Yrysy tasyǵan ydystar
«Áziret Sultan» memlekettik tarıhı-mádenı qoryq-mýzeıi qyzmetkerleri Túrkistan qalasyndaǵy №14 jalpy orta mektebi jəne M.Ábenova, S.Rahımov atyndaǵy bilim uıalarynda «Yrysy tasyǵan ydystar» taqyryby aıasynda kórme uıymdastyrdy.
Atalǵan is-sharanyń maqsaty – Astana qalasynyń 20 jyldyǵy jáne Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda kórsetilgen «Qazaqstannyń qasıetti rýhanı qundylyqtary» jobasy negizinde jas urpaqty rýhanı, tarıhı muralardyń qundylyqtarymen tanystyrý jəne qadirlep, qasterleýge shaqyrý bolyp tabylady.
Kórmege mýzeı qorynan XVIII-XX ǵasyrlarǵa jatatyn etnografııalyq jádigerler toptamasynan: quman, qazan, kóze, samaýryndar ornalastyrylyp, túsindirý jumystary júrgizildi.
Tarıhı məni tereń dúnıelerge balalar da asa joǵary qyzyǵýshylyq tanytty. Atalǵan baǵyttaǵy kórmeler aldaǵy ýaqytta da jalǵasyn tappaq.
Jobany respýblıkalyq, oblystyq deńgeıde de júzege asyrý josparlanýda.
Aman BOLSYN
Túrkistan
Dástúrli ánderimiz áýeleı bersin
Qazirgi tańda kóptegen adamdar estradalyq ənderdi keń kólemde tyńdaıdy. Dəstúrli ənderge kóp jaǵdaıda eresek jəne qart adamdar qulaq túredi. Estradalyq ənder shoý bızneste kóp qarajat tabady. Osy sebepten kóp ənshiler dəstúrliden estradalyq túrge bet burdy. Dástúrli ánder jastardy jaqsy jaǵynan tárbıelep, salt-dástúrlerin, ózderiniń tarıhyn umytpaýǵa yqpalyn tıgizedi. Eger dástúrli mýzykalardy tyńdaýdy toqtatsaq, ózimizdiń dástúrlerimizdi, ózindik erekshelikterimizdi umytyp, oǵan qalaı bolsa solaı – salǵyrt, nemquraıly qaraıtyn bolamyz.
Uly aqyn Abaı Qunanbaev aıtqandaı: «Týǵanda dúnıe esigin ashady óleń, óleńmen jer qoınyna kirer deneń». Shynymen de, sábıge jaryq dúnıe esigin ashqan sátinen bastap anasy «Besik jyry» sekildi óleńder aıtady, al adamdar qaıtys bolǵanda, jaqyn adamdary jer qoınaýyna «Joqtaýmen» shyǵaryp salady. Bul jerden mýzykanyń adam ómirindegi mańyzdylyǵyn kóre alamyz.
Qoryta kelgende, mýzyka qazaq halqy úshin úlken ról oınaıdy. Mýzyka óneri elimizde ejelgi kezden bastap osy kúnge deıin saqtalǵan. Jáne bizder ony keleshek urpaǵymyzǵa jetkizýge mindettimiz. Bul – ózge elderdiń ánderin múldem tyńdamaý kerek degen sóz emes. Olardy tyńdaǵan durys, adamnyń oı-órisin keńeıtedi. Biraq ózimizdiń dástúr, tarıhymyzdy, ózimizdiń kim ekenimizdi umytpaýymyz kerek.
Saǵymjan JANERKE
Shyǵys Qazaqstan oblysy
Shattyqqa bólengiń kelse
Densaýlyq – adamnyń eń birinshi baılyǵy. Deniń saý bolsa, adam ómiri qyzyqqa toly bolady. Bata berse de, tilek aıtsa da adamdar bir-birine densaýlyq tileıdi. Densaýlyq tileý arqyly adamdar bir-birine baqyt tileıdi. Densaýlyqtyń birden-bir kepili sport desek, qatelespeımiz. Kúndelikti sportpen shuǵyldaný arqyly adam densaýlyǵyn arttyra alady. Elbasymyz – sportqa jaqyn adam. Rýhanı jańǵyrý joldarynyń biri ulttyq oıyndardy jańǵyrtý dep bilemin. Ony qaıta jańǵyrtý arqyly biz rýhanı jetilemiz. Bizdiń mektepte sporttyq úıirmeler bar. Toǵyzqumalaq, asyq oınaýdy kóp balalar unatady. Fýtboldy, tennısti unatamyn. Fýtboldy qyz bolsam da oınaımyn. Sonan soń konkı tepkendi jaqsy kóremin. Qoryta aıta ketsem, sportpen shuǵyldaný óz bolashaǵyńdy shattyqqa bóleý dep bilemin.
Nuraı JUMAǴULOVA,
7-orys synybynyń oqýshysy
Pavlodar oblysy,
Pavlodar aýdany,
«Maraldy» orta jalpy bilim berý mektebi
Pyshtanaı batyr týraly ne bilemiz?
Pyshtanaı batyr – iri tulǵalardyń biri. Sebebi ol 1729 jyly bolǵan Ańyraqaı shaıqasynda qazaq áskeriniń bas qolbasshysy Ábilhaıyr hannyń myńbasy, tý ustaýshysy bolǵan. Batyr týraly orys derekterinde, oblystyq gazetterdiń betterinde ólketanýshy-ǵalymdardyń maqalasy jaryq kórgen.
Pyshtanaı Erqosaıuly (1693-1793) – bir ǵasyr ýaqyt ómir súrip, qazaqtyń azattyǵyn ańsap, syrtqy jaýmen ótken keskilesken kúresterde elin qorǵaǵan bahadúr babamyz. Batyrdyń salmaqty ári sabyrly, zor deneli bolmysyna qarap, qazaqy dástúrmen jeńgeleri Shabanqara dep ataǵan. Qyzylqoǵa aýdany, Taısoıǵan qumyndaǵy Berishtam jaılaýynda salynǵan batyr kesenesine «Pyshtanaı Erqosaıuly (Shabanqara)» dep oıyp jazylǵan. Mańǵystaý óńirinde Pyshtanaı batyrdy Ersary dep ataǵan. Ústirt boıynda «Ersarynyń qaıraǵy» atalatyn bıik tastyń sonaý alystan menmundalap turatyny taǵy bar. El aýzynda qalǵan derekterge súıensek, batyr babamyzdyń «Aqbıkesh» atanǵan myltyǵy bar desedi. Bul batyrdyń quralaıdy kózge atqan mergen bolǵandyǵyn dáleldeıdi.
Qorytyndylaı kele, bahadúr batyrymyzdyń esimi «Qazaqstan tarıhy» oqýlyǵyna engizilip, 2018 jyly ótetin batyrdyń 325 jyldyǵy joǵary deńgeıde ótkizilse, nur ústine nur bolar edi.
Ádilbek О́MIRZAQOV,
jýrnalıst
Atyraý
«Shashylǵansha» bıleıtinderi nesi
Jańa ıýtýbtan 1998 jylǵy toıdyń vıdeosyn kórip shyqtym. Sol kezdiń adamdary búgingilerden ózgeshe kórindi. Jeńgeılerdiń basynda oramal, qyzdardyń ústinde keń kóılek, bəriniń shashy uzyn. Qos burym etip órip qoıǵan, jalbyratyp jaıyp júrgen eshqaısysy joq. Jigitterdiń ústinde keń kostıým-shalbar. Bəri salmaqty, bir-biriniń betine týra qaramaıdy.
Al qazirgi toıdaǵy kórinister she?.. Aıtýǵa aýzyń barmaıdy. Shashyn qyzyldy-jasylǵa boıaǵan keıbir jeńgeıler ózderi «shashylyp» qalǵansha bıleıdi. Keń kıimderimiz (erkeginiki de, əıeliniki de) denege jabysyp turatyn tar birdemege oıysqan. Tabıǵı sulýlyǵymyz da jutalyp, jasandylyqqa ketip baramyz. Aınaldyrǵan az jyldyń ishinde osynshalyqty ózgerippiz. Bulaı kete bersek taǵy biraz jyldan keıin ne bolaryn elestetýge qorqyp otyrmyn. Tyrnaǵymyz soıaýdaı, betimiz bes batpan boıaý, shashymyz taqyrbas, ústimizge jip kıip alyp búgingi kúnimizge tańǵalyp otyrmasaq netti. Qoı, olaı bolmaı-aq qoısyn! Ulttyq dástúrimizdi umytpaıyq.
Saltanat ABYLBEKOV
