О́ndiristi ońtaılandyrý joldary

Geologııalyq barlaý salasynda «Qaz­Mu­naıGaz» Barlaý О́ndirý» AQ kóptegen jetistikterge qol jetkizdi. Eń bastysy, óndi­ris­tik aktıvter qyzmetiniń tıimdiligin art­ty­rý maqsatynda basshylyqqa alǵan erekshe baǵdarlamalary nátıjesin berdi. Qazaq­stan­da munaı óndirýden kóp jyldyq táji­rıbege baı jáne eldiń batys óńirindegi ke­nishterdiń geologııalyq qurylymyn qam­­­tamasyz etip, jahandyq aýqymda báse­kelesýge qabilettiligin taǵy da dáleldedi. Ken oryndaryn ıgerý tıimdiligin arttyrý maqsatynda ǵylymı-zertteý, taldaý jáne tá­jirıbe júzinde tekserý jumystaryn úzdiksiz júrgizip kele jatqan kompanııa Qazaqstannyń Kaspıı teńizi qaırańynda ǵana emes, qurlyqta da munaı men gaz barlaý salasyndaǵy qýatty áleýetin saqtap keledi. Táýelsizdik jyldary ekonomıkalyq qıyn­dyqtar men qarjylandyrýdyń jetkiliksizdigi ken oryndarynda óndirý kólemin edáýir bá­seńdetti. Alaıda, der kezinde óndiristiń qul­dyraýy toqtatylyp, óndirý kólemin ulǵaıtý máselesi qolǵa alyndy. Bul rette jańa uńǵy­malardy burǵylaý, turyp qalǵan uńǵyma­lardy iske qosý jáne olardyń ónimdiligin arttyrý jumystary júrgizilgen edi. Nátı­jesinde barlyq ken oryndarynda óndirýdiń barynsha joǵary deńgeıi qalyptasty. Búginde «QazMunaıgaz» Barlaý óndirý» AQ Qazaqstan­nyń batysynda 41 ken ornyn ıgerýde. Mańyzdy mindetteriniń biri – munaı óndirýdiń neǵurlym tıimdi ádisteri men jańa tehnolo­gııalardy paıdalana otyryp negizgi ken oryndaryndaǵy óndiris deńgeıin birqalypty ustap turý. Qazirgi tańda kompanııa birneshe baǵytta jumys isteıdi. Máselen, ken oryndarynyń geologııalyq jáne gıdrodınamıkalyq úlgile­mesin túzip, tııanaqtaýdyń ózi úlken izdenis. Uńǵylardy geofızıkalyq-gıdrodınamıkalyq turǵydan zertteýdiń aýqymyn belgilep, sapa­syn baqylaý taǵy bar. Sonymen qatar, ken oryndaryn ázirleý jaıyna taldaý jasap, olardyń qoryn esepke alady. Buǵan qosa, jer qabattarynyń ónimdilik qarymyn arttyryp, munaı shyǵarý qarqynyn eseleý jónindegi geologııalyq-tehnıkalyq sharalar men jańa tehnologııalardy engizýge qatysty usynbalar beredi. Sondaı-aq, geologııalyq-kásipshilik já­ne geofızıkalyq aqparattardy jınap, aý­maqtyq derekter bankiniń biregeı júıesine rettep engizýmen, olardy udaıy tolyqtyryp otyrýmen aınalysady. Uńǵylardy salý jáne kúrdeli jóndeý sapasyna jedel geologııalyq-tehnologııalyq baqylaý jasap, qyzmetker­lerdiń qajetti sanyn negizdi túrde anyqtap, jumys ónimdiligin arttyrý úshin eńbek jaǵdaıynyń ǵylymı saralanǵan normatıvterin ázirleıdi. 2010 jyly qolǵa alynǵan joba aıasynda О́zen jáne Qaramandybas kenishterinde 3 bur­ǵylaý uńǵymasy burǵylanyp, kern úlgileri túbegeıli zertteldi. Nátıjesinde jer qabat­tarynyń geologııalyq-geofızıkalyq sıpatta­ry týraly aqparattar qory birshama tolyqty. Ken oryndaryn ıgerý barysynda álgi aqparat kózderi paıdaǵa asty. «Embimunaıgaz» О́F-ke qarasty kenishterde de osyndaı zertteý, geolo­gııalyq-geofızıkalyq jaı-kúıine baılanysty zamanaýı tehnologııalardy engizý jumystary júrgizilgen bolatyn. Negizgi ınnovasııalyq baǵytynyń biri – aýmaqtyq-bólinistik derekter bankiniń joba­syn jasap, rettep qarastyrý. Ol aqparattar­dy uqypty saqtaýdy, derekterdi ýaqtyly berýdi, túrli sheshimder qabyldaýdy tezdetip, sol arqyly ken oryndaryn basqarý isin jeńil­detýdi kózdeıdi. Al jumystyń tıimdiligin arttyrýda óndiris salasynda ken oryndaryn ıgerý júıesin ońtaılandyrý, jóndeýaralyq kezeńdi uzartý, qubyr jelileriniń jumys isteý merzimin arttyrý bastamasy júzege asy­rylýda. Ol úshin modeldendirýdiń qazirgi zamanǵy ádisterin qoldaný qajettigi týdy. Neǵurlym jetildirilgen jabdyqtar men materıaldardy paıdalanýdyń avtomattandy­ryl­ǵan júıesi arqyly da birshama qıyndyqty jeńýge bolady. О́ndiristik sıkldyń tıimdiligin arttyrýdyń taǵy bir baǵyty – jer betindegi ınfraqurylymdardy, atap aıtqanda, munaı jáne ony daıyndaý pýnktterin jetildirý. Osylaısha materıaldyq-tehnıkalyq qam­ta­masyz etý men úderisterdiń basym bóligi únemi jetilý ústinde deýge tolyq negiz bar. Mereke TAŃATAROV.