Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «Egemen Qazaqstan»
Jyldar kerýenine ulasqan osynaý damý úrdisinde bas qalanyń tórt aýdanynyń da ózindik qoltańbasy bar. Osy rette elordanyń irgetasy qalana bastaǵan kezeńge alǵash ashylýy tuspa-tus kelgen Saryarqa aýdanynyń úlesi erekshe zor. Bıyl aýdannyń qurylǵanyna 20 jyl tolyp otyr. Elbasy Jarlyǵymen 1998 jyly 6 mamyrda elordanyń alǵashqy eki aýdanynyń biri – Saryarqa aýdany qurylǵan bolatyn.
Bas qalamen birge jasasqan Saryarqa aýdany ótken 20 jyl bederinde elordanyń bıýdjet qorjynyn toltyryp otyratyn negizgi tabys kózine aınaldy. Atap aıtar bolsaq, 20 jyl ishinde aýdannyń bıýdjet qoryna aýdaratyn túsim kólemi 59 ese artty. Búginde aýdan qala bıýdjetiniń 25 paıyzyn qamtamasyz etedi. О́tken jyly Saryarqa aýdany memlekettik bıýdjetke 268 mıllıard teńge qarjy aýdarsa, onyń ishinde 50, 3 mıllıard teńge jergilikti bıýdjet qorjynyn tolyqtyrdy.
Irgetasy qalanǵan jıyrma jyldyń ishinde aýdan turǵyndary 2,5 esege ósip, búginde 368 myń adamdy qurap otyr. Iаǵnı osy jyldar ishinde aýdan halqynyń sany burynǵy oblys ortalyǵynyń turǵyndarynan asyp tústi. Bul óz kezeginde áleýmettik nysandarǵa degen suranysty eseleı arttyrdy. Soǵan sáıkes aýdanda 12 orta mektep ǵımaraty, 9 balalar baqshasy, 3 emhana ǵımaraty boı kóterdi. Mereıli 20 jyldyq mejede aýdan boıynsha 62 áleýmettik-mádenı nysandar salynǵan eken. Qazirgi kezde aýdan aýmaǵynda 11 turǵyn úı kesheniniń qurylysy júrgizilýde.
Aýdan ınfraqurylymyn damytýǵa ınvestısııa tartýda da keshendi jumystar atqarylýda. Máselen, 2000 jyly aýdannyń negizgi kapıtalyna tartylǵan ınvestısııa kólemi 35 mıllıard teńgeni qurasa, ótken jyly ol 75 mıllıard teńgege jetti. О́nerkásip óndirisiniń kólemi 13 ese artty. 2000 jyly aýdandaǵy ónerkásip óndirisiniń kólemi 6 mıllıard teńge kóleminde bolsa, 2017 jyly ol 79 mıllıard teńgeni qurady. Aýdannyń ekonomıkalyq ahýaly barynsha artqan saıyn óndiris kólemin arttyrýǵa ınvestısııa aýadaı qajet. Osyǵan baılanysty aýdan ákimdigi ınvestısııa tartýǵa qolaıly jaǵdaı jasap, barlyq múmkindikterdi jan-jaqty oılastyrýda.
Jaqynda bas qalamyzdyń aýdandarynyń arasynda alǵash ret Saryarqa aýdanynda birinshi ınvestısııalyq forým ótti. Oǵan otandyq qaltaly kásipkerlermen birge, Fransııa, Germanııa, Túrkııa, Kanada, Qytaı, Reseı, Belarýs, Ýkraına jáne Ázerbaıjan elderinen kelgen ınvestorlar qatysty. Sheteldik ınvestorlardy aýdannyń qarqyndy damyǵan ártarapty ekonomıkasy erekshe qyzyqtyrdy. Barlyq megapolıster sııaqty Astana qalasynda ınvestorlardy qyzyqtyratyn negizgi nysan jer telimderi bolyp tabylady. «Sońǵy jyldary qalamyzda tozyǵy jetken kóp qabatty apatty úılerdi buzyp, onyń turǵyndaryn jaıly jańa páterlermen qamtamasyz etý maqsatyndaǵy ıgi dástúr keńinen óris aldy. Bul áleýmettik bastamaǵa bizdiń aýdan da belsene atsalysýda. Sońǵy 3 jyl ishinde aýdan aýmaǵyndaǵy osyndaı tozyǵy jetken 137 kóp qabatty úıler buzylyp, turǵyndary túgeldeı derlik jańa páterlermen qamtamasyz etildi. Biz búgin forýmǵa qatysyp otyrǵan ınvestorlarǵa osy kóp qabatty úılerden bosaǵan, ınvestısııa salýǵa óte tıimdi 19 iri jer telimin usynamyz. Jalpy, aýdan aýmaǵynda ınvestorlardy qyzyqtyratyn 121 jer telimi bar. Biz búgingi forýmǵa qatysýshy ınvestorlarmen osy jer telimderine qandaı nysandar salý qajettigin jan-jaqty talqylaýǵa daıynbyz», dedi forýmǵa qatysýshylar aldynda sóz sóılegen aýdan ákimi Arman Turlybek.
Mazmundy pikir alysý barysynda ótken forýmda Saryarqa aýdanynyń ákimdigi shetel ınvestorlarymen jalpy quny 30 mıllıard teńgeni quraıtyn 11 iri jobaǵa qol qoıdy. Aldaǵy ýaqytta germanııalyq Marcel Boschung AG kompanııasy aýdan aýmaǵynda úlken jol meteorologııalyq stansasyn salatyn boldy. Saryarqa aýdanynyń ákimdigi, «Astana» ÁKK» UQ» AQ jáne «CITY BOX» JShS jaıaý júrginshilerge arnalǵan býlvar qurylysyn salý jónindegi kelisimge qol qoısa, Slovenııanyń «DUOL» fırmasy aýdan aýmaǵynda iri fýtbol alańynyń qurylysyn salatyn boldy.
Bas qalanyń aýdandary arasynda halyqaralyq alǵashqy ınvestısııalyq forýmdy ótkizý arqyly Saryarqa aýdanynyń ákimdigi birqatar jumys oryndaryn ashýǵa múmkindik beretin iri ınvestısııalyq jobalardy júzege asyrmaq. Bul óz kezeginde aýdan ekonomıkasyn jańa qyrynan damytýǵa serpin beretin bolady.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
