Jańarǵan jarkent

«Egemen Qazaqstannyń» arnaıy jobasy: Jasampazdyq jemisteri

Jıyrma jyldyń ishinde atqarylǵan ıgi isterdiń arqasynda árbir óńirimiz ózgerip, ómirimiz jaqsaryp keledi. «Egemen Qazaqstan» gazeti osyndaı órkendi ózgeristerdi beıneleıtin materıaldardy turaqty jarııalap turady.   Tómende Almaty oblysyndaǵy Panfılov aýdanynyń ortalyǵy  Jarkent qalasynan fotoreportaj berilip otyr. Jarkent. Elimizdiń Qytaımen shektesetin shetki núktesi bul. Irgetasy sonaý 1882 jyly qalanyp, basqa aımaq­tarǵa qaraǵanda órkenıettiń bas­tap­qy jetis­tik­teriniń jemisin erterek tat­qan qalalar qatarynan sanalady. Munda usaq qolónershiler men saýda-sat­tyq­tyń alǵashqy bastamalary óristegen. О́ıtkeni, geografııalyq or­nalasýy oǵan jan-jaqty múmkindik týǵyz­ǵa­nyn kóremiz. Sondaı-aq shaharda ejelgi sáýlet nysandary da óziniń aıshyqtyǵymen kózge túse­di. Máselen, qurylysyna birde-bir shegesiz baǵa­nalardy qıyp, qashap qııýlastyrǵan jáne ásem oı­mysh, názik órnektermen bezendirilgen, muna­ra­synyń bıiktigi 19 metr Jarkent meshiti 1892-1895 jyl­dary salynsa, búgingi urpaqqa ol dinimizdiń beriktigi ótken ǵasyrlardan tamyr tartqanyn aıǵaq­tap, izgi ereksheligimen tanylyp tur. Dana halqymyz: «Elý jylda – el jańa», degen ǵoı. 1928 jyldan aýdan ortalyǵy atanǵan Jarkent shahary Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy qar­sańynda tanymastaı túrlenip, sáýlettene túsý­de. Uly Otan soǵysy kezinde osy jerden shyq­qan segiz birdeı qyrannyń Keńes Odaǵynyń Batyry atanǵany halyq úshin úlken mereı. Beıbit eńbek­tegi berekege negiz bolǵan, utymdy uıym­dastyrý­shy eki márte Eńbek Eri Nıkolaı Golovaskııdiń ataq-dańqy jerlester maqtany­shy. Sonymen qatar, jylqyshy Berkinbaı Saınazarov, shopan Aıtbala Abdanova, júgerishiler Kúlásh Aıtjanova, Márııam Nııazova, Adalıat Zaınaldınova, Álim­jan Baqtaev týǵan jerdiń yrys-berekesin art­tyrý­da eńbektiń tamasha úlgisi bola bildi. «Erlik elge mura, urpaqqa – uran» degendeı táýelsizdikti ańsap, keshegi jeltoqsan kóteri­li­sinde namys otyn jaǵyp, ádildik úshin janyn qı­ǵan Erbol Sypataev pen Lázzat Asanova jar­kent­­tikterdiń erlik dástúriniń jalǵastyǵyn pash etedi. Qalanyń qaq tórinde qos qaharmanǵa or­na­tylǵan eńseli eskertkish búgingi urpaqqa úlgi-ónege bolsa, jastar olardyń rýhyna taǵzym etedi. Halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaq­sar­týda da aýqymdy sharalar uıymdastyrylǵan. Bıyl shahardaǵy bes kóshe jóndeýden ótse, 15922 sharshy metr turǵyn úı salynyp, halyq­tyń áleýmettik jaǵdaıy jaqsara túsken. Jarkenttikter ótken merzimde aýyl sharýashy­lyǵy salasynda ónim kóle­min 10 mlrd. 948,8 mln. teńgege jetkizse, ónerkásibi de qalypty damý baǵytynda ekenin kóremiz. Sońǵy jyldary ǵana shaharda birneshe irgeli ónerkásip oryndary salynyp, jumyssyzdyq máselesi sheshimin taýyp keledi. Máselen, qaladaǵy júgeri dáninen sirne, krahmal jáne basqa da ónim shyǵaratyn zaýyt, «Mal ónimderi» kásiporny, qap shyǵaratyn seh, taǵy basqa da nysandardyń salynyp, paıda­la­ný­ǵa berilýi aýdan ortalyǵyndaǵy tirshilik qazanyn qaınata tústi. Shahar jurtshylyǵy endi «Jetigen-Qorǵas» temir joly, «Altynkól» jáne basqa da stansalar men «Dostyq» gıdroýzeli, «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy ha­lyq­aralyq ortalyǵy já­ne taǵy basqa qurylys nysandarynyń táýelsizdik toıy qarsańynda ashylýyn asyǵa kútýde. Bul jańa­lyq halyqtyń tirshiligine oń ózgeris ákeletini sózsiz. Jarkentte «Jumyspen qamtý-2020» baǵdar­la­ma­sy­men 125 turǵyn úı qurylysyn bastaý jos­par­lan­ǵan. Shaharda jeke úılerge arnalǵan ın­je­nerlik-kom­mý­nıkasııalyq ınfraqurlymdy damy­tý jáne orna­lastyrý máselesi de óz sheshimin tapqan. Munda sondaı-aq atamekenine arman arqalap jetken myńǵa jýyq múshesi bar 244 oralman otbasynyń osy mekenge baldaı batyp, sýdaı sińýi úshin ákimdik tarapynan barlyq jaǵdaı jasalǵan. Osyny uǵynyp, túsingen olar da ómirdiń tizginin qoldaryna alyp, eseli eńbek etýde. Aýdanda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Qa­zaq­­stan halqyna arnaǵan bıylǵy dástúrli Jol­daýy­nan týyndaıtyn mindetterdi júzege asyrý maqsa­tyn­da­ǵy jumystar jalǵasyn tapqan. Máse­len, О́sek ózeni­niń jo­ǵarǵy jaǵynan GES salý, osy jerden sý júıe­sin tar­tý arqyly Jarkent jáne 30 myń halqy bola­tyn Qorǵas qalasy men taǵy basqa eldi mekenderdi taza aýyz sýmen qamtamasyz etý máselesi kún tár­ti­bindegi negizgi mindet. «Qorǵas» halyqaralyq shekara mańy saýda ortaly­ǵy­nyń qurylysyna baılanysty alda úlken ınves­tısııalyq múmkindikter bar ekenin de aıta ketken jón. Aýdan aýmaǵynda erkin ekonomı­kalyq aımaq­tyń qu­rylýy, Batys Qazaqstannan kórshi el – Qytaıǵa keletin gaz qubyrlaryn tartý jobasy­nyń josparlanýy, Ile boıy jaǵalaýyndaǵy Qun­dyz­dy jáne Sarpyldaq ýchas­kelerinde munaı jáne gaz kózderin anyqtaý boıyn­sha barlaý jumystarynyń bastalýy, birinshiden, Jarkent jeriniń keleshekte áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵ­daıy­nyń tez ózgerýine óz yqpalyn tıgizetini anyq. Ekinshi ja­ǵy­nan bul shahar halqyna úlken jaýapkershilik júkteıdi. Iá, jańarǵan Jarkent jerindegi búgingi jáne erteńgi jalǵasatyn jumystar táýelsizdigi­miz­ben birge kelgen qundylyqtar ekeni daýsyz. Osylaısha elimizge ıgilik, bereke men baılyq ákeletin úrdis­ter­diń el mereıimen sabaqtas ekenin maqtanyshpen qa­byl­daǵan qala halqy oǵan ózderiniń qarymdy qabiletterimen úles qosýǵa umtylýda.       Arnaıy betti daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń  Almaty oblysyndaǵy menshikti tilshisi Kúmisjan BAIJAN.