Sýretterdi túsirgen Erlan OMAR
«Uly muramyzdy ulyqtaıtyn búgingi Ulttyq dombyra kúnimen shyn júregimmen quttyqtaımyn. Meniń Jarlyǵymmen jyl saıyn osy aıdyń jeksenbisi Dombyra kúni dep atalatyn mereke boldy. Sol Jarlyqqa baılanysty tek Astanada ǵana emes, Qazaqstannyń barlyq túkpirinde, oblys ortalyqtarynda, qalalarda, aýdandar men aýyldarda da búgin dál osylaı Dombyra merekesi toılanyp jatyr. Dombyra – qazaqtyń jany, rýhy, tarıhy, salt-dástúri, búkil bitim-bolmysy dep aıtýǵa bolady. Ol Uly Dalanyń tósinde erte zamannan beri halqymyzben birge jasap kele jatyr. Bir kezderi Maıtóbeniń tusynan dombyranyń sýreti bar Tańbaly tas tabylǵanyn bárimiz bilemiz. Ǵalymdar ol sýret berisi 4 myń, arysy 6 myń jyl buryn bederlengenin dáleldep otyr.
Aral mańynda dombyra ustaǵan adamnyń músini bizdiń dáýirimizden 4 ǵasyrdyń murasy bolypty. Al Altaıdan tabylǵan ata dombyra bizdiń dáýirimizden 5 ǵasyrǵa tıesili. Altaıdan Atyraýǵa deıin búkil Qazaqstannyń dalasy 4-5 myń jyldan beri osy dombyranyń únin estip kele jatyr. Ol bar qazaqtyń bir ekenin, qanymyzdyń da, janymyzdyń da bir ekenin dáleldeıtin óte naqty nárse. Moınyna kóne túrki tańbasymen «jupar kúı áýeni bizdi súısindiredi» dep jazylǵan aspap sonaý Kúltegin zamanynan beri kele jatyr. Odan bergi qıly zamandardyń bári dombyranyń kómeıinen kúı bolyp tógilip, tarıhtan syr shertedi» dedi Elbasy Nursultan Nazarbaev.
Ulttyq aspabymyzdyń búginde zamanaýı mýzyka ónerine beıimdelip, dúnıe júziniń sahnasynda qazaq ónerin tanytýǵa úlken úles qosyp kele jatqanyn da atap ótken Elbasy dombyranyń qasıeti men qazaq ómirindegi ornyna erekshe toqtaldy.
«Tyńdaýshysyn jigerlendiretin tókpe kúıler men syrshyl shertpe kúıler qazaqtyń tabıǵatyn tanytady. Kúmis kómeı ánshilerimiz dombyrany qolǵa alyp, saıyn dalany jańǵyrtyp, áýeletip án salǵan. Qasterli aspap búginde sımfonııa men operaǵa ár berip, klassıkalyq ónerdiń ajyramas bólshegine aınalyp keledi. Ol – qazaqtyń brendi men pasporty, eshkimge uqsamaıtyn qaıtalanbas kelbeti.
«Dombyra – qazaq úshin jaı ǵana mýzykalyq aspap emes, odan áldeqaıda bıik turǵan kıeli qundylyq. Halqymyz dombyraǵa úki taǵyp, tórine ilgen, kúıshilerdi tóredeı kútip, tóbesine kótergen. Osy ıgi úrdis qazir de jalǵasyp keledi. Búgin «Qazaq eli» alańyna jınalǵan myńdaǵan kúıshi sonyń aıǵaǵy. Rýhanı jańǵyrýǵa bet alǵan halqymyz qasıetti dombyra men qudiretti kúıdi qanshalyqty qadirleıtinin búkil elge, dúnıege pash etip otyrmyz. Osy jerde kúmbirlegen kúıler bizdiń biregeıligimiz ben rýhanı tutastyǵymyzdy bildiredi. Laıym ár ýaqytta bizge Jaratqan birlik bersin. Osy kúıdiń birligindeı birlik berip, eldiń bolashaǵyn jarqyn etsin. Búgingi shara óskeleń urpaqtyń qasıetti dombyraǵa, ulttyq ónerge degen qulshynysyn arttyra túsedi dep bilemin. Ulttyq dombyra kúni taǵy da barshamyzǵa qutty bolsyn!» dedi Memleket basshysy.
Keshe elordadaǵy «Qazaq eli» monýmentiniń aldyndaǵy alańda 2000-nan asa kúıshiden quralǵan dombyrashylar orkestri óner kórsetti. Elbasy Nursultan Nazarbaev qatysqan konsertte orkestr dırıjeri Aıtqalı Jaıymovtyń jetekshiligimen dombyrashylar «Kóńil ashar», «Adaı», «Balbyraýyn», «Erke sylqym», «Saryarqa» kúılerin oryndady. Orkestrdiń eń jas múshesi jetide, al eń úlkeni jetpis bes jasta.
Konsertke qatysýshylar N.Tilendıevtiń «Ata tolǵaýy», «Mahambet», Daırabaıdyń kúıi «Daırabaı», Súgirdiń «Yńǵaıkók», Qurmanǵazynyń «Serper», «Saranjap» Dáýletkereıdiń «Kóroǵly», «Qyz Aqjeleń», Dınanyń «16-shy jyl» kúılerin oryndady.
«Ult aspaby – ulyq dombyrany memlekettik deńgeıde merekeleý eldiń eńsesin kóterip, halyqtyń rýhyn oıatty. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ótken ol shara Gınnesstiń rekordtar kitabyna kiretindeı-aq bıik deńgeıde uıymdastyryldy deýimizge bolady. Tek elorda tóriniń ózinde 2000 dombyrashy bir mezette «Kóńilasharmen» kúıden shashý shashqanda shattanbaǵan qazaq qalmaǵan shyǵar! Gınnesstiń rekordtar kitabyna kirýi kerek dep otyrǵanym, biz sońǵy ret 2013 jyly Atyraýdaǵy stadıonda 1000 adamdyq orkestr bolyp birge kúı tartqan edik. Al keshegi kórinister ol oqıǵany odan birneshe ese damytyp áketti. Dombyramyz dáýirleı bersin, mereke uzaǵynan bolsyn», deıdi Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Aıgúl Úlkenbaeva.
Al belgili kúıshi Seken Turysbek bolsa, ulttyq ónerimiz ulyqtalyp, dombyramyz derbes kúnde toılanatyny qazaq úshin shyn mártebe bolǵanyn aıtady.
«Endi osy úrdisti úlken sheńberde úlgi-nasıhat quralyna aınaldyrýdy qolǵa alǵanymyz jón. El-elde, jer-jerde dombyra jasaıtyn sheberhanalardyń jumysyn jandandyryp, tól aspapty ár úıdiń shańyraǵyna qoljetimdi etýimiz kerek. Dombyra dúbiri rýhymyzdy janyp, eldigimizdi eńseli etti», dedi S.Turysbek.
Sondaı-aq «Qazaq eli» monýmenti alańynda kıiz úıler tigilip, qoldanbaly óner buıymdarynyń kórmesi jáne bir kúndik dombyra mýzeıi ashyldy. Ekspozısııaǵa kelýshiler Qurmanǵazy, Dına, Ahmet Jubanov, Mahambet, Birjan sal, Esbaı Balustauly, Aqan seri, Abaı, Jambyl, Qazanǵap, Súgir aspaptaryn tamashalady.
Baǵashar TURSYNBAIULY,
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»
