Memlekettik basqarýdaǵy ámirshil-ákimshil júıeniń tıimsizdigi
Memlekettik egemendik alǵannan keıin bizdiń elimiz jahandyq joǵary básekeli álemde tabysty damý úshin memlekettik basqarýdyń qazirgi zamanǵy tıimdi júıesin qalyptastyrý qajettigimen betpe-bet keldi. Úılesimdi basqarý júıesin qalyptastyrmaıynsha bizdiń elimizdiń «memlekettik mashınasy» «tarıh jıeginde» qalyp, ortalyqazııalyq óńirdegi halyqaralyq tanylǵan kóshbasshy jáne ulttardyń jahandyq qoǵamdastyǵynyń jaýapty múshesi bolyp shyǵa almas edi. Burynǵy basqarý modelin qıratyp qana qoımaı, sonymen qatar ekonomıkada, saıasatta, mádenıette jáne Qazaqstan qoǵamy ómiriniń basqa da salalarynda memlekettik menedjmenttiń jańa arhıtektýrasyn jasaý kerek edi.
Osyǵan baılanysty táýelsizdiktiń alǵashqy kúninen bastap memlekettiń saıasaty Qazaqstandy álemdik ekonomıkaǵa jedel túrde ıntegrasııalaýǵa jáne naryqtyq tetikterdi damytýǵa baǵyttaldy. Naryqtyq qatynastardyń sheshýshi elementteriniń biri retinde jeke menshik ınstıtýtyn qalyptastyrý qajettigi sol kezdegi memlekettik saıasattyń basymdyqtarynyń biri bolyp jarııalandy.
1991-den 2008 jyldarǵa deıingi kezeńde Qazaqstanda alty ekijyldyq jekeshelendirý baǵdarlamalary qabyldandy. Bútindeı alǵanda, osy kezeńde 3803 memlekettik aksııalar paketi men aksıonerlik qoǵamdardyń jáne jaýapkershiligi shekteýli seriktestikterdiń qatysý úlesteri jekeshelendirildi. Aýksıon arqyly – 2817, tender arqyly – 680, tikeleı ataýly qoldaý arqyly 171-i jekeshelendirildi jáne 135 úles bırjalarda satyldy. Osy ýaqyt aralyǵynda 38478 múliktik keshen, kólik, jyljymaıtyn múlik nysandary, aıaqtalmaǵan qurylystar men ózge de nysandar jekeshelendirildi.
Júrgizilgen jekeshelendirý nátıjesinde jeke menshik ıeleriniń qalyń toby qalyptasty. Osy jaǵdaıda el ekonomıkasyndaǵy jeke sektordyń úlesi el IJО́-siniń 85 paıyzyna deıin ulǵaıdy.
***
Keńestik kezeńde atqarýshy bıliktiń shekten tys ortalyqtandyrylýy jaǵdaıynda sharýashylyq mehanızm men ekonomıkalyq baılanystarda bıýrokratııa keńinen óristedi. Sharýashylyqtar tolyqtaı memlekettendirilip, ol óndiris pen ónim ótkizýdiń keń kólemde monopolııalanýyn týyndatty.
Ekonomıka ebedeısiz ári ıkemsiz bola tústi. О́ndiristegi monopolııa ǵylymı-tehnıkalyq progreske tejeý keltirdi. Ortalyq talǵamdar men artyqshylyqtar týraly tolyq aqparatqa ıe bola almaıtyndyqtan, josparly tapsyrmalardyń belgili bir taýarlarǵa degen qoǵamnyń suranysyn obektıvti beıneleı bilmeýshiligi ámirshil-ákimshil júıeniń basty kemshiligi retinde kórinis tapty.
***
Basqarýdyń ámirshil-ákimshil júıesinen naryqtyq ekonomıkaǵa kóshý memlekettik basqarý júıesine aıtarlyqtaı yqpal etti. Keń kólemde júrgizilgen reformalar nátıjesinde Qazaqstanda qazirgi zamanǵy naryqtyq ekonomıkaǵa beıimdelgen memlekettik basqarý júıesi qalyptasty. 1997 jyldan bastap turaqty damýǵa qol jetkizý maqsatynda Qazaqstanda ınstıtýttyq jáne quqyqtyq reformalar salmaǵy memlekettik basqarýdyń barlyq júıesin sapalyq turǵyda tolyqtyrýǵa jáne tıimdiligin arttyrýǵa qaraı aýystyryldy.
Qazaqstannyń 2030 jylǵa deıingi uzaq merzimdi Damý strategııasy qabyldanyp, ol memlekettik bılik júıesin reformalaýdyń naqty baǵyttaryn aıqyndap berdi. Bul baǵdarlamada «kásibı memleket» qurýǵa salmaq sala otyryp, óz isine berilgen jáne eldiń basymdyqty maqsattaryna jetýde halyq ókili retinde kórine alatyn memlekettik qyzmetshilerdiń yqpaldy da qazirgi zamanǵy korpýsyn qarastyratyn elde demokratııalandyrý men tıimdi memleket ornataý jóninen keń aýqymdy reformalar qarastyrylǵan.
Tarıhtyń bizge óndiristik qatynastardy túbegeıli ózgerteýden ózge tańdaý qaldyrmaǵany búginde árkimge de anyq belgili. Sonymen birge naryq ekonomıkasyna betburystyń asa zor kúrdeliligi de barshaǵa derlik málim. Degenmen, búginde júrgizilip jatqan sharalar jetkiliksiz. Olardyń keıbireýleri shekteýli, ekinshileri jartykesh, úshinshileri keritartpa kúshterdiń jasyryn da ashyq kedergilerine, eski ámirshil-ákimshil júıeniń arandatýyna tirelýde. Qazirgi ýaqytta daǵdarys óziniń shıelenisti shegine jaqyndaǵandyqtan, bizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaldy turaqtandyrý úshin ózara baılanysty sharalardy shuǵyl túrde túbegeıli júrgizýimiz kerek.
Elbasynyń 1991 jylǵy 10 jeltoqsanda Almaty qalasynda
Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti qyzmetine resmı túrde kirisýine oraı Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy Keńesiniń on ekinshi shaqyrylymynyń saltanatty májilisinde sóılegen sózinen.
2010 jyldyń 1 aqpanynda qabyldanǵan Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıingi jańa Strategııalyq damý jospary memlekettik basqarý júıesiniń, bútindeı bizdiń elimizdiń damýynyń kelesi satysyna aınaldy. Qazirgi ýaqytta Qazaqstan memlekettik basqarý júıesin reformalaýdy odan ári jalǵastyrýda. Bul úderis kúshti, qolaıly, turaqty jáne órkendegen memleket qurýǵa baǵyttalǵan is-sharalar kesheniniń quramdas bóligi bolyp tabylady.
