Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «Egemen Qazaqstan»
Keıde qazannyń qaınaǵanynan balanyń oınaǵanyn artyq kóretin balajan el, sirá qazaqtaı-aq bolar deısiz. Salt-dástúrge, ádet-ǵurypqa, tárbıe-tálimge úńilip kórseńiz – balaǵa qatysty emesi kemde-kem. Sodan da óz balasyn óskenshe, nemeresin ólgenshe baǵý babalardan jalǵasyp kele jatqan zor baqyt. Jaman bolsa da urpaq qalsyn, óz ornynda oty jansynǵa qumbyl halyqpyz. Árıne árkimge óz balasy – aldııar.
Balalardy qorǵaýdyń halyqaralyq kúni BUU bastamasymen HH ǵasyrdyń bel ortasynan beri atalyp keledi. Elimizde táýelsizdik jyldarynan bastap balalardy qorǵaý sharalary keshendi túrde qarastyryla bastady. Búginde Qazaqstan bala quqyqtaryn saqtaý boıynsha zańnamalyq tetikterdi jolǵa qoıǵan el. Bala quqyqtaryn qorǵaý salasynda memlekettik organdar, halyqaralyq uıymdar men úkimettik emes sektor qoıan-qoltyq qyzmet etedi. Bul ásirese balalardy zorlyq-zombylyqtan qorǵaý, áleýmettik álsiz otbasylardaǵy balalarǵa materıaldyq kómek, jetim jáne ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa qoldaý kórsetý sııaqty is-sharalarda aıqyn kórinýde. Sońǵy ýaqytta aqparattyq tehnologııalar men áleýmettik jeliler de balalardy kóldeneń kedergiler men teris nıetti kúsh kórsetýlerden saqtaýǵa kómektesýde. Munyń bári azamattyq qoǵamnyń qalyptasýyn jedeldete túsedi.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev byltyrǵy jáne bıylǵy Joldaýlarynda adamı kapıtaldy alǵa shyǵarýdyń ózektiligin atap kórsetken bolatyn. «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy bul maqsattyń mazmunyn jan-jaqty baıyta tústi. Adamı kapıtaldyń alǵashqy baspaldaǵy – ana men bala densaýlyǵy. Elimizde Ana men bala ortalyqtary, balalarǵa arnalǵan kóptegen zamanaýı emdeý mekemeleri salynyp, el keleshegine qyzmet etip jatyr. Buryn shetelderde jasalatyn kúrdeli otalardy Qazaqstanda jasaýdyń múmkindigi týdy. Sondaı-aq kem, jarymjan týǵan sábılerge arnalǵan ońaltý ortalyqtary da artyp keledi. Alda ınklıýzıvti bilim berý, kedergisiz orta qalyptastyrý mindetteri tur. Bul salada bıznestiń áleýmettik jaýapkershiliginiń belsendi bola túskeni kerek. Jalǵyzilikti analarǵa arnalǵan «Analar úıi», jetim jáne ata-ananyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy patronattyq nemese otbasylyq tárbıege alý, jeke esepshot jınaǵyna salym salý arqyly baspanaly bolýyna kómektesý sııaqty jobalar jekelegen óńirlerde júzege asyryla bastaýy qýantady.
Balalarǵa arnalǵan jazǵy lagerler men basqa da ortalyqtardyń jumysy jandanyp keledi. Máselen, taıaýda balalardyń bos ýaqyty men demalysyn tıimdi uıymdastyrý týraly Úkimet otyrysynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev elimizde 1-10 synypta oqıtyn oqýshylardyń jalpy sany 2 mln 815 myń bolsa, olardyń 92 paıyzy jazǵy lagerde demalatynyn aıtty. Bıyl jazǵy demalys kezeńinde 15 597 saýyqtyrý lageri men alańy jumys isteıdi. Al bos ýaqytyn tıimdi iske arnaıtyn, ıaǵnı seksııalarǵa, úıirmelerge, klýbtarǵa, saıahattarǵa qatysatyn balalar sany 2 mln 557 myń balany qamtıdy. Bul oqýshylardyń 91 paıyzyna teń. Halyqtyń áleýmettik turǵydan álsiz tobyndaǵy daryndy balalardyń jazǵy demalysyn uıymdastyrýǵa jergilikti bıýdjetterden 4 mlrd teńgege jýyq qarjy bólindi. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi balalardy qorǵaý kúni aıasynda «Nurly bolashaq» aksııasyn jarııalaǵan bolatyn. Iаǵnı búgin elimizdiń barlyq negizgi alańdarynda festıvaldar, teatrlandyrylǵan qoıylymdar, konserttik baǵdarlamalar, sporttyq jarystar, asfaltqa sýret salý sııaqty 600-den astam shara ótedi. Sondaı-aq barlyq óńirde balalar men jasóspirimderdiń mýzykalyq orkestrler men ansamblder sherýi jáne basqa da áleýmettik jobalar uıymdastyrylmaq.
Iá, besiginde bes túleıtin baldyrǵan – erteń el týyn jelbireter er! El erteńine qamqor bolaıyq!
Dýman ANASh,
«Egemen Qazaqstan»
