Sibirden kelgen kelin

Sondaı ǵasyr jasaǵan jan­dardyń biri, búginde 101 jasqa jet­ken Marııam Iva­novna Jaı­laýbaevanyń ómi­ri de ne­bir qıly taǵdyr­lar­ǵa toly. Ul­ty orys bolsa da búkil ómi­ri qazaqtyń qa­ra­paıym kelini bo­lyp ótti. Ol kóp balaly ana, nemere, shóbere súıgen qa­­dirli áje atandy.

– Anamyzdyń tólqu­ja­tyn­da týǵan jyly 1917 jylǵy 1 qań­tar dep jazyl­ǵan. О́tken jy­ly qańtarda ana­myz­dyń 100 jasqa kelgenin toıladyq, – deı­di qyzy Qarashash.

Sonaý 1935-36 jyldary Kókshetaý óńiriniń Ýl­ıa­nov kol­hozyndaǵy (qa­zir­gi Sol­tús­tik Qazaqstan ob­ly­sy­nyń Aıyrtaý aýdany­na qa­rasty Áljan aýyly,) qa­ra­paıym sharýa bala­sy Ja­ńabaı Jaılaýbaev áskerı boryshyn óteýge attanady, Reseıdiń Sibir aımaǵynda qyz­metin atqarady. Sonda jú­rip, feldsher bolyp j­u­mys isteıtin Marııammen ta­nysady. Shıraq ta oryssha biletin symbatty qazaq ji­giti Jańabaı men Marııam ara­synda mahabbat sezimi tý­yp, birin-biri jaqsy kórip qa­la­dy. Marııam jetim ósken eken. Jańabaı aýyldaǵy áke-she­she­sine hat jazyp úılenýge ruq­sat suraıdy. Mundaıdy kim kórgen ol ýaqytta. Bas­tap­qyda shoshysa da, bul más­e­­­le­niń sheshilýine sol kezde kol­hoz­­dyń basqarýshysy bo­lǵ­an, elge syı­­ly, oqyǵan týǵan aǵa­sy Boran­baı ózi aralasyp, bá­r­in kóndirip, ruqsatyn be­rip hat jazady. Sóıtip Marııam ta­za qazaqtar ǵana turatyn Sá­­berli aýylyna (ol kezde es­kishe solaı ataǵan) kelin bo­lyp túsedi. Sáberli men Zarıa aýyly arasynda (arasy 4-5 shaqyrym) feldsher bolyp ju­mys isteıdi, «dáriger qyz» atanady. Eki aýyl ortasyn­da, odan qala berdi 15-20 sha­qy­rymdaǵy Lobanova men Shal­qar aýyldary arasynda ja­ıaýlap júrip-aq jumysyn adal atqarady. Qıyn jyldarda tipti Kókshetaýǵa deıin jaıaý-jalpylap barǵan kezderi bo­lypty. Aýyldyń búkil ju­my­syna aralasady, qolmen egin egip, bastyryp, mal da baq­ty. Joldasy Jańabaı men onyń aǵasy Boranbaı (soǵysta qa­za tapqan) maıdanǵa attanady. Jańabaı soǵysta basynan aıaǵyna deıin batystan bastap Qıyr Shyǵysta bolyp, japon soǵysyna qatysyp, 1946 jyly elge oralady. Aýyl­daǵy eńbekke aralasady. 1980 jyldardyń ortasynda ómirden ozdy.

Marııam apaı toǵyz qursaq kóte­rip, olardy aman-esen jet­­kizdi. Búginde úlken qyzy­nyń ózi 80 jastan asty. Árıne, olar­dyń arasynda bul ómirden qaı­tqan ul-qyzdary da bar. Mu­nyń bári Marııam ájeıge ońaı­ǵa túsken joq. О́zin bala­la­rynyń aldynda alsa eken de­gen oımen áli ómir súrip ke­ledi. Marııam apaı búginde kishi qy­zy Qarashashtyń qolynda, Zerendi aýdanyndaǵy Qyzyl kar­don aýylynda turyp ja­tyr. О́tken jyldarǵa deıin ózi júrip-turyp kelse, bú­ginde balalarynyń kó­me­gi­ne súıenedi. Kózi kóredi, qu­­la­ǵy aıtqandy estip, su­ra­ǵa­nyńa jaýap beredi. О́t­ken-ketken ómirinen syr she­r­tedi. Musylmansha duǵasyn oqyp, batasyn berip, qazaqı sa­lt-dástúrmen ǵumyr kesh­ti. Sóı­le­gende bárin báz-baıa­ǵy qa­zaqtyń t­i­li­men ma­qal-má­tel­detip jetkizedi, ja­ryq­­­­tyq. Jaılap surap otyr­sań baıaǵy kó­zin kórgen ta­laı adamdar, zamandas­tary men qurby-qurdastary tý­raly da estelikter aıtyp be­redi. Qazirgi tań­da Kók­she­taý óńirinde turatyn ul-qyz­darynyń bári de sol Ál­jan aýylynda qazaqsha oqyp erjetti. Búginde olardan taraǵan shóberelerimen qa­tar shópshekteriniń de aldyn kórdi.

– E, aınalaıyndar, biz ne kór­medik deısiń. Men ózim jas ke­zimnen jetim­dik­ten bastap, ash­tyq pen joqshy­lyq­tyń, qaı­ǵy men qasirettiń talaıyn kór­dim ǵoı. Elge adal eń­bek etip, bala­la­ryma joq­shy­lyqty kórsetpedim. Keı­in za­man ońalyp, balalarymnyń da qy­zyǵyn kórdim. Talaı jaq­­sylar men jamandyq ja­sa­­ǵandardy da kórdim. Ja­ıaý-jal­pylap, feldsher-dá­ri­ger bo­­la júrip, aýyldaǵy sha­rýa­shy­­lyq ju­mystarynyń bárin is­tedik. Bú­gingi za­man jaqsy ǵoı. Endi tek bala­la­ry­m­nyń, el­diń amandyǵyn tilep jata­myn. Alla esh jamandyq kór­set­pesin, – dep aq batasyn ber­di júzden asqan Marııam apaı.

Aqbota KÚZEKBAI

Astana