Ajary aıshyqty Aqtoǵaı
Ulan-ǵaıyr qazaq dalasynda áli tarıh qoınaýyndaǵy syry ashylmaı jatqan, ajarly aıshyqtary mol jerler kóp-aq. Solardyń biri – jahandyq órkenıette ózindik orny bar, shyǵystan batysqa kósilgen uly bel Saryarqanyń shalqar tórinde Qyzylaraı taý jotalary, Ortalyq Qazaqstandaǵy eń bıik Aqsorań shyńy, aıaýly Aqtoǵaı eldi mekeni. Aqtoǵaı – baǵzy zamannan beri qaımaǵy buzylmaǵan, óz tabıǵatymen qashanda kóz tartyp turatyn, aty ańyzǵa aınalǵan aımaq.
Sonaý kóne dáýirdiń asyl synyqtary saqtalyp, ǵajaıyp jádigerlerge toly, syrly sandyǵy áli ashylmaǵan bul óńirge at basyn buryp kelgen árbir adam erekshe áserde qalatyny sózsiz. Sebebi onyń kez kelgen jandy ózine tartatyn sıqyrly qudireti bar. Ol qudiret – jupar ıisti balǵyn aýasy, tamyljyǵan tabıǵaty.
Aıgerim SERIK
Ońtústik Qazaqstan oblysy,
Báıdibek aýdany,
Aqbastaý aýyly
Ál-Farabı fılmi – qazaq tilinde
Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasy aıasynda ál-Farabı atyndaǵy ýnıversıtet, sondaı-aq osynaý oqý ordasy janyndaǵy teleradıokesheni men «Ál-Farabı» ǵylymı-zertteý ortalyǵy qazaqstandyq jáne sheteldik farabıtanýshy ǵalymdardyń qatysýymen túsirilgen nıderlandyq derekti fılmdi qazaq tiline dýblıajdaý jumystaryn bastap ketti.
2020 jyly IýNESKO deńgeıinde ál-Farabıdiń 1150 jyldyǵyn el bolyp atap ótkeli otyr. Uly ǵulamanyń esimi berilgen ýnıversıtetimiz ál-Farabıdi keńirek nasıhattaý maqsatynda «Ál-Farabı–2020» atty aqparattyq-nasıhattyq jumystaryn bastady. Bul jobanyń aýqymy keń jáne ol úsh jyldy qamtıdy. Iаǵnı osy ýaqyt aralyǵynda túrli sharalardy elimizde jáne shetelderde kezeń-kezeńmen uıymdastyryp, ótkizý josparlanyp otyr.
Jaqypbek ALTAEV,
fılosofııa ǵylymdarynyń doktory, professor
Bezbúırektik qaıdan shyǵady?
Adamdardyń basynan ótken qıly taǵdyrlary jaıly júrekti shymyrlatyp, sanada buǵyp jatqan san túrli oıǵa qozǵaý salatyn jaıttar az kezikpeıdi. Jetpiske kelgen bir apaıdyń áńgimesin tyńdap otyryp tóbe quıqam shymyrlady. Ol ábden ishqusa bolyp baryp jan syryn bóliskendi jón kóripti.
Aıtýynsha, joǵary qyzmet atqarǵan kúıeýi talaı ret taıaqtyń astyna alsa da bárine shydap, shańyraǵyn shaıqaltpaı kelindik mindetin de, analyq paryzyn da múltiksiz oryndaýǵa tyrysqan. Osynsha teperish kórgen keıýana qartaıǵan shaǵynda jalǵyz qalǵan. Meniń oıymsha, mundaı bezbúırektik meıirimsiz ákeniń balalaryn anasyna qarsy qoıýynan. Iаǵnı ul-qyzdary ákeden durys tárbıe almaǵan. Mansaby bıik oryntaqta jaıǵasyp otyrǵan áke úkimine qarsy turyp, analaryn qorǵaýǵa dármenderi jetpegen. Sonda tún uıqysyn tórt bólip, mańdaılaryna jel tıgizbeı ósirgen ananyń qandaı kinási bar? Keýdesinde shybyn jany bar adam óziniń otbasyndaǵy jáne qoǵamdaǵy orny úshin kúresýi kerek edi. Tıisti zań oryndaryna júginip, óz quqyǵyn qorǵaýǵa nege tyryspaǵan degen oı mazalaıdy. Jyldar boıy shyryldap júrip shańyraǵyndaǵy tynyshtyqty saqtaýǵa janyn salǵan qarııaǵa baspananyń bir bóligi tıesili emes pe? Bar sanaly ómirin qaıyrymsyz kúıeýi men tasjúrek balalarynyń jolyna qurban etken ananyń týǵan-týystary, baýyrlary qaıda? Nege qınalǵan janǵa qol ushyn bermeıdi?
Zeınep TÁNIBAEVA,
ardager ustaz
Soltústik Qazaqstan oblysy
Qala ataýyn ózgertý qajet emes
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń №82 sanynda (3 mamyr, 2018 j.) T.Týskeev degen zeınetker Qaraǵandy qalasynyń ataýyn «Saryarqa» dep aýystyrý týraly oı qozǵaıdy. Bul toponımıka zańyna, uǵymyna qaıshy keletin usynys. Olaı isteýge esh ýaqytta bolmaıdy, onyń qajeti de joq. О́ıtkeni Saryarqa Qazaqstannyń ortalyǵyndaǵy tabıǵaty erekshe úlken aýmaǵyn alyp jatqan alqap. Qazaq halqy oǵan onyń geografııalyq ereksheligin, tabıǵı baılyǵyn, túrli jer bederiniń qyr-syryn ashyp kórsetetin ataýdy durys qoıǵan. «Saryarqa» sóziniń mazmuny «altyn (baı) taýly-jazyqty qyrat» degen uǵymdy bildiredi.
Saryarqanyń asty tolǵan túrli ken oryndaryna, ústi ár maýsymdyq jaıylymǵa, ónimdi shabyndyqqa baı. Túrli sharýshylyqqa qajet ózen-kólderi, jerasty sýlary jetkilikti. Ulan-ǵaıyr jerdiń tabıǵı baılyǵy men geografııalyq ereksheligin bildiretin óte mańyzdy ataýdy bir ǵana qalaǵa qoıý oıǵa qonbaıdy. «Qaraǵandy» ataýy qalanyń turǵan jeriniń ǵana tabıǵatyn sıpattaıdy, qaraǵan- butasy kóp ósken jer degendi bildiredi.
Kómirli qala «Qaraǵandy» ataýyn ıelengenine bir ǵasyrǵa taıap qaldy. Ol dúnıe júzi halyqtarynyń resmı qujattaryna, kartalaryna, atlastaryna, t.b. ádebıetterinde qalyptasty, ony aýystyrýdyń eshqandaı qajeti joq.
S.ÁBDIRAHMANOV,
Geografııa ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri,
termınologııa men toponımıka tobynyń jetekshisi
Oqyrman úshin qyzmet etemiz
Kitaphana – oqyrmannyń kitappen syrlasatyn orny. Úıińe kitap jınasań barlyq kitaptardy syıǵyzý múmkin emes. Adamdar nege kitaphanaǵa kitap syılaıdy? Kezinde men de kitap satyp alyp jınaǵanmyn. Keıin túsindim – úıde kitap bosqa turǵansha basqalar da oqý kerek. Osylaısha men jurtshylyqty ózim istep kele jatqan kitaphanaǵa kitap syılaýǵa úndep júrgenime de jıyrma jyldyń júzi bolyp qalypty. Kitaphanaǵa kitap syılaǵandar kóp. Jyl saıyn olardyń esimin, kitaptardyń tizimin «Kitaphanalyq aqparat» stendine ilip otyramyz.
Jýyqta radıodan bala kitap oqymaıdy degendi estip qaldym. Qazirgi kezde balany kitap oqýǵa qyzyqtyrý úshin birinshi kezekte olardyń árqaısysymen áńgimelesý kerek. Ár balany qyzyqtyratyn taqyryp bolady. Balamen áńgimelesý úshin de kitaphanashyǵa ýaqyt ynta kerek. 10 synyptyń oqyrmandary Ázilhan Nurshaıyqovtyń «Mahabbat, qyzyq mol jyldar» atty kitabyna kezekke turyp, talasyp oqýda. Al bastaýysh synyp oqýshylary ázirge kitaptyń ádemiligine, ishinde tapsyrmasy bar ma, joq pa, soǵan basa nazar aýdarýda. Al biz, kitaphanashylar, kitaptyń ishindegi maǵynasyna, mazmunyna qaraý kerektigine kóńilderin aýdarýdamyz. Ár mekteptegi kitaphanashy jan-tánimen oqyrman úshin qyzmet etedi desem, qatelespespin.
Nazıra QALIEVA
