdi qosýdan týyndaǵan edi. Solaısha otandyq avtomobıl óndirisin damytýǵa talpynyp baqtyq. Jıyn sońynda alǵashqy qurastyrylǵan avto­býsty Semeıdegi balalar úıine tartý retinde usyndyq. Áýelde bul shirkindi bastaý qıyn demekshi, eń aldymen aldyǵa qoıǵan maqsatqa jetý úshin qolǵa alǵan isti jete meńgerýge um­tyl­dyq. Soǵan oraı 25 maman Ońtústik Ko­reıaǵa baryp avtobýs qurastyryp, jasap shyǵarýdyń qyr-syryn úırenip qaıtty. Búginde Semeıdegi birneshe joǵary jáne orta arnaýly oqý oryn­dary bizge kadr daıarlap berý isimen aına­ly­sý­da. Jalpy aýmaǵy 17 myń sharshy metr bol­a­tyn zaýyt aýmaǵyna álemdik standartqa saı Oń­tústik Koreıanyń qural-jabdyqtary orna­tyl­dy. Munyń syrtynda kásiporynda tek avtobýs shyǵaryp qana qoımaı, onyń kýzovyn dá­nekerlep, boıaýmen de óz jumysshylarymyz aınalysa bastady. Uzyndyǵy 9 metr 20 oryndyq alǵashqy avtobýs qala ishimen birge týrıstik baǵdarlamaǵa da saı bolatyn. Solaısha osy bir qadam arqyly elimizdiń 2003-2015 jyldarǵa arnalǵan ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý strategııasyna sáı­kes respýblıkamyzda avtomobıl óndirisin órkendetý máselesi óz sheshimin tabýy tıis edi. Soǵan oraı Daiewoo kompanııasy arqyly el ekonomıkasyn damytý isine 290 mıllıon teńge shetel ınvestısııasy tartyldy. Sóıtip, alǵashqy jyly 250-deı avtobýs shy­ǵaryldy. Sol shaqta Astananyń on jyldyq merekesine oraı elimizdiń bas qalasyna oblys aty­nan 20 avtobýsty syıǵa jónelttik. Ýaqyt­tan ozyp aıtaıyq, qazir bizde uzyndyǵy túr­li­she avtobýstyń úsh túri shyǵarylýda. Jalpy syıymdylyǵy 85 jáne 105 oryndyq eki avtobýs túri qala kóshelerinde júrýge laıyqtalyp jasalǵan. Sonymen birge qala syrtyna qaty­naıtyn 45 oryndyq avtobýs munyń syrtynda. Onyń júk salatyn bólimi jáne bar. Osy kó­likterdiń qaı túri bolsyn, elimizdiń qysy qatty óńirlerine de óte jaramdy. Ras, álemdik daǵdarystyń alǵashqy tolqyny kelip soqqanda shyǵaryp jatqan avtobýs­ta­rymyz ótińkiremeı turyp qalǵan. Biraq solaı eken dep qol qýsyryp qarap otyrmadyq. Sóı­tip, tezdetip Mınskiniń traktor zaýytymen baılanysqa shyqtyq. Al ózara kelisimge kelip, shartqa otyrǵannan keıingi jerde eki ortada barys-kelis jıileı túsken. Sonymen 2009 jyldyń basynan bastap mun­da «Belarýs» traktorynyń eki birdeı túri qu­rastyryla bastaǵan. Sóıtip, kóktemniń al­ǵashqy aıy – naýryzdyń sońynda alǵashqy trak­tor sap­qa qoıylǵan. Bul jańa jobanyń jyl­dyq qýaty bir myń traktor edi. Iske kirisken bettiń ózinde aıyna ondaǵan traktor sapqa qoıyla bastady. Sóıtip, alǵashqy jyly-aq traktordyń úsh túrin ıgerip, jyl sońyna deıin tórt júzge jýyq traktordy sapqa qoıyp úlgerdik. Osy jyldyń maýsym aıynyń ortasynan aýa Semeıge Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev jumys sapa­ry­men kelip, osyndaǵy Ertis ózeni aıryǵyndaǵy aralǵa salynǵan «О́limnen de kúshti» monýmenti janynda Semeı atom polıgonynyń ja­by­lýy­nyń jıyrma jyldyǵyna oraı uıymdas­ty­rylǵan mıtıngide sóz sóıledi. Memleket bas­shysy sol saparynda ýaqytynyń tyǵyz­dyǵyna qaramastan endi traktor shyǵarýmen aına­ly­syp jatqan bizdiń zaýyt jumysymen tanysýǵa ýaqyt taba bildi. Sol joly El­basymyz obly­s­tyń kóp balaly on fermerine on traktordy syıǵa tartty. Al onyń ishinde shetten elge oralǵan qandasymyz da bar edi. Keler 2010 jyly alty júzge jýyq traktor shy­­ǵardyq. Sol jyly az bolsa da qyryq av­to­­­býs­ty sapqa qoıdyq. Al bıylǵy jyldyń ót­ken on aıynda ǵana shyǵarylǵan traktor sany bir myń­nan asyp ketti. Sonyń ishinde trak­tordyń jańa­­dan eki túri ıgerildi. Onyń biri qýaty úsh júz attyq alyp traktor. Basqasha aıt­qanda, ol qýaty jóninen baıaǵy K-700 trak­torynan da kúshti. Bul sharýa Úkimettiń ın­dýstrııalandyrý kartasyna kirip otyr. Bıylǵy jyly sondaı-aq, avtobýs shy­ǵarýdy da qaıtadan údete tústik. Aıtalyq, jyl aıaqtalmaı jatyp 120 traktor sapqa qoıyldy. Sodan keıingi bıylǵy taǵy bir jańalyǵymyz mynadaı. Iаǵnı, traktorǵa túrli tirkemelerdi ózimizde qurastyryp jatyrmyz. Onyń ishinde jol tazalaıtyn býldozer, júk tıegish, shópti orap-býatyn mehanızm jáne taǵy basqalary bar. Osyndaı sharýalardy qarjy jaǵynan qınalmaı tezdetip atqarýda «Kazagro» holdıngi kóptep kómektesýde. Al osy holdıngke qarasty «Kaz­agrofınans» bolsa ónim ótkerýge qol ushyn berýde. Aıtalyq, ondaǵylar bıyl bes júz trak­torymyzdy alyp, aýyldarǵa arzan paıyzben satty. Osy oraıda atalǵan holdıngpen jumys isteý óte jeńil ekendigin aıtpasqa bolmaıdy. Iаǵnı, munda aldap-arbaý, qýlyqqa barý joq. Sondyqtan osyndaı tártip ornatyp qoıǵan Úkimetke de alǵystymyz. Qazirde avtobýs pen traktorlarymyz respýblıka oblystarynan tys kórshiles Reseı men Mońǵolııaǵa ketip jatyr. Osy oraıda barlyq máselelerimizge oń qabaq tanytyp kele jatqan oblys ákimi Berdibek Saparbaev pen qala ákimi Aıbek Kárimovke de rızashylyǵymyzdy bildire ketsek deımiz. Maqtanyp ketkendeı bolmaıyq, dese de bıyl­ǵy merekelik jyl jańalyǵy osymen shektelip otyrǵan joq. Bıyl sondaı-aq, júk ma­shınasyn shyǵarýmen de aınalysyp jatyrmyz. «Faý» markaly úsh tonnalyq júk mashınasynyń lısenzııasyn kórshiles Qytaı elinen satyp alǵan edik. Al onyń jyly da sándi býdkasyn óz kúshimizben qurastyrýdamyz. Qazirde bulardyń sekseni sapta tur. Aldaǵy jańa jyldan bastap 25 tonnalyq úlken júk mashınasyn shyǵarýǵa kirisemiz. Sóıtip, aldaǵy jyly munyń úlkeniniń bes júzin, al kishisiniń úsh júzin shyǵarýdy josparlap otyrmyz. Seriktestik 2012 jyly úsh júz avtobýs, 1250 traktor shyǵaratyn bolady. Sonyń bári jańa jumys orny degen sóz. Tek bıylǵy jyly jańadan otyz adamdy jumysqa aldyq. Dáp qazirde bizde avtobýs shyǵarýmen – 130, al traktor shyǵarýmen 90 adam shuǵyl­da­nýda. Ázirge ortasha jalaqy alpys myń teńgeniń mólsherinde. Al ábden kúshimizge engende jalaqy mólsheri kóbeıip, munda jumys isteıtin ju­mysshylar qatary da taǵy ondaǵan adamǵa ar­tatyny sózsiz. Jáne osy oraıda jumys­shy­lar­dyń bári jergilikti turǵyndar ekendigin aıt­pasqa bolmaıdy. Osy oraıda biz eshkimdi ultyna qarap alalap otyrmaǵanymyzdy astyn syzyp aıta ketsek deımiz. Solaı deı turǵanmen qarakóz qandastarymyzdyń óndiriske, onyń ishinde avtomobıl óndirisine kóptep kelip jatqanyna jáne ózderin jaqsy jaǵynan kórsete bilip júrgenine qýanyshtymyz. Bolmasa keshegi keńes zamanynda mundaı jerge bizdiń azamattardy kóp jolata bermegeni ras qoı. Qalanyń kirpish, sement óndirý, jún óńdeý, vagon jóndeý sııaqty basqa da kásiporyndarynda da jergilikti azamattar kó­beıe túsýde. Al sonyń bári táýelsizdik arqasy emeı nemene! О́z elimizdiń ekonomıkasyn aldy­men ózimiz kótermesek kim kóteredi? Árıne, bul oraıda basqany syrtqa teppeı, kerisinshe, ózimiz úlgi kórsete bilýimiz kerek. Táýelsizdikke qol jetkizgennen bergi jıyrma jyldyń taǵylymy osy emes pe! Birlik bar jerde tirlik bar demekshi, aldaǵy asýlardan da bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵara otyryp qınalmaı ótsek deımiz. Babalarymyz ǵasyrlar boıy ańsaǵan táýel­sizdigimiz baıandy bolǵaı! Ásemhan DOSQOJANOV, «SemAZ» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas dırektory, oblystyq máslıhattyń depýtaty.

DEREK PEN DÁIEK

2007 jyldyń qyrkúıek aıynyń sońynda Semeıde avtobýs shyǵarýmen aınalysatyn zaýyt iske kiristi. Alǵashqy jyly munda 250-deı avtobýs shyǵaryldy.Búgingi kúni onyń úsh túri ıgerilgen. Kelesi 2008 jyly Astana qalasynyń on jyldyǵyna oraı ob­lys atynan elimizdiń bas qalasyna jıyrma avtobýs syıǵa tartyldy. 2009 jyldyń basynan munda «Belarýs» traktory qurasty­ry­lyp shyǵarylýda. Aldaǵy jyly onyń altynshy túri shyǵaryla bastamaq. Sol 2009 jyldyń maýsym aıynda zaýytta Qazaqstan Res­pýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev bolyp, mundaǵy jumys jaıymen tanysty. Elbasymyz osy saparynda oblystyń kóp balaly fermerlerine on traktordy syıǵa tartý etti. Onyń ishinde syrttan oralǵan qandasymyz da bar. Búginde zaýytta eki júzden asa adam eńbek etedi. Munda tek bıylǵy jyly jańadan otyz jumys orny ashyldy. Merekeli jyly munda 1150 traktor, 120 avtobýs shyǵaryldy. Bıylǵy jyly zaýytta sondaı-aq júk mashınasyn shyǵarý qolǵa alyndy. Aldaǵy ýaqytta munda jylyna úlkendi-kishili 800-deı júk mashı­na­sy shyǵarylmaq. Zaýyt keler jyly úsh júz avtobýs, 1250 traktor shyǵarýdy josparlap otyr. ______________________________ Aıqarma bettiń materıaldaryn uıymdastyrǵan Dáýlet SEISENULY.