Al sońǵy qońyraý merekesine bir kún qalǵanda Almaty qalasyndaǵy №165 mektep-lıseıiniń oqýshysyna sirli menıngıt dıagnozy qoıyldy. Almaty qalalyq qoǵamdyq densaýlyq saqtaý departamentiniń málimdeýinshe, 25 mamyrǵa deıin stasıonarlarǵa menıngokokk ınfeksııasy qaýpimen 50-den astam adam qaraldy. Olardyń basym bóliginde aýrý belgileri baıqalsa, tórt naýqas qaıtys bolǵan. Irkes-tirkes oryn alǵan osy oqıǵalardyń bári qoǵamnyń alańdaýshylyǵyn týǵyzdy. Sebebi menıngokokk ınfeksııasyna qarsy ekpe Qazaqstannyń ulttyq ekpe kúntizbesinde joq. Onyń ústine bul álemdegi qymbat ekpelerdiń biri. Álbette Mekke men Medınaǵa qajylyqqa baratyn adamdardan menıngokokke qarsy ekpe talap etiledi. О́ıtkeni qajylyq kezinde jappaı osy keselge shaldyǵý derekteri áldeneshe ret tirkelgen-di.
S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısına ýnıversıteti Balalar juqpaly aýrýlary kafedrasynyń professory, Turǵyndardy ımmýndaý jónindegi konsýltatıvtik komıssııa tóraǵasynyń orynbasary Lázzat Eralıevanyń aıtýynsha, menıngokokk bakterııasynyń 12 túri bar. Olardyń 6-ýy (A, B, C, W135, Y, X) adam ómirine óte qaýipti. Bakterııalar muryn men jutqynshaqtyń shyryshty qabyǵynda bolady jáne bir adamnan ekinshisine tyǵyz baılanys kezinde, bir mekemede birge uzaq otyrý kezinde juǵady. Bul shuǵyl medısınalyq kómek kórsetilgenine qaramastan jáne aýrýdyń asqynýynan ólimge aparý múmkindiginiń joǵary bolýymen qaýipti. Odan aman qalǵan árbir besinshi adamdy ómiriniń sońyna deıin sińirdiń tartylýy, aıaq-qoldyń qozǵalmaýy, búırek aýrýlary, kereńdik jáne aqyl-estiń kemistigi tárizdi shekteýler mazalaıdy.
Ulybrıtanııada menıngokoktiń ımmýndyq profılaktıkasy tegin ekpeler kúntizbesine engen. Aǵylshyndar buǵan qalaı qol jetkizdi? Menıngokokk ınfeksııasyn jeńip shyqqanymen múgedek bolyp qalǵan qyzdyń ata-anasy qoǵamǵa osy oqıǵa týraly ashyq aıtty. Aýrý saldarynan balanyń aıaqtary men bir qoly ampýtasııalanyp, búldirshin qyzdyń kúndelikti ómiri túsirilgen beınerolık ǵalamtorǵa jarııalandy. Bul eldiń densaýlyq saqtaý mınıstrligi tegin ımmýndaý týraly sheshim qabyldaýy úshin kóp qol jınalýyna yqpal etti. Osylaısha, Anglııa menıngokokk ınfeksııasy profılaktıkasyn kúntizbege alǵash engizgen el atandy. Jalpy, buǵan qarsy vaksına Eýropa elderiniń kóbinde egiledi, alaıda onyń barlyq túrine qarsy vaksına jasala bermeıdi. Anglııa, Avstralııa, AQSh menıngokokktyń 5 negizgi túrine qarsy ekpe egedi. «Menıngokokk beldeýi» bar Afrıka elderinde turǵyndardy egý deńgeıi joǵary bolǵanymen vaksına barlyq bakterııalardy qamtymaıdy. Qazir Afrıkada kóp valentti vaksına qoldaný qajettigi týraly másele kóterilýde. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy menıngokokk ınfeksııasyna shaldyǵý deńgeıi joǵary elderde ekpe júrgizýge keńes beredi.
Qazaqstanda sońǵy 10 jylda menıngokokk ınfeksııasymen aýyrý joǵary deńgeıde saqtalyp otyr. Iаǵnı 100 adamǵa 6,7-7,4 juqtyrý oqıǵasy tirkelgen. Bul jalpy kórsetkish. Al balalar arasynda tirkelýi kóbirek. Dertke shaldyǵýdyń joǵary deńgeıi Astana men Almatyda baıqaldy. Qazirgi kezde ózin nemese otbasyn qaýipti dertten qorǵaýǵa nıet bildirgender jeke ekpe alýǵa quqyly. Naryqta sapaly vaksınalar bar. Otandyq dárigerler aldaǵy ýaqytta elimizde de atalǵan ekpe kúntizbege engiziletinin, menıngokokk ınfeksııasyn anyqtaý boıynsha qanatqaqty joba qolǵa alynǵanyn aıtady.
Dárigerlerdiń aıtýynsha, menınogoktiń alǵashqy belgilerine joǵary dene temperatýrasy, bas aýyrý, sananyń bulyńǵyrlanýy jáne diril jatady. Menıngokokktar ydyraǵan kezde endotoksın bóledi. Endotoksın usaq qan tamyrlaryn zaqymdaı otyryp, terige, ishki organdarǵa, sonyń ishinde búırek bezine qannyń quıylýyna, bórtpege ákeledi. Bul aýrýdyń alǵashqy saǵattarynda eseńgireýge nemese ólimge aparýy múmkin. Adamdardyń bir jerde shoǵyrlanýy menıngokokti juqtyrý qaýpin arttyrady. Basty qaýip búldirshinderge, jasóspirimderge jáne qart adamdarǵa tónedi. Menıngokokk ınfeksııasyna shaldyǵý deńgeıi 1 jasqa deıingi balalar arasynda joǵary.
«Saqtansań – saqtaıdy» deıdi. Aýrýdyń alǵashqy belgileri baıqalǵanda-aq dárigerge qaralýdyń mańyzy zor. Sondaı-aq azyq-túlik ónimderin, jemis-jıdek pen kókónisterdi mindetti túrde muqııat tazalap tutynǵan abzal. Sý men basseın de, tipti aýadaǵy aǵys ta vırýsty tasymaldaý qyzmetin atqarýy múmkin. Sondyqtan jeke gıgıenalyq tazalyqty qatań qadaǵalap, ınfeksııa qaýpi joǵary kezde mádenı-buqaralyq sharalarǵa qatysýdy, túrli saýda-oıyn-saýyq ortalyqtary men oıyn alańdaryna, sport seksııalaryna barýdy shekteı turý kerek. Tipti mekemelerde bólmeniń terezesin ashyp, aýa almastyrýdyń da ózindik mańyzy bar.
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
