Sonaý zamanda tabý men efemızmderden bergi soqpaqta adaspaı bar ǵumyryn izdeýge, izdenýge arnaǵan: úndisterdiń atategin izdegen, qanshama sóz syryn uǵyp, túrki tilimen salystyryp, kóz jetkizip dáleldegen ǵylym jolyndaǵy Ádil aǵanyń búgingi beınesi Izgilikti taratýshy abyzǵa uqsaıdy. Bul jolda Ádil Qurmanjanuly eń aldymen, Abaı dana aıtqandaı, ózine sendi, eńbegi men bilimine sendi. Ekinshisi, óz eliniń tamyryn, tarıhyn, tilin, mádenıetin jetik bilgen, eline degen senim men maqtanysh basym boldy. Úshinshisi, ár qaqpany asha alatyn, sóılesip kete alatyn, bilim darııasynda erkin júze alatyn tilderdi meńgerdi. Ádil aǵanyń qazaq tiliniń kúlli baılyǵyn, maqal-mátelderin tutastaı bilýi, orys tilinde sheshen sóıleýi, aǵylshyn tilin almas qylyshtaı qural etýi, bári qazaqqa baq, yrys, izgilik ákelýdiń joly boldy.
Ádil Qurmanjanulynyń burynǵy kitaptaryn da oqyp, oı júgirtkenbiz. Al qolymyzǵa tıgen «Ǵasyr ǵıbraty» kitabyn oqı otyryp, álem ǵıbratyn tarazyǵa salyp ólshep otyrǵan uly bezbenshi kóz aldymyzǵa keldi. «Ǵasyr ǵıbraty» árqaısymyzǵa Jer-anany, onyń bar tirshiligin, tirshiliktiń ıesi adamdy, onyń sanasyn saqtaýdyń em-dárýmeni qyzmetin atqaratyn Ǵasyr kitaby desek, qatelespeımiz.
Kitaptyń betashary Batystyń Shyǵysty moıyndaýy, Lı Kýan Iý týraly aǵylshyn tilinde shyqqan kitap jaıynda. Ekinshi «Izgilik ıirimi» taqyrybyndaǵy maqalasynda Tom Batler-Boýdonnyń «Ǵumyryńyzdy ózgertýge serpindi shabyt syılaıtyn klassıkalyq 50 kitap» atty kitabyn tereń taldaıdy. «Naryq pen moral» – amerıkalyq saıasatker Maıkl Dj.Sandeldiń «Aqsha ne satyp ala almaıdy?», «Syna qaǵylǵan syzat» – Nobel syılyǵynyń laýreaty amerıkalyq ekonomıst Djozef Stıglıstiń «Alapat syzat» atty saraptamalyq týyndysy týraly jan-jaqty baıandaıdy. Sondaı-aq «Amerıkada ótken prezıdent saılaýy» maqalasynda avtordyń óz tujyrymy bar.Jalpy sany 43 maqaladan turatyn bul kitaptan aldymyzdaǵy eń az degende elý jylǵa, Elbasymyz Nursultan Ábishulynyń elin Máńgilik el etý, damyǵan otyz eldiń qataryna qosý ıdeıasyn júzege asyrý jolyndaǵy oqý quraly, qoldan túsirmeıtin kitap deýge bolady.
Ǵalamdyq tájirıbede bolashaqqa bastaıtyn jol da bar, qatelesý de, artyq sóıleý de bar, saıası qatelikter de bar, bári bar. Avtor eńbekti táýelsiz qazaq eli basqa el jibergen qatelikke urynbaı, bireýdiń kemshiligin kórip, boıyn túzesin, myqty el bolýǵa talpynsyn, qazaq halqynyń da, jastarynyń da áleýeti myqty ekendigin aıta otyryp, danalyq jol nusqaıdy. Onyń ar jaǵynda «jaqsydan úıren, jamannan jıren» degen oı da tur.
Ǵalamnyń saqtalýy adamzattyń sanasyna, peıiline, izgilik áreketterine tikeleı baılanysty ekenin Ádil Qurmanjanuly osynyń aldyndaǵy eńbekterinde de tynbaı aıtyp, jazyp keledi. Sol sebepti de osyndaı eńbekter arqyly árbir azamat adamzattyń qamyn oılap, ǵalamdy saqtaýǵa, qorǵaýǵa tıis ekenin, jaýapkershilikti ekenin sanasyna sińirýi kerek. Mysaly, Abaıdyń «Adamzattyń bárin súı, baýyrym dep», «Atanyń balasy bolma, adamnyń balasy bol» degen gýmanıstik oılar – osynyń aıǵaǵy.
Al qazaqtyń izgilik arqalaǵan abyzy – Ádil Ahmetovtiń búgingi «Ǵasyr ǵıbraty» kitaby da osyndaı jalpyadamzattyq oılardy ortaǵa salǵan irgeli eńbektiń biri.
Gúltas QURMANBAI,
pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, Nazarbaev Ýnıversıtetiniń
professory, Rýhanı jańǵyrý mádenı ortalyǵynyń dırektory
