Báıimbetov formýlasy

... Almaty. Taý bókterindegi eki qabatty kottedj. Temir darbaza pýlt­pen basqarylyp, jyljı ashy­lyp, kólik aýlaǵa kirdi. Shaǵyn alma baǵy kóz arbaıdy. Qońyr-qyzyl aport máýeli jemisimen qyzyqty­­­rady. Aıasyna túrli sáki, terbelisti oryndyqtar qoıylǵan eken. Náti nemerelerdiń oıyn kórigi qyzatyn alańqaı osy bolsa kerek. Uıysa ósken kók shóbi úlken-kishiniń delebesin qozdyryp, jalańaıaǵyn qy­­­­tyq­­­­taı jóneletindeı... Osy qy­­­zyq­­­tyń báriniń ıesi – otaǵasy Fa­­­­­zylhan Báıimbetovtiń joqtyǵy sezilip, oı aýyrlap, kóńildi muń torlaı bastaǵanda, ishten elý jyldaı otasqan zaıyby Roza Súleımenqyzy Jákejanova kórindi. Bá­­­keń­­­­di bir kezderi ǵashyq etken, shańyraǵyn meıirim shýaǵyna bó­­legen, jarynyń ǵylymmen alańsyz aınalasýyna jan-júregimen dáne­­­ker bolǵan, búgingi baısaldy da súıikti áje Roza. Syńarynan aıy­­­rylǵan aqqýdaı janarynan saǵy­­­­nysh jasy móltildep, syńsyǵandaı boldy... Únsiz egiledi... Erin jo­­ǵalt­qan bes aıdan beri sylynyp, júdeý júzi solǵyndanyp, kóz nury bá­seń­sip, orny endi esh tolmaıtyn arda­ǵyn joqtaýǵa birjola moıyn us­ynǵany, tas-túıin bekingeni seziledi... Basý aıttyq. Tórge ótke­nimizde, Fazylhan aǵamyz tiri jandaı bo­­­lyp, úlken portretinen jaıdary jy­mı­ysymen kórine qaldy-aý... Ana­sy Mákish keıýananyń sýreti de uly­men janastyryla qoıylypty... Áke beınesi de buldyraıdy... Keshegi dáýren súrgender – búgin joq! Jansyz beıneler. Sýretten ǵana ıshara jasaıtyndaı. Ata-ana úsh ul ósirdi: Nazarhan, Fazylhan jáne Saǵynǵan. Sońǵysy Astanada turady. Ákeden erte aıyryl­ǵan­dar­dy áýlet úlkeni bop qalǵan Nazar­han qara eńbegimen qybyrlap jú­rip, oqytty, adam qyldy. Fazylhan ba­ýyry álemge áıgili oqymysty bol­dy. Kózi jumylǵansha inisiniń aby­roıymen masattanyp júrýshi edi. Bákene deneli, boıy kishkene, shalt qımyldy shymyr jannyń mal baq­qannan basqa kásibi bolmaıtyn. Ún-túnsiz eńbegin istep, adal terin tógip, tóldi qunttap ósirip, el baı­lyǵyn eselegenin ekiniń biri biledi. Munysyn mindet qylmaıtyn. Bılikten eshteńe dámetpepti. Eńbegi janyp, baýyrlary aman bolsa, soǵan táýbeshil edi, basqa esepti bilmeıtin. Suranshaqtyǵy joq. Tipti mańdaı aqysy – aqshanyń mórine qarap jatpaıtyn, sheshesine bere salady. «Fazylhan mıymen jumys isteıdi ǵoı. Qýǵan ǵylymy aýyr desedi, sonyń qajetine jaratshy»,– deıtin anasyna. Anasy Mákishtiń qolynan ne jumys ótpedi. Iilmeıtin emendi kórip, sol kisini oılańyz. Kúni-tún tize búkpeı júrip, shıetteı balalaryn erjetkizdi. Árqaı­sy­sy óz bıigin alypty. Malshy, ǵalym jáne esepshi... Bári de kerek maman­­­dyq. Myna dúnıeniń qabyrǵasyna kirpish bolyp qalana bilgen. Týǵan jerden bir eli ajyramaı eńbek etken Nazarhannyń qoǵam ma­­lyn baqqan keshegi Altynsarın at­yndaǵy keńshar (Qostanaı obly­synyń Jangeldın aýdany) jekeshelendirilip, berekesi qasha bastaǵan tusta Fazylhan inisi aýylǵa bara qalady. Mákish ana sandyǵyn ashyp, kishigirim toı jasaıdy. Marqum sheshilip, sheshen sóıleıtin, oı ta­­my­zyǵy ámanda mazdap janyp tura­tyn­­daı tapqyr, aqylgóı, arǵy-ber­gini saralap túıindep, qajettisin ustanymyna laıyqtaı qoıatyn naǵyz kesimdi kisi eken. Fazylhannyń ońa­shadaǵy áńgime aýanyna qarap oty­ryp: «Túbi bul jer ıesiz qalady ǵoı, kóship jatqandar kóp. Ata-baba aımaǵyn ózderiń ustap qalyńdar»,– degende, ulynyń onsyz da úlken kózi sharasynan shyǵyńqyrap, ana sózin basyn ızep quptap qoıǵan. Ana dóp aıtypty, uly sol aqyldy keıin iske jaratypty. Sol atamekeninde Fazylhan qora soqtyryp, mal ósirt­kizip, egin ekkize bastaǵan edi. Týǵan jeriniń tútinin qaıyra tútetken. Átteń, demi úzildi... Amanaty urpa­ǵyna aýysty. Qalada ósken uly Nurlan álgindeı jumystyń barlyq taýqymetin ózine alypty. Aqyrǵy demi taýsylarda qaıran Bákeń tynysy tarylyp, kózi jarq-jurq etip, Aıgúl, Nurlan, Baıan ba­lalarynyń attaryn atap, emirenip jatypty... Senesiz be, senbeısiz be, ózi tárbıelep júrgen shákirtiniń ǵy­lymı ataǵyn qorǵaǵanyn kóre al­maımyn-aý dep ókinipti, jaryqtyq. Bálkim esine Rozasyna birer kún buryn kúbirlep eskertken ótinishi de sanasyn naızaǵaıdaı osyp ótken bolar? Aýyz barmaıtyn emeýrin edi. Biraq ómirmen túbi qoshtasaryn sezgen aqylman, asyl jaratylys ishinde búgip qala almapty. О́zin emes, anasyn asqaqtatqysy kelgen shyǵar. «Jazyp alshy», dep qıylypty Ro­zasyna. Jarynyń da janyn syz­da­tatynyn bilse de, aıtpaýyna bol­­mapty. Úzik-úzik etip jazdyrtypty. Bastapqyda basyn ala qashqan za­­ıy­by kóngen. Ár áriptiń tikenin jú­re­gine kirsh-kirsh suǵyp otyryp ja­­­­­­­­zyp­ty: «Eńbek – ómir, negiziń, degen uly fálsafa. Sútimenen anamnyń, Sińdi meniń qanyma!» «Fazylhan dersiń. Qulpytasqa jazdyrtshy, sáý­­lem!..» Ortaq óksik! Mahabbat óksigi! Anasynyń sútinen qanyna taraǵan uly eńbekqorlyq qasıetine sońǵy tabynýy eken. Otanyn tek jasampaz Eńbek kóteretinine sen­gen­­­diginiń ısharasy eken... Qara­­­paı­­ym eńbekke ǵumyr boıy malynyp ótken esti jannyń, ǵalymdyq ataǵy men abyroıyn álemge jaıǵan sol Eńbekke degen sońǵy qurmeti men tabynýy bolypty-aý, bul ósıeti. ... Qytaıdan jasattyrǵan qul­­­py­tasta bederlenip, Ana men Eńbek­­tiń máńgi dáriptelýi tur! О́mirden eńbeksiz mán izdemegen ǵalymnyń eresen qaıraty men ystyq júre­giniń tirshilikti qımaǵan lúpili de Keńsaı samalymen aralasyp, betti yzǵyryǵymen qarıtyndaı... Rýhy onyń bir tómpeshikke syımaıdy ǵoı, endi qaıtyp kórinbese de ap-anyq beınesi kóńilden ketpes... 72 jas ǵumyrynda óshpesteı iz qaldyryp ketken eken. Ondaǵan memlekettiń ǵa­­­lymdary óksik býǵan qaraly sózderin Fazyl­­­hannyń otbasyna teginnen-tegin joldady deısiz be? Bákeń týraly ótken shaqpen sóıleý, árıne, aýyr. Bir jeńili – onyń jarqyn ómiri, ǵalym­­­­dyq kúrdeli joly, ustazdyq baısaldy kelbeti, otba­­­sylyq mahab­­­batqa bó­­len­­­gen ónegesi, fánı dú­nıe­­­ge aqyn kózimen qa­rap, júreginen jyr sho­ǵyryn ushyrǵan taza da pák kóńili, bári-bári umyttyrmaı, saǵy­­­ny­shy­myzdy eseleı tús­pek. Ataǵy jer jarǵan­daı eken-aý. Sonda da qarapaıymdylyǵymen eleý­sizdeý júrýge tyrysypty. Kó­kirek kermeı, kishipeıil kúıinde ót­ipti. Maq­­­tanbapty. Marapat kútpep­ti. Bizde keıde bári kerisinshe bolyp jatady ǵoı. Keýde soǵyp, kózge tús­kisi kelmegenderdi kúresinge laqty­ryp tastap kete baratyn keleńsiz ádet bar. Áıtpese onyń keýdesine eń bol­­­­ma­­­ǵanda bir úkimettik medaldiń qa­­­dalmaǵanyn qalaı túsinermiz? Áı­­­teýir, táýelsiz «Tarlan» syıly­ǵyn alypty. Osy syılyqtyń par­qynan-aq Bákeńniń barlyq bolmysy ańǵa­­­rylyp turǵandaı: jalǵan esh­nár­­­sege dámelenbeıdi, eńbegin sat­paı­dy, tańdaǵan ǵalymdyq týra joly bar, burysty durystaý úshin kúre­­sedi, ádildikti tý etip júregine tikken tulǵa edi. О́zine jaqpaǵan, negizsiz paıym estidi me: «A-a!»,- dep ańtaryla ótkir, uıaly kózin alaıtyp jiberip, jan-júreginiń qarsylyǵyn lezde sezdirip, aıylyn tez jııa qoıatyn qaıtalanbas bolmysty eren minez ıesi ekendigin tanytatyn. Jábirlengenniń janyn jadyratýǵa umtylatyn. Jazyqsyzǵa arasha tú­ser bolsa, dókeıińnen de yqpaı, jónsizdigin betine basyp, uıaltyp tastaıtyn. Ondaıda sózi de ýytty, shynshyl, taýyp aıtyp, retsizdikti shiderleıtin. Osy laýazym ıesi túbi pendelik bir sharýamdy tyndyryp berer-aý, deıtin baqaı esepten múl­­de ada bolatyn. Ol ádepsiz, ákireń­­degish jan eken, sazaıyn tartqy­­­zatyn. Al kóńilin terberlik jáıtke baladaı qýanyp, tilek qosyp, bir jyly sózge kóziniń jasy mólt etip kelip qalatyn názik ıirimdi qubylys edi-aý! Dos-jarandarynyń toıyna bir japyraq óleńsiz barmaıtyn. Shabyttanyp oqyp bergende, kózi­­­nen jalyn ushqyndaıtyn. О́zgeniń qýanyshyn ózinikinen artyq baǵala­ýynyń kórinisi edi ǵoı. Sóıtken Bákeń qazaqtyń kórnekti ǵalym-fızıgi eken. Elimizdegi plazma fı­­­zıkasy mektebiniń negizin qalaýshy, atasy bolypty. «Báıimbetov formý­­lasy» degen atpen onyń ǵylymı jańalyqtary, derbes modelderi shet elderde naqty kórinisin taýyp júr. Qazirgi ýaqytta AQSh, Germanııa, Fransııa, Japonııanyń birneshe ýnıversıtetterinde jáne ǵylymı uıymdarynda, F. Báıimbetov pen onyń shákirtteri alǵan júıe ból­­­shekteriniń áserlesý modeli negizinde tyǵyz plazmanyń qasıetterin teorııalyq jáne kompıýterlik modeldeý arqyly zertteıtin ǵylymı toptar jumys jasaıtynyn eskergen abzal. QR UǴA akademıgi, fızıka-matematıka ǵylymdarynyń dokto­­­ry, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ult­tyq ýnıversıtetiniń professory, tek osy oqý ornynda 38 jyl eńbek etken kezinde onyń jetekshiligimen 50-den asa doktorlyq, kandıdattyq dıssertasııa qorǵalypty. Onyń T.Ramazanov, N.Jumamuhambetov, Iý.Ar­­­hı­­­pov, B.Ybyraev, A.Dáý­­­letov syndy shákirt-izbasarlary búginde ustazy bastaǵan ulaǵatty isterdi odan ári tabysty jalǵastyrý ústinde. Ol óz ujymynda jáne Qazaqstan joǵary mektebiniń keń qoǵamdas­ty­ǵyn­da úlken abyroıǵa ıe bolyp, elimizde jáne shetelde plazma fızıka­sy salasynyń iri mamany retinde tanymal bolǵan. 300-den astam ǵy­lymı eńbektiń avtory, olar halyq­aralyq reıtıngtik jýrnaldarda ja­­rııalanǵan. Kóptegen bedeldi álem­dik sımpozıýmdar men konferensııalarda baıandama jasap, sana men aqyldyń tereń­digine tamsantty. Uly jaratylystyń uly da minsiz bastaýlary bolady. Sondaı sarabdal jolǵa túse bilipti Fazylhan. Taǵdyr tektini tańdaı biledi. Iy­ǵyna batpan júk artady. Iilmeıtinderine ǵana ıligip, peıil bildiredi. Áıtpese tý-ý Torǵaıdyń túkpirin­de­gi mektepti úzdik bitirgenderdiń sa­na­tynda Almatyǵa kelip, QazPI-ge túsip, 1959 jyldyń kúzinde úshinshi kýrsty bastaǵanyna bir aı shama­synda Fazylhan ózine ózgeshe tań­daý bolaryn oılady deısiz be. Esil-derti oqýǵa aýǵan shákirttiń bilimge degen sýsynyn qandyrý basqa jaq­tan buıyryp tur eken. Reseıdiń Novosibir qalasynda KSRO Ǵylym aka­demııasynyń Sibir bólimshesi jany­nan ýnıversıtet ashylyp, so­ǵan ár elden úzdik oqıtyn stýdentter­di tartý jumysy bastalǵanda, mun­daǵylar esh oılanbastan 9 balanyń qatarynda Fazylhandy usynǵan ǵoı. Sóıtip el namysyn qorǵaıtyn asa daryndylar jańa oqý ornynda bir kýrs tómen túsip, bilim jary­syna belsene kirisip ketken edi. Novosibir ýnıversıtetinde bilim alǵan ýaqytyn eń baqytty kezeń retinde baǵalaıtyn Fazylhan KSRO ǵana emes, búkil álemge tanymal oqy­mys­tylardan dáris tyńdaǵanyn ár­daıym aıtyp júretin. Qaısybirin jiktersiń – M.A. Lavrentev, S.L. Sobolev, S.A. Hrıstıanovıch, V.L. Kontorovıch, Iý.N. Rabotnov... Bu­lar­dyń aldyn kórgender ǵylymǵa basybaıly qumartpaýy múmkin emes degen qaǵıda qalyptasqan eken. Solaı bolyp shyqty. Ýnıversıtet tarıhynda tuńǵysh Lenındik stıpendıat atanǵan ol oqýyn úzdik dıplommen támamdady. Bir aqjarylqap áńgime kezinde Bákeń ataǵynan at úrkerlikteı us­tazdarynan alǵashqy emtıhanda «5» baǵasyn qalaı alǵanyn aıtqany bar. Alty saǵat boıy synaq ústinde oty­rady. Emtıhandy 2-3 professormen qosa 5-6 kómekshisi alyp, árqalaı suraq qoıyp, esep shyǵarttyryp, jalpy bilim deńgeıin ár ádispen bez­bendep kórip, ábden «tart­qy­laı­dy» eken. Kezegi kelgende jaýap berip, múdirmeı ekpindegen ol bir kezde shym ete qalǵan oń jaq samaıyn suq saýsaǵymen basa qoıǵanda juq­qan qandy kórip shoshyp ketse de, baıqatpaýǵa tyrysady. Biraq ony­syn razylyqpen baǵa qoıyp jatqan ustazy sezip qalyp, tańǵalǵannan jymııa beripti... О́zine shamadan tys kúsh túsirip, zoryǵyp ketipti... Sodan beri eńbekten lázzat alýdy ómi­riniń basty sharty etip qoı­ǵandaı ol. О́mirden ozǵansha eńbekke yqy­lasyn joǵaltpaı, álsiz kúıimen qyz­metine baryp, ustazdyq paryzyna barynsha adal bolǵan aqıyq aǵa edi. Túngi saǵat úshke deıin kabınetinen shyqpaıdy eken. Jumysqa kettim deıdi, oralady. Taǵy oı eńbegine túsip ketedi. Tipti zaıyby Roza: «Munshama shetelge qalaı issaparǵa shyǵyp úlgergen», – dep tańǵalysyn jasyrmaıdy qazir. F. Báıimbetovtiń ǵalymdyq jo­­­lyndaǵy erekshelikter sanqıly. Ol 1965 jyly Tbılısı memlekettik ýnı­versıtetiniń aspırantýrasyna teorııalyq fızıka mamandyǵy boı­ynsha qabyldanyp, 1969 jyly kan­dıdattyq, al 1985 jyly doktorlyq dıssertasııasyn sátti qorǵap shyq­ty. Ol kezdegi Grýzııanyń ǵylymı áleýeti búkil álemdi dirildetip tur­ǵanyn eskersek, qazaq ba­la­synyń ondaǵy qandaı sy­­­­naqtan da keýdelenip, qasqaıyp shyqqanyn áli talaı maqtan ete berermiz. Ǵalymnyń eki úlken bele­siniń qorǵalǵan taqyryptary by­laısha atalady: «Álsiz týrbýlentti plazmadaǵy tasymal qubylystar» (kandıdatyq jumysy) jáne «Tyǵyz gazdardaǵy jáne plazmadaǵy tasy­maldaý prosesteri men relaksa­sııalyq qubylystar» (doktorlyq jumysy). Dıssertasııanyń negizgi qaǵıdalary men nátıjeleri aldyn ala KSRO-daǵy osy salanyń bilikti mamandarymen taldaýǵa salynyp, búkilodaqtyq konferensııalar men iri ǵylymı ortalyqtardaǵy ǵylymı semınarlarda baıandalǵan bolatyn. Zerttelip jatqan máseleniń mańyz­dylyǵyn jáne onyń keremet nátıjelerin ǵulama ǵalymdar kelisip, moıyndaıdy. Jylyna 800, 900 (shetelde 200 saǵattan aspaıdy) saǵat pedago­­gı­ka­lyq júktemeni qaltqysyz oryndaı júrip Bákeń ǵylym órine talmastan qanat qaǵypty. Qanshama qyzmettik satylardan abyroımen ótken. 1973 jyldan beri atalǵan ýnıversıtette dosent, professor, optıka jáne plazma fızıkasy kafedrasynyń meń­ge­­rýshisi, fızıka fakýltetiniń deka­­­­­ny, oqý jumysy jónindegi prorektor, ǵylymı jumys jáne ha­lyq­­­aralyq baılanystar jónindegi prorektor bolyp, zor bedelge bólendi. Bákeń týraly ótken shaqpen sóı­leýdiń qıyndyǵy ýaqyt ótken saıyn sezile túsýde. Amal neshik? Tek onyń ǵylymdaǵy óshpes izderiniń dańǵyldana túsetinin oılaǵanda, k­ó­ńil sál-pál jubanysh tabady. Týǵan úıindeı bolyp ketken ýnıversıteti 175 oryndyq úlken dárishanany F.Báıimbetovtiń esimimen atamaqshy. Qazir bezendirý jumystary qolǵa alynǵanynyń kýási boldyq. Ol týraly derekti beınefılm túsiril­mek. О́miri men qyzmeti baıandalatyn estelikter kitaby jaryqqa shyqpaq. Basqa da uıymdastyrý sharalary qyzý sheshimin taýyp jatqany kóńil marqaıtady. Demek, kúlli sanaly ǵumyryn ǵylymǵa arnap, laıyqty izbasarlar daıyndaǵan, sóıtip óz eliniń jarqyn bolashaǵyna qalt­qysyz qyzmet etýdiń eren úlgisin tanytyp ketken taý tulǵaly oqy­mystynyń beınesi árdaıym jadta saqtalmaqshy. Qazaq ǵylymynyń jaryq jul­dyzy О́mirzaq Sultanǵazınniń zaıy­by Raıhan apaı Bákeńniń ómirden ótkenine 40 kún tolǵanda kókiregi aıyrylyp turyp: «О́mekeń Fazyl­handy danyshpan deıtin. Mundaı sózdi ekiniń birine aıta bermeıtin. Kózi jetip, shynaıy baǵasyn bilgendikten aıtatyn»,– dep syr aqtar­ǵanda: «О́mirden kim ozǵanyn bilemiz be?» degendeı, ańtarylyp qalys­qandardy kórip otyrǵanbyz. Adamgershiligi men ǵalymdyǵyna syzat túsirmeı, ekiniń biri armansyz óte alar ma eken, bul jalǵannan. Ol týraly «naǵyz azamat edi ǵoı» deıdi kúrsinispen. Ol týraly «naǵyz ǵa­lym edi ǵoı» deıdi tamsanyp. Belgisizdeý júrip kóp tyndyrǵan eken. «Belgiliniń» tyndyrǵandaryn belden býyp, namysyn basatyn dýaly aýyz eken. Ǵylymnyń tazalyǵy úshin naqty ónegesimen bitispes kú­res júrgizipti. Shynaıy ǵalym­nyń joǵary oqý oryndarynda tabysty ustazdyq etýmen birge tájirıbelik isin tastamaı, udaıy zertteý eńbek­terin jazýy qajettigin eskertip otyratyn. Qazir she? «Qurmetti» ake­demıkter kóbeıdi. Qaltaly she­neýnik-ǵalymdardan aıaq alyp júre almaısyz. Ǵy­­lymı ta­qyrybyna zer sal­­­sańyz stýdenttiń re­­feraty sekildi, qyn­jyl­tady. Tipti kompıýter ar­qyly tapsyrys berse­ńiz, ǵa­lymdyq me­­je­ńiz­den shy­ǵady ekensiz. Or­yn­daý­shy tap-tuı­naqtaı etedi. Bárin aqsha sheshken zaman. Bákeń birde keıbir ǵalymdar­dyń ózderiniń zerttegen taqy­ryptaryn esten shyǵaryp alǵandaı, enjar, nemketti júretinine nalyǵan bolatyn. Internetten maqala «qu­rastyryp», ǵy­lymǵa «súbeli» úles qospaqqa tyrash­tanyp júrgenderin sezgende, júzine ájýá, mysqyl oı­nap shyǵa keletin. Týralyqty, ádil­dikti súıetin ol álgin­deı kúıki tirlikke tózbeýshi edi. Ásili, ǵalym shynshyl bolmaı, ǵylym shynshyl bolmaıtynyn óne­gesimen dáleldep ketken sırek talant ıesi edi bizdiń Fakeń! Os­yn­daıda: «Ǵylym adamdy, maman­dyǵy boıynsha bolsa da, shyndyqqa tár­bıeleıdi. Sebebi: tabıǵatty aldaý múmkin emes», – degen danalyq sóz eske túsedi. Aıqaı-súreńsiz, ózin-ózi dáripteýsiz de ǵalym atanyýdyń óne­gesin kórsetip ketipti-aý! Naǵyz eń­bek syrt kózge eleýsizdeý ári belgisiz, janyn túletkendeı júıeli, sol azabyna oraı ónikti bolatynyn ol naqty isimen dáleldepti. Bul – ózge­lerge sabaq bolatyn ǵajap ónege. Qa­zir óziniń ǵylymǵa sińirgen eńbe­gin – jalań marapat pen madaqqa aınaldyryp, ásireshildik daqpyrty­men izdenisi men úlesin sap tyıyp alǵandar, oılansa, qanekeı. Osynsha bedel, ataqpen bılikke jaǵynyp, adam salyp, medal, orden surap alý qolynan kelmedi deısiz be? Mara­patqa ańsary aýǵannan góri, marha­batty bir is tyndyrǵandy qolaı kór­gen ǵoı. Eńbegi sińbeı abyroı alǵansha, eńbek sińirip atalmaı qal­ǵanyn kúıttegen eken. Ol óziniń búkil sanaly ǵumyrynda súıgen isin júregine salmaq túsirip, jan-tá­nimen atqara bilgen, sońyna jarqyn ǵylymı jańalyqtar qaldyrǵan asa iri ǵalym bolatyn. Birtýar oıshyl edi. Ǵylymdy ómiriniń mazmuny men maqsatyna balap, ter tókti. Ǵylym oǵan tirshilik nárindeı asa qajet boldy. Jan qumaryna aınaldy. Endi ǵylymy Ǵalymyn áspettep, kó­te­retin ekinshi ómir, qymbat sát týdy. Sol rýhanı órshil kezeń, saǵynta túsetin sát uzaǵynan bolǵaı! ... Fazylhannyń qarashańy­ra­ǵy­­nan syrtqa shyqtyq. Súıikti za­ıy­­by Roza bıik basqyshta qazdıyp tur... О́tpesteı bolǵan, qos aqqýdaı qımas ǵumyr keshken sol bir esil ýa­qyt bas­tarynan qalaı shapshań ysy­ryl­ǵa­ny­na ań-tań. Armansyz da tátti kún­deri jaǵany shapshyp ur­ǵy­laǵan asaý tolqyndaı keri jylys­tap ketipti... Roza tur. Jalǵyz tur! Kóńili astan-kesten... Daýyl al­dyn­daǵy sál ty­nyshtyq pa? Urpa­qta­rynyń esendigin tilegen báıte­rek­teı báıbishe qa­sıetti bosaǵasynan qaıǵy bultyn ser­pip tastap, qýa­nysh pen qyzyqqa, baqytqa úmit­te­nip attady... Eńbekpen keregesi ke­ril­gen úıde aq tilek, pe­rishteniń qu­laǵyna shalynady-mys! ... Úndemeı júrip, únin alǵy ǵasyrlarǵa asyrǵan ǵalym eken ǵoı, naǵyz qazaq – Fazylhan Báıim­betuly! Qaısar ÁLIM. Almaty.