Sıfrlandyrý – el damýynyń basty kepili – A. Ospanov

Jyl ótken saıyn elimizdegi memlekettik qyzmet kórsetý aıasy keńeıip, halyqqa qyzmet kórsetý sapasy da jaqsaryp keledi. Osy turǵyda elimizdiń túkpir-túkpirinde on jyl buryn halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtary (HQO) ashylǵan bolatyn. Endi osy ortalyqtardyń sany artyp, mamandandyrylǵan HQO-lar men mıgrasııalyq jáne sıfrly HQO-lar iske qosylýda. Osy rette kókeıimizde kóptegen suraq týyndaıtyny sózsiz. Máselen, halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń róli qandaı? HQO jumysyn jeńildetýde sıfrly tehnologııalardyń alar orny qandaı? Jer máselesindegi kedergiler qalaı sheshilmek? Jer telimderin ýaqyt ozdyrmaı alý úshin ne isteý kerek? Zańsyz jer alýshylar men zańsyz qurylyspen aınalysatyndarǵa qarsy qandaı sharalar qoldanylady? Memlekettik qyzmet salasynda sıfrlandyrý úderisi qalaı júrýde? Osy jáne ózge de suraqtarǵa jaýap alý úshin «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasynyń Basqarma tóraǵasy Abylaıhan OSPANOVPEN áńgimelesken edik.

− Abylaıhan Esenuly, alǵashqy suraǵymyzdy korporasııanyń qu­ry­lymynan bastasaq. «Azamat­tar­ǵa arnalǵan úkimet» qashan jáne qandaı maqsatpen quryldy?

− «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» mem­lekettik korporasııasy 2016 jy­ly memlekettik qyzmetterdi kór­se­týdiń biryńǵaı provaıderi bolý maq­sa­tynda quryldy. Onyń quramyna tórt respýblıkalyq memlekettik kásip­oryn − «Halyqqa qyzmet kórsetý orta­lyǵy», «Zeınetaqy tóleý jónindegi mem­lekettik ortalyq», «Jer kadastry ǵy­lymı-óndiristik ortalyǵy» jáne «Jyljymaıtyn múlik ortalyǵy» kir­gen bolatyn. Qazir osy baǵytta qyzmet kór­setý salasyn damytyp, bıznes-úde­ris­terin jetildirip, ozyq tehnologııa­lardy engizý boıynsha aýqymdy jumysty iske asyrýdamyz. Búgingi tańda memlekettik qyzmetterdiń 83 paıyzy bizdiń korporasııa arqyly usynylady.

− Atalǵan salada sıfrlandyrý barysy qalaı júzege asyp jatyr? Qan­daı jetistikterge qol jetkiz­di­ńizder?

− Bul suraqqa jaýap bermes buryn HQO-nyń ashylý tarıhy týraly aıtyp ótsek. Alǵashynda halyqqa qyzmet kór­setý ortalyqtary elektrondy qyz­metti qoldanbaıtyn. «Bir tereze» qaǵıdaty engizilip, turǵyndarǵa qyzmet etý úshin biryńǵaı aqparattyq júıe jasaldy. Ýaqyt ótken saıyn bul ortalyqtar damyp, qazir tolyq transformasııadan ótti. Sondaı-aq elektrondy úkimet qolǵa alynyp, egov.kz arqyly azamattar óz betinshe qyzmet alý múmkindigine ıe boldy.

Qazirgi tańda biz «bir ótinish» qa­ǵı­da­tyna ótýdemiz. Bul − halyqqa bir­ne­she qyzmetti birden kórsetý. Onyń ústine TMD boıynsha alǵashqy bolyp proaktıvti qyzmetterdi engizip jatyr­myz. Qazir bala týý boıynsha mem­lekettik qyzmetterdi sábıli bolǵan ata-analar perzenthanadan shyqpaı, te­­le­­fonnyń kómegimen-aq ala alady. Iаǵnı týý týraly kýálikti, balabaqshaǵa kezek­ke qoıý, járdemaqylardy taǵaı­yn­daýdy SMS-tiń kómegimen rásimdeýge bolady. Aldaǵy ýaqytta adamnyń ómir­lik jaǵdaıyna baılanysty birqatar qyz­met osy proaktıvti tásilge kóshiriledi.

Sıfrlandyrý deńgeıiniń taǵy bir kórinisi – eger biz jylyna 38 mıllıonǵa jýyq qyzmet kórsetsek, onyń 60 pa-
ıyzdan astamy elektrondy nusqada usy­nylady. Bul oraıda aıtarym, halyq­tyń sıfrly saýattylyǵyn arttyrý, qyzmetterdi jappaı elektrondy nus­qa­ǵa kóshirý – bizdiń qyzmettegi basty basym­dyq­tardyń biri.

− Sıfrlandyrýǵa kóshýdiń negizgi sebebi qandaı?

− Azamattar ózgege kiriptar bolmaı, óz betinshe qyzmet alsa deımiz. Eger elektrondy qyzmetterdi alyp úı­ren­se, halyq uzyn-sonar kezekte tu­ryp, altyn ýaqyttaryn joǵaltpas edi. Onyń ústine qyzmetterdi óz betinshe alý qarjylaı jaǵynan da tıimdi, ıaǵnı bosqa shyǵyndalmaıdy. Osy maqsatta ha­lyqtyń sıfrly saýattylyǵyn kóte­rýge kúsh salýdamyz. Bizdiń HQO-daǵy mamandarymyz ár qyzmet alýshyǵa elektron­dy úkimet portalyn qoldaný jol­daryn túsindiredi. Sondaı-aq óz­de­rińiz de estip-bilip júrsizder, biz Ha­lyq­qa sıfrly qyzmet kórsetý orta­lyq­taryn ashýdy qolǵa aldyq. Qazirgi tańda mun­daı ortalyqtar Astana, Almaty, Shymkent qalalarynda bar. Jyl sońyna deıin basqa aımaqtarda da ashýdy jos-
parlap otyrmyz.

− Al sıfrly HQO-nyń kúnde­lik­ti kóz úırengen HQO-dan aıyr­ma­shy­lyǵy nede? Sıfrly saýat­ty­lyq­tyń adamǵa qandaı paıdasy bar?

− Basty aıyrmashylyǵy – halyqqa elektrondy qyzmet alýdy úıretedi. Bu­dan soń azamattar ózine-ózi qyzmet kór­setý múmkindigine ıe bolady. Bizdiń ma­mandar elektrondy úkimet portaly men memlekettik satyp alý portalyn qol­­daný joldaryn kórsetip, sondaı-aq elek­trondy kommersııanyń qalaı júzege asy­r­ylatynyn, qalaı taýar satyp alýǵa bo­latynyn ortalyqta egjeı-tegjeıli aı­tatyn bolady. Oqytý kýrstaryna kez kelgen azamat qatysa alady jáne kýrs tegin júrgiziledi. Eger memlekettik qyz­met kórsetý salasynda tolyqtaı elek­trondy júıege kóshetin bolsaq, 13 mlrd teńge únemdeledi. Bul halyqtyń áleý­mettik jaǵdaıyna oń yqpalyn tı­gi­zetini, azamattar úshin qanshalyqty tıim­di ekendigi aıtpasa da túsinikti.

− Baspasóz betterindegi málimet­ter­ge súıensek, sizder 8 mıllıon ha­lyq­tyń sıfrly saýattylyǵyn art­ty­rýdy qolǵa alypsyzdar. Muny qa­laı júzege asyrmaqsyzdar?

− Jańa aıtyp ótkendeı, Halyqqa sıfrly qyzmet kórsetý ortalyqtarynda oqý synyptary uıymdastyrylǵan. Sondaı-aq qazirgi tańda arnaıy spıker­ler­di daıyndaýdamyz. Túrli mekemeler men uıymdarda, mektepter men joǵary oqý oryndarynda bizdiń spıkerler dáris oqyp, qyzmetterdi elektrondy nusqada alý joldaryn egjeı-tegjeıli túsindirip jatyr. Qazaqstannyń barlyq aımaǵynda aýqymdy aksııalar men túrli is-sharalar uıym­dastyrýdamyz. Al shalǵaıdaǵy eldi mekenderge bizdiń 70 mobıldi HQO qyzmet kórsetip, aýyldaǵy aǵa-
ı­ynǵa óz betinshe qyzmet alý joldaryn túsindirýde.

− Aldaǵy ýaqytqa josparlaryńyz qandaı?

− Jospar kóp, sıfrly memleketke aınalý jolynda taǵy da kóptegen jańashyldyqtardy engizip, qanatqaqty jo­ba­lardy júzege asyrýdy kózdep otyr­myz. Sonyń birine toqtalsaq, jýyr­da Astanamyzdyń 20 jyldyq mereıtoıy qar­sańynda EKSPO kesheninde zamanaýı «Digital Centre» sıfrly qyzmet orta­lyǵyn ashamyz. Onda azamattarǵa operatorlar emes, jasandy ıntellekt qyzmet kórsetedi. Qazaqstandyqtar buǵan deıin kınoda ǵana kórgen robogıdter men galogramma múmkindigin shynaıy ómirde qoldana alady. Sondaı-aq bıylǵy keshen­di sharalardyń biri, Almaty men Aqtóbe qalalarynda kóshi-qon máse­le­si­men aınalysatyn mıgrasııalyq HQO ashýdy josparlap otyrmyz.

− Mıgrasııalyq HQO ashý ne úshin qajet boldy?

− Bizdiń qyzmetimiz qazaqstan­dyq­tar­dyń ıgiligine ǵana emes, elimizge kelgen shet­eldikterge de jaıly jaǵdaı jasaýǵa ba­ǵyt­talǵan. Kóshi-qon salasyndaǵy qyz­metterdi sapaly ári qolaıly etý úshin qanatqaqty joba retinde Astanada Mıg­rasııalyq HQO ashylǵan bolatyn. Shet­eldikterdiń Qazaqstanǵa kelgende, ser­geldeńge túspeı, elimiz jaıly jaqsy pi­kir qalyptastyrýy asa mańyzdy má­se­le. Máselen, buryn olar JSN alý úshin salyq mekemesine, medısınalyq saqtandyrýdy alý úshin emhanaǵa, ómirin saqtandyrý úshin saqtandyrý kompanııasyna baryp, ábigerge túsip, kóp ýaqytyn jumsaıtyn. Al búginde barlyǵy bir jerge shoǵyrlandyryldy. Bul turǵyda mıgrasııalyq HQO-nyń qanshalyqty tıimdi ekeni túsinikti jaıt.

− Sizder usynǵan taǵy bir joba – anyqtamasyz qyzmet servısi búgin­de kópshiliktiń kóńilinen shyǵyp jat­qan kórinedi. Alaıda bul jerde azamattardyń jeke málimeti qansha­lyq­ty qorǵalǵan degen suraq týyndaıdy.

− Rasymen, bıyl Premer-Mınıs­tr­diń orynbasary Asqar Jumaǵa­lıevtiń tapsyrmasymen elektrondy úkimet por­talynda «Paper free» servısin iske qos­tyq. Endi azamattar memlekettik organdarǵa mekenjaı anyqtamasyn, sondaı-aq jyljymaıtyn múlikke tir­kel­gen quqyqtar jáne jyljymaıtyn múlik­tiń bolýy nemese bolmaýy týraly anyq­tamalardy qaǵaz júzinde aparýǵa mindetti emes. Jańa jobaǵa sáıkes SMS-habarlama arqyly qyzmet alýshynyń ruqsaty rastalǵan jaǵdaıda, úshinshi tulǵalar aqparattyq anyqtamalar ala alady. Al jeke málimetterdiń qaýip­siz­digin qamtamasyz etý biz úshin asa ma­ńyzdy másele. Bul oraıda qajetti is-sharalardy atqaryp, únemi kún tártibinde ustaımyz. Bir ǵana mysal, qazir jeke málimetterge qoljetimdilik fýnksııasyn buǵattaý jobasyn engizip jatyrmyz.

−  Bul qandaı joba, tolyǵyraq aıtyp ketseńiz.

− Bul fýnksııa elektrondy úkimet portalynda júzege asyrylady. Biz halyqqa jeke málimetterine qoljetimdilikke tyıym salý múmkindigin usynbaqpyz. Bul jobaǵa sáıkes, eger azamattar jeke má­limetterine qoljetimdilikke tyıym sal­sa, eshkim de, tipti HQO qyzmetkeri de je­ke málimetterdi kóre almaıdy. Opera­tor­lar qandaı da bir qyzmet usyný barysynda jeke derekterge qol jetkizý úshin azamattardyń SMS-ruqsatyn alýy tıis.

Jobaǵa sáıkes elektrondy úkimet portalyndaǵy jeke kabıneti arqyly azamattar óziniń jeke málimetterine qoljetimdilikti jaýyp tastap, qajet bolǵan jaǵdaıda qaıta qosa alady. Aıta ketý kerek, buǵattaý fýnksııasyn jeke ka­bınet arqyly ǵana jasaýǵa bolady. Je­­ke málimetterge qoljetimdilikke ty-
ı­ym salý fýnksııasyn óshirý úshin SMS qyzmetin iske qosý kerek. Iаǵnı eger qoljetimdilik buǵattalǵan bolsa, aza­mattyń JSN-niń júıege engizgende, HQO operatory qoljetimdilikti ashý týra­ly SMS-habarlama alady. Qyzmet alý­shynyń SMS-ruqsatyn alǵan jaǵ­daıda ǵana front-ofıs jumysshysy qan­daı da bir memlekettik qyzmetti kór­sete alady.

Bul servısti qoldaný úshin qyzmet alýshy mobıldi azamattar bazasyna tir­kelýi tıis. Muny elektrondy úkimet por­talyndaǵy jeke kabınette nemese kez kelgen HQO-da jasaýǵa bolady.

− Sizderdiń qyzmetterińizge jer ka­das­try da kiredi eken. Osy sala­da sıfrlandyrý qalaı júrýde? Respýb­lı­ka kóleminde aıtyp ótseńiz?

− Suraǵyńyz oryndy. Memleket basshysy jaqynda Qaýipsizdik keńesiniń otyrysynda jer telimderin esepke alýdy avtomattandyrý boıynsha tapsyrma bergen bolatyn. Osyǵan baılanysty búginde belsendi jumystar atqa­rýdamyz. Buǵan qosa, «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasynda jer máse­le­si týraly arnaıy is-sharalar jos­par­lanǵan. Aıta ketý kerek, elimizde jer alý qıyn. Nege? О́ıtkeni bul prosess qaǵaz túrinde bolǵandyqtan, uzaq ýaqytty talap etip otyr. Adamdar aryz jazady, odan ony jer kadastry qaraıdy. Budan keıin kelisim alý úshin taǵy 12-den asa ortalyqqa joldanady. Ol aryzdy kóptegen monopolııalyq uıymdar (sýmen jabdyqtaý, jylýmen qamtý, elektrmen jabdyqtaý) qaraıdy.

Qazirgi tańda aldymyzda turǵan tapsyrma – jer kadastryna qatysty qoǵam­dyq qarym-qatynastardy sıfrlandyrý. Bul óz kezeginde biryńǵaı elektrondy kartanyń qurylýyna ákeledi. Al biryńǵaı elektrondy karta qurylatyn bolsa, atalǵan ortalyqtar jer týraly málimetter bazasyn sol elektrondy kartaǵa salady. Nátıjesinde kez kelgen jer alýshy turǵyn karta arqyly al­ǵysy keletin jeri týraly málimetti av­to­matty túrde bile alady. Iаǵnı ol jer aýyl sharýashylyǵyna saı kele me, ne­mese qurylys úshin qýattylyǵy jete me, sonyń bári bir bazada bolǵandyqtan, avto­matty túrde bári kórinip turady. Bu­dan keıin burynǵydaı 12 ortalyqqa aryz jazýdyń qajeti bolmaı qalady. Mu­ny jergilikti atqarýshy bılikpen bir­lese otyryp júzege asyratyn bolamyz.

Bolashaqta barlyq jer alý prosesi ashyq elektrondy alańda júredi. Jerdi barlyǵy teń quqyqta alý múm­kindigine ıe bolady. Taǵy da aıta keter­li­gi, zańsyz jer alýshylar men zańsyz qu­ry­lyspen aınalysatyndardy da sıfr­landyrýdyń aıasynda anyqtaýǵa bola­dy. О́ıtkeni ushqyshsyz apparattar jáne drondar monıtorıng jasap, jer telimderin baqylap otyrady. Osy­laı­sha, biz zań buzýshylyqtardy sıfrly tehnologııalardyń kómegimen anyqtaı alamyz.

− Abylaıhan Esenuly, siz bul salaǵa qalaı keldińiz? Bilýimizshe, aqparattyq tehnologııalar sala­sy­nyń mamany ekensiz?

− Kópshilik qaýym meniń jasymdy suraıdy. Jasym − 32-de. Alǵashqy JOO-ny ınformatıka (baǵdarlamashy) mamandyǵy boıynsha elimizde oqydym. Keıin qosymsha zań salasyn oqyp aldym. Al qazirgi tańda Halyqaralyq bıznes akademııasynda bilim alýdamyn. Munda ákimshilik basqarýdy meńgerýdemin. Damýǵa tek ońtaılandyrý jáne jańa tehnologııalar arqyly jetýge bo­lady. Sol sebepti basshylyq me­ni IT salasynyń ókili retinde jańa teh­nologııalardy osy salaǵa engizsin dep «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» mem­le­kettik korporasııasyna tóraǵa etip ta­ǵaıyndaǵan bolatyn. Osyndaı zor senim arty­lǵandyqtan, barlyq bilim-biligim men qajyr-qaıratymdy el senimin aqtaýǵa jumsap kelemin.

− Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Nazerke ERKINQYZY