BILIM BERÝDEGI “ZAŃ KLINIKASY”... QUQYQTYQ REFORMANY JÚZEGE ASYRÝDAǴY TIIMDI TÁSIL

Zaman alǵa qaraı qarysh­tap jyljyǵan saıyn jas­tarǵa joǵary bilim berýde tyń oılar men qundy jańalyq­tardy batyl engizýdiń bereri mol ekeni aıtpasa da túsinikti. Osy araıda, S.Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń zań fakýltetinde uıymdas­ty­rylǵan “zań klınıkasy” bó­limi atqaryp jatqan ister kó­ńil­ge qonymdy. “Zań klını­ka­sy” degen ataý osydan júz jyl bu­ryn sanamyzǵa sińe bastaǵa­ny­men, quqyq qorǵaý salasyndaǵy tı­imdi tásil bizde endi ǵana júzege asý­da. Al atalmysh bilim berý júıe­si budan 11 jyl buryn sol kezdegi ýnıversıtet rektory, QR Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi E.Mámbetqazıevtiń buıryǵymen dúnıege kelgen edi. Sodan beri talaı ıgi ister júzege asypty. Jaqynda ǵana О́skemende “Qa­zaqstannyń zań klınıkalary – bo­lashaqqa bastama” degen baǵdar­lama jobasy aıasynda Shyǵys Qa­zaqstan memlekettik ýnıversıte­tiniń rektory Beıbit Mamraevtyń uıǵarymymen “Bilim berýdiń zań klınıkasy: naqty shara jáne damý perspektıvalary” degen taqyrypta úsh kúndik semınar-trenıng ótki­zil­di. Oǵan Reseıdiń Kemerovo qala­syn­daǵy zań ýnıversıtetiniń ka­fedra meńgerýshisi, zań ǵylymda­ry­nyń kandıdaty, belgili sarapshy Maksım Rostıslavovıch Geta, “Qa­zaq-Amerıka erkin ýnıversıtetiniń, Semeıdegi “Qaınar” zań ınstıtýty men aımaqtyq joǵary oqý oryn­da­rynyń 25 stýdenti qatysyp, alǵan bilimderin ortaǵa salyp, tájirıbe almasty. Mundaı alqaly jıyn О́skemende birinshi ret ótkizildi. “Zań klınıkasy” degen termın­di alǵash ret nemistiń belgili zańger ǵalymy, professor Frammgold qol­danǵan kórinedi. 1898 jyly ne­mistiń belgili bir jýrnalynda avtor zań klınıkalaryn dárigerlik bilim beretin ınstıtýttar men akade­mııa­larynda ǵana emes, quqyqtyq bilim beretin joǵary oqý oryndarynda nege qoldanyp kórmeske degen oıyn ashyq aıtyp, naqty pikirler kel­tirgen. Amerıkada, Eýropa el­deri men Reseıde zań klınıkalary ondaǵan jyldar boıy qarapaıym halyqqa abyroımen qyzmet kór­setýde. Bizdiń ýnıversıtet tıimdi tásildi júzege asyryp jatyr. Shá­­­­­­kirtterimiz birneshe jyldan beri turmysy nashar jandarǵa, oral­man­­darǵa tegin qyzmet túrlerin kór­sete bastaǵan. Oǵan mysaldar jetkilikti, – dep zań fakýltetiniń dekany Qýat Rahymberdın áńgime­sin ári qaraı jalǵastyrdy. Ýnıversıtettiń besinshi oqý kor­pýsynda bolashaq zańger stý­dent­terdiń klınıkasy halyqqa te­gin qyzmet kórsete bastaǵan. Onda oqý ornynyń onnan astam stý­dentteri qoǵamdyq negizde jumys istep jatqan kórinedi. Qazir qala turǵyndary quqyqtyq tegin keńes beretin klınıkaǵa baýyr basyp ket­ken. Máselen, jaqynda klını­kaǵa qalanyń M.Fazleeva degen turǵyny keldi. Qart anany kelini turatyn úıinen qýyp shyǵypty. Ańyrap qalǵan ana ýchas­kelik ınspektorǵa barǵan. Inspek­tordyń qolynda qandaı zań kúshi bar, ol ýnıversıtettiń zań klını­kasyna kelip, bolashaq maman­dardan aqyl-keńes alady. Aqyry stýdentter quqyqtyq zańdardy saq­taı otyryp, ananyń isin qalalyq sotqa deıin aparady. Zań kúshimen óz úıine oralǵan ananyń qýanyshy qoınyna syımaı, ýnıversıtet rektory B.Mamraevqa jazǵan alǵys hatyn oqyǵanda biz de qatty te­b­i­ren­dik. Mine, zań klınıkasy osyn­daı ıgi qadamdarǵa aıaq basqan. Ol ol ma, fakýltet dekany Q.Ra­hım­ber­dınniń aıtýynsha, zań klı­nı­ka­syna kelip, ózderine qajet ke­ńesterdi alyp jatqan adamdar keı­de kezekke turyp qalatyn kórinedi. Oralmandar da Qazaqstannyń hal aktilerin júrgizý, pasport júıesi, basqa da keńesterdi turaqty alyp turady. Osydan úsh jyl buryn atal­mysh ýnıversıtette stýdentterdiń ýchaskelik ınspektorlarǵa kómek kór­setetin “Qyran” degen qo­ǵam­dyq negizdegi bólimshesi ashylǵan. Munda da zań fakýltetiniń bir top stýdentteri qyraǵylyqty saqtaıdy. Zań klınıkasynyń stýdentteri osy toppen birlesip jumys jasaıdy eken. Zań klınıkasy stýdentterdiń tereń bilim alýyna da yqpal ja­saıdy. Tegin keńes berý, azamattyq hal-aktilerin tirkeý, qujattardy jiberýge deıin úıretemiz. Eń bas­tysy, qarapaıym halyqtyń jany­nan tabylamyz, – deıdi zań ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent, klınıkanyń úılestirýshisi Alek­sandar Kvashın – Elbasy N.Nazarbaevtyń úsh tildi meńgerý jónindegi qaǵıdasy, ásirese, bolashaq zańgerlerge aýa­daı qajet. О́zim Qazaq – Amerıka erkin ýnıversıteti zań fakýl­te­tiniń úshinshi kýrs stýdentimin. Aǵyl­shyn, qazaq, orys tilderin meńgerip aldym. Qaladaǵy, basqa joǵary oqý oryndarynyń tájirıbe almasý nátıjesinde zańdylyqtardy tereń meńgerýdemiz. Bul jolǵy semınardyń paıdasy mol boldy, – dep aǵynan jaryldy Savelıı Mýshel. Sóz sońynda zań fakýlteti tý­raly birer sóz. Ol 1991 jyly elimizde zań bilimin beretin úshinshi fakýltet bolyp tirkeldi. Búginge deıin onyń qabyrǵasynan myńǵa tarta shákirtter qanat qaqty. Qazir jıyrmadan astam ǵylym kandı­dat­tary bar. Oqý ornynyń úsh túlegi, atap aıtsaq, Ermek Abdra­sy­­lov, Tatıana Otcheskaıa ǵylym dok­tor­la­ry. Belgili zańger-ǵalym Esbergen Alaýhanov ta bizde doktorlyǵyn qorǵar kezde izdenýshi bolǵan. Us­tazdarymyz Samal Muratbekqyzy, Zaýresh Býkanova, Azamat Asanov jáne taǵy basqalar stýdentterge tereń bilim beredi. Aıta ketetin bir mańyzdy shara – keler jyly eli­mizde “Kepildik beretin tegin zań quqyqtary jónindegi kómek” jó­nin­de zań qabyldanbaq. Demek, biz­diń joǵary oqý orny du­rys baǵyt ustap otyr, – deıdi fa­kýltet dekany Qýat Rahymberdın. Ońdasyn ELÝBAI, О́skemen