29 Qarasha, 2011

«Qazaqstan» ataýy qaıdan shyqqan?

810 ret
kórsetildi
2 mın
oqý úshin
Jýrnalıst Tilekqabyl Boranǵalıulynyń osy attas maqalasynda «Qazaqstan» ataýynyń túp-tórkini men shyǵý tegi zerttelinedi. «Bir qyzyǵy, biz tarıh oqý­lyqtarynda «Ejelgi Qazaq­stan», «bálen ǵasyrdaǵy Qa­zaq­stan» termınin jıi qol­dan­ǵanymyzben, bul jıyr­ma­synshy jyldar ǵana dú­nıege kelgen tym jas ataý. Ǵylymǵa onyń buǵan deıin nebári eki ret qoldanylǵany belgili» deı kele, jýrnalıst onyń alǵashqy túbiri «qazaq» sóziniń shyǵý tegin buryn-sońdy tarıhshylarymyz ben tilshi ǵalymdarymyz mol zert­tep, kóp jazǵandyǵyn, olarǵa tyń jańalyq, tosyn pikir qosý qıyn ekendigin aıtady. Maqalanyń endi bir jerinde «stan» tirkesin tarıhı tur­ǵydan qarastyra kele, bul qazaqtyń da, orystyń da sózi emes, parsynyń – el, jer, oryn degen maǵynany bildiretin uǵymy ekendigin aıtady. «Qýatty parsy jurty erte ǵasyrlarda tórt qu­bylasyna tynyshtyq bermeı, birde Qyrymǵa, birde Syr boıyna, arǵy jaǵynda Aýǵan men Úndige shapqynshylyq jasap turǵan ǵoı. Aýǵanstan, Úndistan, Pákstan elderiniń búgingi ataýynda sol tarıhı oqı­ǵalardyń tańbasy saq­talǵan. Túrik taıpalary meken etken aımaqty aldymen – Túrkistan, keıinnen – Deshti Qypshaq (Qypshaq dalasy), Moǵolstan (Moǵoldar memleketi) dep alǵash ataǵan da par­sy­lar eken. «Stan» sekildi «desht» ataýlary Iran jerinde qazir de jıi kezdesedi» deıdi. Qazaqstan ataýynyń da osy zańdylyqtarǵa sáıkes qalyptasyp, tilimizge sińisti bolyp ketkenin jetkizedi. Jýrnalıst sóziniń sońyna taman 1911 jyly Ordada shyqqan tuńǵysh qazaq gazet­teriniń biriniń «Qazaqstan» atalǵandyǵyn aıta kele, «ıá, «stan» bizge jat bolsa, re­volıýsııaǵa deıin shyqqan gazetimiz «Qazaqstan» atalar ma edi? Abaıdyń Aqylbaıy ótken ǵasyrda óz qıssasyn «Daǵystan» atar ma edi?» deı kele, bul termınniń Keńes odaǵynan qalǵan mura emes ekendigin, onyń tarıhy áride ekendigin jetkizedi.