Qazaqstan Prezıdentiniń Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Tóraǵasy Sı Szınpınmen kezdesýinde qol qoıylǵan toǵyz qujattyń qaı-qaısysy da el ekonomıkasyn ilgeri jyljytýǵa serpin bereri sózsiz. Bul mámileler tizimine kóz júgirtip qarar bolsaq, úkimetter, mınıstrlikter deńgeıindegi kelisimderdiń árbiri sol salany órge súıreıtin lokomotıv ornyna suranyp tur.
Qytaı – álemdegi ekinshi ekonomıka. Osyǵan qaramastan, bul alyp el óziniń ishki naryǵynyń suranystaryn tolyq qamtamasyz etýge qaýqarly emes. Ásirese sapaly aýyl sharýashylyǵy ónimderine zárýlik jyl sanap artyp keledi.
Al Memleket basshysynyń Qytaı Halyq Respýblıkasyna jasaǵan sapary aıasynda Beıjiń qalasynda Qazaqstan Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi men QHR Bas keden basqarmasy arasynda Qazaqstannan Qytaıǵa eksporttalatyn sıyr etine arnalǵan ınspeksııa, karantındik jáne veterınarlyq-sanıtarlyq talaptar týraly Hattamaǵa qol qoıylǵan edi.
Bul qujat muzdatylǵan súıeksiz sıyr etin Qytaıǵa eksporttaýǵa múmkindik beredi. Endigi mindet – ishki naryǵymyzdy sıyr jáne qoı etimen tolyq qamtamasyz ete otyryp, maldyń sanyn kóbeıtý arqyly et túrleriniń eksporttyq áleýetin arttyrý.
Etti mal sharýashylyǵyn damytýdyń jańa baǵdarlamasynda tujyrymdalǵan basymdyqtar men tetikter Memleket basshysynyń otandyq aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerdiń eksporttyq áleýetin arttyrý, birinshi kezekte agroónerkásiptik keshendegi eńbek ónimdiligin jáne eksporttyq óńdelgen aýyl sharýashylyǵy ónimderin keminde 2,5 ese arttyrý jónindegi mindetterin tikeleı júzege asyrýdy kózdeıdi.
Bul óz kezeginde aldaǵy ýaqytta qytaılyq tarappen osy el naryǵyna muzdatylǵan sıyr eti men tiri maldy eksporttaýǵa baılanysty kelissózder júrgizý mindetin júkteıdi.
Qarjy mınıstrligi Memlekettik kirister komıtetiniń derekteri boıynsha 2017 jylǵy Qazaqstan men Qytaı arasynda aýyl sharýashylyǵynyń taýar aınalymy 345 mln AQSh dollaryn qurap, 2016 jylmen salystyrǵanda 32 paıyzǵa artqan.
Búginde jeri qunarly, sýy mol Reseıdiń egini de bitik shyǵyp, otandyq dıqandardyń básekelesteri kúsheıdi. Astyqtyń álemdik baǵasy da tómendegeni belgili. Osyndaı jaǵdaıda Qytaı naryǵynyń ashyla túsýi elimizdiń aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń eńsesin kóterip, óndirilgen ónimniń eksporttyq áleýetin arttyrýǵa múmkindik bermek.
Sondaı-aq bıdaı, muzdatylǵan balyq, kúnbaǵys tuqymdary jáne basqa da ónimderdiń eksporty ulǵaıǵan. Bul ósim qytaılyq taraptyń suranysynyń da kún sanap artyp kele jatqandyǵynyń kórinisi ispettes. Demek temirdi de qyzǵan kezinde «soǵa bilgen» abzal. Elbasy mine, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine jáne basqa da memlekettik jáne kommersııalyq qurylymdarǵa balǵany da, tósti de ustatty.
Qazaqstan – Beıjiń Iskerlik keńesinde «Kazakh Invest» kompanııasynyń uıytqy bolýymen «KazAzot» AQ, «Cathay Industrial Biotech, Ltd.» jáne «CITIC Construction Co., Ltd.» kompanııalary arasynda biregeı klasterlik joba boıynsha kelisimge qol qoıyldy. Atalǵan joba astyqty tereń óńdep, polıamıd materıaldaryn alýǵa múmkindik bermek. Al bul materıaldan jasandy mata, plastık jáne polımer jabyndylaryn alýǵa bolady. Álemde mundaı tehnologııaǵa tek qytaılyq «Cathay Industrial Biotech, Ltd.» kompanııasy ǵana ıelik etip kelse, endi bizdiń elimizde de dál osyndaı zaýyt salynbaq.
Jobaǵa shamamen 2,5 mlrd AQSh dollary kóleminde ınvestısııa quıylmaq. Eksportqa beıimdelgen ónim óndirý – elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamalarynyń negizgi baǵyttarynyń biri. Árıne, jańa zaýyt jańa jumys oryndarynyń ashylýyn, qosymsha salyq túsimin qamtamasyz etip, el bıýdjetin tolyqtyra túsedi.
Qazaqstan-Qytaı qarym-qatynastarynyń aldaǵy josparlary naqtylanǵan kelisimde saýdany jandandyrý, saýda aınalymy qurylymyn ártaraptandyrý, shekaralyq ótkizý beketterin salý, aqparat almasý, quqyq qorǵaý salasynda yqpaldasa áreket etý, halyqaralyq saýdada «bir tereze» qaǵıdasyn ustaný jáne basqa salalarda da uıymdastyrý sııaqty mańyzdy máseleler qamtylǵan.
Memleket basshysy memlekettik sapary aıasyndaǵy jáne Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń sammıtindegi kelissózderi barysynda Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵyna ınvestorlardy shaqyryp, Ortalyq Azııa óńirindegi biregeı qarjy ınstıtýtynyń múmkindikterin paıdalanýdy usyndy. Qarjy ortalyǵynyń aǵylshyndyq tártibi jáne aǵylshyndyq quqyq pen táýelsiz sot júıesi kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵap, kásipterin dóńgeletýge berilgen zor múmkindik ekendigi aıtyldy. Elbasynyń bul usynysynyń negizinde Astana HQO men Qytaıdyń Jibek joly qory jáne Qytaı-Eýrazııa ekonomıkalyq yntymaqtastyq qory ózara tıimdi baılanystar jasaýǵa ýaǵdalasty.
Elbasy, sonymen qatar kórshilerdiń qarjylyq esep aıyrysýlaryn ulttyq valıýtalarǵa kóshirý týraly da usynys berdi. Máselen, Qazaqstan – Reseı – teńge men rýbl, Qazaqstan – Qytaı – teńge men ıýan arqyly esep aıyrysýǵa kóshse, dollardyń yqpaly azaıyp, qyzmet pen taýar baǵasynyń qaýipsizdik deńgeıi arta túspeı me? Memleket basshysy osy táýeldilikten qutylýdyń ońtaıly jolyn usyndy, al buǵan deıingi ýaqyt dáleldegen tájirıbeler kórsetkendeı, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń usynystary qashan da bolashaqtyń suranysyna negizdelgendikten, kún ótken saıyn ózektiligin arttyra túsedi. Bul usynysty da júzege asyrý mindeti jáne merzimi endi qarjygerlerdiń batyl sheshimderi men boljamdaryna baılanysty bolmaq.
Qytaı Halyq Respýblıkasy jýyrda ótken KPK sezinen keıin qaıta túlep 2049 jylǵa deıingi ekonomıkalyq baǵdaryn aıqyndap aldy. Naqtyraq aıtqanda, aldaǵy shırek ǵasyrda QHR álemdik ekonomıkada ústemdik etý oıyn ashyq aıtyp, belsendi áreketterge kóshti.
Al ózara dostyq pen senimge, tatý kórshilikke negizdelgen qarym-qatynastar bizdiń elimizdi aımaqtaǵy básekelerge tótep berip, ekonomıkadaǵy enshimizdi ýysymyzdan shyǵaryp almaýdy talap etedi. Osy rette Qazaqstan Prezıdentiniń «Senim bolǵan kezde barlyq másele sheshiledi. Kez kelgen jaǵdaıda óz elińniń múddesin eskerý kerek. Kelissóz júrgizý qashan da qıyn, sol sebepti buǵan muqııat daıyndalamyn. Bul – halqymnyń maǵan júktegen jaýapkershiligi», degen senimdi pikiri saıasatta da selsoqtyqqa jol joq ekendigin kórsetedi.
Keıbir halyqtarda maǵynasy «kórshini tańdamaıdy» degen uǵymdy bildiretin naqyldar bar, demek eki alyp ımperııanyń ortasynda otyryp eldiń múddesin qorǵaý, shekaraǵa qolsuǵylmaýshylyq, táýelsizdikke qııanat jasamaý sharttary týraly kelisimderge qol jetkizý jáne oryndalýyn qamtamasyz etý – saıası kóregendilikti de talap etedi. Al Qazaqstan Prezıdentiniń Qytaı Halyq Respýblıkasyna memlekettik sapary aıasyndaǵy qol jetkizilgen kelissózder bul ustanymnyń qatań saqtalyp otyrǵandyǵyn kórsetti. Qazaqstannyń ulttyq múddesi men memlekettik múddesiniń lebi Aspanasty elinde qol qoıylǵan árbir qujattan sezilip turdy.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»
