Jumys jandana tústi

Batys Eýropa men muhıttyń arǵy jaǵyn­da­ǵy qýatty elder qoǵamnyń ekonomıkalyq oı­laýy men básekelestik qabiletin qalyp­tas­ty­rý­daǵy mek­tep­tiń qandaı róli bar ekendigin ótken 20-ǵa­syr­dyń basynda túsingen edi. Mine, endi osy sharýany óz eli­mizde de atqarý qajet bol­dy. Al­ǵashynda oqý-ádis­­temelik quraldardyń tek orys tilinde ǵana bo­l­­ǵandyǵynan 1993 jyldan bastap orys mektepterinde qoldanbaly ekonomıka páni júre bastady. Al 1998 jyly Bilim jáne ǵylym mınıstrligi jal­py bilim beretin orta mektepterde ekonomıkalyq bilim berý negizderi pánderin fakýltatıv retinde, al 2000 jyly 1-11 synyp ara­lyqtarynda «Dostıjenıe molodyh- Jinior Achievement» qorynyń baǵ­­­darlamalaryn engizý jónindegi buıryǵynyń negizinde barlyq mektepterde ekonomıka pánin júr­gi­zý­di qolǵa aldy. Bizdiń oblysymyzda quryl­ǵan qo­ǵamdyq qor 1995 jyl­dan bastap, ekonomı­ka­lyq bilim negizderi baǵy­tyn­da ádisker jattyq­ty­rý­­shy­lar daıyndap, respýblıka kóleminde mu­ǵa­limd­er­diń bilimin jetildirýge arnalǵan trenıng-semı­nar­laryn júrgizip, ony kúni búginge deıin jalǵas­ty­ryp keledi. So­lar­dyń qatarynda men de qyzmet etýdemin. 2000 jyly Mańǵystaý obly­syn­da «Jastar jetistikteri» qoǵamdyq qory qyzmetin belsendi atqara bastady. Oblystyq bilim basqar­ma­symen tyǵyz qarym-qatynas orna­tylyp, muǵa­lim­­derdiń bilimin jetildirýge baǵyttalǵan trenıng-semınarlar, oqýshylar­dyń ekonomıkalyq bi­lim­ge qush­tar­­lyǵyn arttyrý úshin olımpıadalar, jaz­ǵy «Jas kásipker» lagerleri, jas kásip­ker­ler jár­­meń­ke­le­ri, bos vakansııalar jármeń­ke­si, eko­no­­mı­ka menedj­mentin modeldeý, kompıýterlik sa­ıys oıyndary, taǵy da basqa jobalardy júzege asyr­dyq. 2004 jyldan bastap ishki saıasat bas­qar­ma­symen qarym-qatynasymyz da jolǵa qo­ıyla bastady. 2005 jyly Qazaqstannyń II Azamattyq fo­rý­my­nyń aldynda respýblıka kóleminde Aza­mat­tyq alıans qurý jóninde sheshim qabyl­dan­dy. So­lar­dyń alǵashqylary bolyp 2005 jyl­dyń qyr­kúıek aıynda azamattyq qoǵamdy da­my­tý maq­sa­tyn­da «Mańǵystaý oblystyq Aza­mat­­tyq alıan­sy» zańdy tul­ǵalar birlestigi óz qyzmetin basta­dy. Oblys­tyń belsendi ÚEU-lar qonfere­n­sııa­syn­da birles­tik­tiń prezıdenti qyz­­metine meni saı­lady. 2000 jyldan beri ákim­­dikpen jáne bıznes kompanııalarmen seriktes bolǵan tájirıbeń bar, jas­syń dep qosh­tap jibergen soń oblystyq uıymnyń bas­shy­sy bo­lyp shyǵa keldim. Bári ońaı júrdi, bári úki­met­tik emes uıymdardyń saıa­satyn birden túsindi dep aıtsam ol ótirik bolady. Talaı qyzyq jaıt­­tar­dy, jeńister men jeńilis­terge toly jyl­dar­dy basymyzdan ótkerdik. 2005-jyl­dardan bastap, ÚEU-lardy memlekettik qoldaý baǵdarla­ma­lary bolǵanymen, memlekettik organdar bul týraly kóp bile bermeıtin. 2006 jyldan bastap, ÚEU jetek­shi­leri men jergilikti atqarýshy bılik organ­dary jetekshileriniń basyn qosyp semınarlar, dóń­ge­lek ústelder ót­kize basta­dyq. Tek oblys kóle­min­de ǵana emes aýdan-aýyldyq jerlerdi aralap, oblys turǵyn­dary­men kezdesý júr­gi­zip, azamattyq qoǵamdy damy­tý­dyń mán-maq­sa­ty­n túsindirý ju­mys­taryn júrgizdik. Osy ke­zeń­de oblystyq ishki saıasat bas­qarmasynyń ÚEU-lardy qoldaý baǵy­tyn­da memlekettik áleýmettik tapsyrysy esebinen úshinshi sektorǵa bıýdjetten qarjy bólinýi az da bolsa qoǵamdyq birlestik­ter­diń belsendiligin art­tyrýǵa kómegin tıgizdi. Naqty joba­lar­dy júzege asy­ratyn, áleýmettik tapsyr­ma­lardy oryndaı­tyn ÚEU-lar sany molaıa bas­tady. Urymtal tusty paı­dalanyp, túrli áleý­met­tik máseleler boıyn­sha dóń­gelek ústelder ótkizý­di jıilete tústik. Jergilikti atqarýshy bılik tarapynan da tek túsinistik qana emes, pikirles seriktester deń­ge­ıi­ne jettik. Oblystaǵy ár baǵyttaǵy ÚEU-nyń da jumysy jandanyp, qoǵamdyq uıymdardyń kósh­basshy tulǵalary qalyptasty. Bılikpen, bıznespen birlesip, atqarylǵan jumystardyń bári­niń nátıjesin biz búgin kórip te otyrmyz. Qazir tek oblystyq emes, aýdan -aýyldyq jergilikti bılikpen yntymaqtasa otyryp, áleýmettik másele­ler­di sheshý joldaryn izdestirip, ortaǵa salyp tal­qylap, ońtaıly tustaryn oblys ákimdigine usyný tájirıbesi qalyptasty. Qoǵamdyq birlestikter oblysymyzdyń aýdan ortalyqtarynda ǵana emes, aýyldarynda boı kótere bastady. Olar aımaqtyń qoǵamdyq saıası ómirine belsene aralasýda. Búgin­de «Munaıly aýdandyq azamattyq bastama» qo­ǵam­dyq birlestigi aýdannyń shıryqqan áleýmettik máseleleri kezeńderinde bılik pen halyq ara­syn­daǵy dánekerlik qyzmetin oıdaǵydaı atqarsa, «Mań­ǵystaý aýdandyq azamattyq bastama» qoǵam­dyq birlestiginiń jastar máselesi jáne azamat­tar­dyń belsendiligin arttyrý baǵytyndaǵy isteri úlken ónege bolyp otyr. «Túpqaraǵan aýdandyq azamattyq bastama» qoǵamdyq birlestigi «Sa­la­matty Qazaqstan» baǵdarlamasynyń júzege asy­ry­lýy­na úles qossa, «Qaraqııa aýdandyq azamat­tyq bastama» qoǵamdyq birlestigi sybaılas jem­qor­lyqtyń aldyn alý baǵytyndaǵy is-shara­lary­na jastardy, aýyl turǵyndaryn tartyp, úgit-na­sıhat jumystaryn júrgizýde. «Jańaózen qala­lyq azamattyq bastama» qoǵamdyq birlestigi 2010 jyl­dan beri 15-ten astam ár saladaǵy ÚEU ashylýy­na yqpal etip, azamattyq qoǵam ıns­tı­týt­tarynyń keń qanat jaıýyna qoldaý kórsetti. «Beı­neý aýdanynyń azamattyq bastamasy» qoǵam­dyq birlestigi de El Táýelsizdiginiń 20 jyldy­ǵyn­da mádenı sharalarda belsendilik tanytýda. Qoǵam bolǵan soń qaıshylyqsyz bolmaıdy, aımaǵymyzdyń jetistigi de, ótkir ózekti máse­le­si de bar. Bári bir kúnde sheshimin tappaı­tyny aıtpasa da túsinikti, árbir azamat qoǵam ómirine arala­­syp, jaýapkershilikti birge seziný qajet dep esepteımin. Jaqsygúl MAHANBETOVA, «Mańǵystaý oblystyq Azamattyq alıans» zańdy tulǵalar birlestiginiń tóraıymy. Aqtaý.