Byltyr óńirde balyq resýrstaryn molaıtý maqsatynda 500 myńǵa jýyq sazan shabaqtarymen balyq sharýashylyǵyn damytý jumystary júrgizilgen. Jalpy alǵanda, sý aıdyndaryna 891 myńnan astam shabaq jiberildi. Sondaı-aq 2,2 myń tonnadan astam balyq aýlaý lımıti belgilenip, onyń 800 tonnadan astamy aýlanǵan. Balyq sharýashylyǵyn damytýdyń 2021–2030 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy aıasynda óńirde 700 tonnadan astam taýarly balyq óndirildi.
Akvaósirý salasyn qoldaý maqsatynda 40 mln teńge kóleminde memlekettik sýbsıdııa qarastyryldy. Búginde 30-ǵa jýyq balyq sharýashylyǵy jumys isteıdi. Kásiporyndardyń basym bóligi shabaqty ózge aımaqtardan 4-5 gramm salmaqqa jetken kezde satyp alyp, ony taýarly deńgeıge deıin ósirip, naryqqa shyǵarady.
Balyq sharýashylyǵymen aınalysatyn kásipkerlerdiń biri – Murat Seıithanov. Ol balyq ósirip, tonnalap ónim alyp otyr. Onyń kásibin ózgelerden erekshelendiretin tus – ýyldyryqtan bastap, shabaq ósirýdi jolǵa qoıýy. Iаǵnı ol balyq ósirý tizbeginiń bastapqy, eń jaýapty kezeńin ıgerip, daıyn shabaqty ózge sharýashylyqtarǵa usynýmen aınalysady.
«Biz sapaly ýyldyryqty Túrkııadan aldyrtamyz. Onyń da ózindik tehnologııalyq, ýaqyttyq jáne qarjylyq qıyndyqtary bar. Bul baǵytqa jýyrda den qoıdyq, bolashaqta ýyldyryq shashatyn analyq tabyndy qalyptastyrýdy josparlap otyrmyz. Qazir shetelden jetkiziletin ýyldyryqtyń saqtalý rejimi asa qatań. Tasymal kezinde temperatýra 2 gradýs shamasynda turaqty bolý kerek. Kórsetkishtiń sál aýytqýynyń ózi ónim sapasyna keri áser etedi», deıdi kásip ıesi.
Sýret: 7-su.kz
Qyzyǵy sol, elimizge ýyldyryq kóbine Qyrǵyz Respýblıkasy arqyly jetkiziledi. Sebebi kórshi elde taýarly balyq sharýashylyǵy qarqyndy damyǵan. Túrkııadan keletin ónimniń negizgi bóligi sonda baǵyttalady da, elimizge salystyrmaly túrde az kólemde bólinedi. Bul jaǵdaı otandyq balyq ósirýshiler úshin bastapqy materıalǵa qoljetimdilik máselesin ózekti etip otyr. Sol sebepti balyq sharýashylyǵyn ýyldyryqtan bastap tolyq sıklde damytý qajet.
«Elimizde kásip bastaý týraly sóz qozǵalǵanda kóbine mal sharýashylyǵy alǵa shyǵady. Alaıda balyq ósirý isi de ekonomıkalyq turǵydan tıimdi ári keń aýmaqty qajet etpeıtin sala sanalady. Mysaly, ondaǵan iri qarany bordaqylaýǵa eleýli eńbek kúshi, jemshóp qory jáne ınfraqurylym kerek bolsa, balyq sharýashylyǵyn salystyrmaly túrde shaǵyn alańda uıymdastyrýǵa bolady. Tıisti kútim jasalyp, jemdeý tártibi saqtalyp, sýda otteginiń turaqty deńgeıi qamtamasyz etilse, joǵary ekonomıkalyq nátıje kórsetýge múmkindik bar», deıdi kásipker.
Onyń aıtýynsha, bir basseınniń ózinen qomaqty tabys tabýǵa bolady. Buǵan qosa, ondaǵan mal ustaýǵa qajet keń qora-jaıdyń ornyna, júz myńdaǵan shabaqty ósirýge beton basseın jetkilikti.
Jalpy, balyq salasy – júıeli tásildi talap etetin kásip. Keıipkerimiz atalǵan salanyń qyr-syryn tereń meńgergen maman. Kópjyldyq tájirıbesine qaramastan, kásipti bastaý kezeńinde qolaıly nysan tabýda qıyndyqtarǵa tap bolǵan. Izdenis nátıjesinde О́tenaı eldi mekeni mańyndaǵy burynǵy mal bordaqylaý alańyna nazar aýdaryp, birneshe jyl kelissóz júrgizgen soń, aýmaǵynda sý kózi, jer telimi jáne jabyq qorasy bar nysandy satyp alǵan. Odan keıin qora ishin balyq ósirýge beıimdep, arnaıy basseınder ornatqan. Sý aınalymyn qamtamasyz etý úshin ondaǵan sý sorǵysy júıesi iske qosylǵan. Bul ınfraqurylymdyq jumystarǵa shamamen 25 mln teńge kóleminde jeke qarajat jumsalǵan.
Jobany keńeıtý maqsatynda kásipker memlekettik qoldaý tetikterin de paıdalanǵan. Atap aıtqanda, «Damý» qorynyń Biryńǵaı keshendi baǵdarlamasy aıasynda jeńildetilgen nesıe alǵan. Sonymen qatar «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy sheńberinde tómen paıyzdyq qarjyǵa qol jetkizgen. Tartylǵan qarajat esebinen bir mezgilde 500 myń dana shabaq shyǵarýǵa múmkindik beretin birneshe ınkýbasııalyq qurylǵy satyp alynǵan. Osylaısha, «7 sý balyq» fermasy óndiristik qyzmetin jolǵa qoıǵan.
Qazir «7 sý balyq» sharýashylyǵynda ınkýbasııalyq qurylǵylar arqyly úsh márte balyq ósirilip shyǵarylǵan. Basseınderde shamamen 500 myń forel shabaǵy ósirilip jatyr. Kásipkerdiń málimetinshe, Túrkııadan jetkiziletin ýyldyryq sapaly ári ónimdiligi joǵary. Ár 100 myń dana ýyldyryqqa qosymsha kólemde berilý tájirıbesi bar. Basseınderde ósirilip jatqan shabaqtardyń bir bóligi tapsyrys berýshilerge tıesili. Sharýashylyq mindeti – shabaqtardy 50-60 kún ishinde qajetti salmaqqa jetkizip, ıelerine ótkizý. Inkýbasııa kezeńindegi dernásilderdiń de naqty ıeleri bar.
Forel tuqymdas balyqtarǵa naryqtaǵy suranystyń joǵary bolýy ónimniń jedel ótkizilýine yqpal etip otyr. Kásipkerdiń aıtýynsha, bul balyq túri Eýropa naryǵynda joǵary baǵalanady, tutyný salmaǵy shamamen 300-400 gramm aralyǵynda. Ýyldyryqtan shyqqan dernásil atalǵan salmaqqa orta eseppen 8 aıda jetedi. Keıingi jyldary elimizde ósirilgen forelge ishki suranys ta arta túsken.
«Shabaqtar táýligine bes ret azyqtandyrylady. Qazir Polshadan jetkiziletin arnaıy qunarly jem qoldanylady. Jem «Han balyq» JShS arqyly satyp alynady. 20 kılogrammdyq jem quny shamamen 50 myń teńgeni quraıdy. Bolashaqta kásiporyn baıytylǵan balyq jemin óz kúshimen óndirýdi josparlap otyr, bul óndiristik shyǵyndardy ońtaılandyrýǵa múmkindik bermek. Sonymen qatar aldaǵy ýaqytta óńirdegi sý aıdyndaryna 1 mln dana sazan, dóńmańdaı sekildi jergilikti balyq túrleri jiberiledi. Bul bastama sý ekojúıeleriniń bıologııalyq teńgerimin qalpyna keltirýge baǵyttalmaq», deıdi M.Seıithanov.
Aldaǵy josparlardyń qatarynda forel balyǵynyń ýyldyryǵyn óndirý isin jolǵa qoıý bar. О́ndiris kólemi artqan jaǵdaıda qosymsha jumys oryndary ashylýǵa tıis. Sonymen qatar kásipker áleýmettik jaýapkershilik aıasynda óńir turǵyndaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan bastamalardy júzege asyrý nıetin bildirgen.
Jetisý oblysy
