Qosh! Endigi másele «Sýdyń da suraýy bar» demekshi, sol 78 jetkinshek úkilegen úmitti aqtady ma? Olar qazir qaıda júr? Balalardy Brazılııaǵa jiberýdegi áý bastaǵy maqsat – qazaq fýtbolynyń kósegesin kógertip, quramanyń deńgeıin kóterý bolǵany anyq. Al osy joba shyntýaıtyna kelgende iske asty ma? Olarǵa jumsalǵan aqshanyń esebin kim beredi? Bizdi mazalaǵan osy suraqtardy aýzy dýaly mamandar men akademııa tálimgerlerine qoıǵan edik.
«Ár komandadan eki oıynshy barsyn»
Aldymen únemi óz oıyn búkpesiz jetkizetin dańqty qaqpashy, fýtbol ardageri Quralbek Ordabaevqa habarlastyq. Ardager qaqpashy bilim alǵan «brazılııalyqtardan» beıhabar ekenin aıtty. Esesine aǵamyz balalardy shetelge jiberýdiń jańa tásilin usyndy. «Talantty balany birden baıqaısyń ǵoı. Buǵan deıin Brazılııaǵa barǵan balalalardyń birde-bireýin tanymaı kelgenmin. Tek, keshe ǵana ulttyq qurama sapynda dop tepken Paragýlgov degen balanyń sol akademııada tálim alǵanyn estip qaldym. Qalǵandary renjimesin, olardy shynymen de tanymaıdy ekenmin. Degenmen bul jasóspirimderdi shetelge jibermeý kerek degen sózim emes. Kerisinshe barsyn, úırensin. Tek basqa jolmen. Premer-lıgada óner kórsetetin on eki komandadan eń myqty degen eki baladan iriktep alyp, bas-aıaǵy 24 balany jiberý kerek. Sonda elge kelgende olar óz komandasyna barady. Ekinshiden, ár komanda óz shákirtiniń ósý deńgeıin baqylaıtyn bolady. Bul olarǵa ózderi úshin, ıaǵnı komandasy úshin qajet. Eger balanyń sheberligi bir jylda óspeıtin bolsa, onda onyń ornyna basqa bala barý kerek», – deıdi Quralbek Dosjanuly.
Sondaı-aq dańqty qaqpashy qazaq fýtbolyndaǵy negizgi problemaǵa da toqtaldy. «Premer-lıgadaǵy kóp komandalar búgingi kúnmen ómir súredi, tek legıonerlerge ǵana ıek artady. Olarǵa adam sengisiz jalaqy tóleıdi. Odan da ár oblystan «Qaırat» sekildi óz fýtbol akademııasyn ashsyn. Ol týra «Qaırattykindeı» bolmaı-aq qoısyn, soǵan jeteǵabyl akademııa da jetkilikti. Eger osyndaı problemalar sheshilse, aýyldyń talaı balasy dop tebýdi úırener edi. Solardyń arasynan myqty fýtbolshylar shyǵady dep oılaımyn», deıdi áıgili qaqpashy.
«О́zimiz qoldan «juldyz» jasadyq»
Al «Ole Brazıl» fýtbol akademııasynyń (2009-2011 j.j.) jattyqtyrýshysy Áýelbek Derbisbaev joba óz jemisin bergenin alǵa tartyp, tálimgerlerin áli de bıik shyńdardan kóretinine senimdi. «Brazılııaǵa attanar aldynda basshylar 26 balanyń ishinen bolashaqta eki-úsheýi ulttyq quramaǵa qabyldansa, sonyń ózi jetistik degen-di. Shúkir, balalar jaman bolǵan joq. Jastar quramasyna deıin, tipti aldy ulttyq quramaǵa deıin jetti. Bolashaqta áli de solardyń ishinen ulttyq quramanyń jeıdesin kıetinder shyǵatynyna senimim mol», deıdi maman. Onyń sózine sensek, BAQ-tyń osy Brazılııada oqyǵan jastarǵa jappaı qyzyǵýshylyq tanytýy da balalardy «juldyz aýrýyna» ushyratqan. «Raýan Sarıevten úlken úmit kúttim. Basqalar úsh jyldan keıin elge qaıtqanda Raýan ǵana «Atletıkomen» kelisimshartqa otyryp, Brazılııada qalǵan-tyn. Elge oralǵannan keıin «Qaırat», «Jetisý», «Ordabasy» sapynda az-kem dop tepti. «Semizdikti tek qoı kóteredi» demeı me, Raýan «semizdikti» kótere almady. Balany ózimiz qoldan «juldyz» jasap jiberdik. Sol kezde jurttyń japa-tarmaǵaı nazaryna shekteý qoıylǵanda, qazir jaǵdaıy múldem basqasha bolar ma edi, kim bilsin?! Sondaı-aq premer-lıgada dop teýip júrgen Rafhat Aslan, Berik Shaıyhov, Abylaı Dúısen, Mıras Tóleev, Magomed Paragýlgov jaqsy qyrynan kórinip júr. Paragýlgov (sýrette) quramanyń sońǵy eki kezdesýinde alańǵa shyqty. Sonymen qatar Brazılııaǵa barǵan balalardyń kóbi birinshi jáne ekinshi lıgada óner kórsetedi. Aıtpaqshy, bir-eki bala aýdarmashy bolyp ta qyzmet etedi. Sonyń biri Farhad Jánibekov qazir Shymkenttegi «Ońtústik» fýtbol akademııasynda ıspandyq jattyqtyrýshylardyń janynda júr. Ispan mamandarynyń bilgenderin úırenip alsa, Farhadtyń bolashaqta ataqty Joze Moýrınıý sekildi bapker bolýy ábden múmkin. Vıktor Pavlenıýk te «Qaırattyń» bas jattyqtyrýshysy Karlos Alos Ferrerdiń aýdarmashysy qyzmetin atqarady».
Bapker Á.Derbisbaevtyń da balalardy shetelge jiberý úshin usynǵan jańa tásili bar. «Meniń oıymsha jas fýtbolshylardy basqa júıemen alyp barǵan durys. Mysaly elimizdiń ońtústik óńiriniń balalaryn Ispanııa, Portýgalııa, Brazılııa sekildi dopty kóbirek baqylaýda ustaıtyn, tehnıkasyna basymdyq beretin elderge jiberý kerek. Al suńǵaq boıly keletin soltústik óńirdiń jetkinshekterin Anglııa, Gollandııa bolmasa Reseı akademııalaryna jibergen jón. Sebebin túsingen shyǵarsyzdar? Basty nazardy – balalar ózge klımatqa tezirek sińisip, óz tehnıkasyn taýyp alýyna aýdarý kerek».
«Oralǵan soń ornymyzdy tappaımyz»
«Ole Brazıl» akademııasynyń túlegi Muhtar Qalymbetov bolsa «Báıterek» komandasy jabylǵannan soń jumyssyz qalǵanyn aıtty. «2015 jyly «Báıterek» komandasy taraǵannan keıin barlyǵymyz tentirep qaldyq. Kóbi «eki qolǵa – bir kúrek» izdep ketti. Byltyr bir jyl esh jerde oınaǵan joqpyn. Qazir komanda izdestirip jatyrmyn. Negizi shetelge balalardy jiberýdi toqtatpaý kerek. О́ıtkeni Brazılııada jasalǵan jaǵdaıdyń jóni bólek. Birneshe iri halyqaralyq týrnırlerge qatystyq. Chempıon boldyq. Júldegerler qatarynan da kórindik. Portýgal tilin úırendik. Qysqasy, jas balalardy tek Brazılııaǵa emes, basqa da elderge fýtbol álippesin úırenýge jiberý qajet. «Báıterek» sekildi birinshi ne ekinshi lıgada komandanyń bolǵany durys. Sebebi úsh jyl boıy birge oınaǵandar bir jerge shoǵyrlansa, tókken ter bosqa ketpes edi. Áıtpese qazir balalar elge kelgennen keıin qaıda bararyn bilmeı qaldy».
Mine, keıipkerlerimizdiń oılary osyndaı. Bizdi qynjyltatyny – bul jobanyń bir legine ǵana 260 mıllıon teńge qarjy jumsalyp, baǵdarlamanyń óz jemisin bermegeninde. Bul jobanyń áý basta shıki bolǵanyn Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıulynyń ózi de moıyndady. Parlamenttik tyńdaýda sóz alǵan mınıstr qazaqstandyq jastardy Brazılııadaǵy fýtbol akademııasynda oqytý esh serpin bermegenin jáne joba júzege aspaǵanyn aıtty.
Mınıstrdiń pikirine bizdiń alyp-qosarymyz joq. Memlekettiń qazynasynan qarjy bólip oqytqan osy balalar Peleniń otanynan oralǵannan soń qazaq fýtbolyn jańa beleske shyǵarady dep sendik emes pe? Sońy qalaı sıyrquıymshaqtanyp ketkeni áli kúnge deıin basy ashyq áńgime.
Ázirge fýtbolymyzdyń damýyna úles qosady dep shıki baǵdarlamaǵa senip júrgende, ózge el quramalarynyń reıtıngisi qaryshtap ósip jatqanyna qyzyǵa da, qyzǵana da qaraýǵa týra kelip tur. Joǵarydaǵy derekter men mamandardyń pikirine súıensek, joba tolyq iske aspaǵanyn baıqaımyz. Sondyqtan bizdegi bar másele qarajattyń az-kóptiginde emes, qolǵa alynǵan jobalardyń sońyna deıin júzege aspaı, jarty jolda qalatynynda bolyp tur. Demek baǵdarlamalarǵa jumsalǵan qarjy jelge ushty degen sóz.
Alaıda «eshten kesh jaqsy» demeı me?! Aldaǵy ýaqytta mundaı qatelikterge boı aldyrmasa nur ústine nur bolar edi. «Jeti ret ólshep, bir ret kes» degen de jaqsy sóz bar. Osy sózdi fýtboldyń damýyna óz úlesin qosqysy keletinder jadynda saqtap alsa deımiz. Bar bolǵany osy!..
Almas MANAP,
«Egemen Qazaqstan»
