– Elbasy Nursultan Nazarbaev atap ótkendeı, qazir Nazarbaev Ýnıversıtet álemge tanymal irgeli oqý oryndarynyń biri bolyp sanalady. Ýnıversıtet óz damýynda kóp nársege qol jetkizip úlgerdi. Jas daryndardy odan ári qoldaý maqsatynda qandaı sharalar qarastyrylyp jatyr?
– Búginde Memleket basshysy Nazarbaev Ýnıversıtet jáne elimizdiń jalpy ǵylymı áleýetin damytý perspektıvalaryn talqylaýǵa zor múmkindik berip otyr. Bul jumystardy sala-sala boıynsha tarqatyp aıtýǵa bolady. Aıtalyq, bıyl ýnıversıtet shyǵarylymynda Medısına mektebi alǵash ret óziniń 25 túlegine dıplom berdi. Olar bolashaq doktorlar, ǵylymı zertteýshiler men akademııalyq klınıkalyq dárigerlerdiń birinshi sanaty sııaqty elimizdiń erteńgi jarqyn bolashaǵy, bilikti de besaspap mamandar. Aıta ketýimiz kerek, joǵarydaǵydaı mektepterdiń sany jyl saıyn artyp keledi. Onyń ishinde jańadan ashylǵan Ken isi mektebin erekshe ataýymyzǵa bolady. Sol boıynsha qazir mamandar daıarlaý ústindemiz. Qazaqstannyń óziniń tabıǵı qazba baılyqtarynyń kóp ekenin eskere otyryp, bolashaqta sol salany ıgeretin bizdiń ýnıversıtet túlekteri bolsa deımiz.
Al jalpy ýnıversıtettiń aldaǵy josparlaryna úńiletin bolsańyzdar, 2025 jylǵa qaraı Nazarbaev Ýnıversıtet stýdentteriniń sany eki esege ósedi. Ondaǵy bakalavr dárejesin alyp shyǵatyndar sany 5 myń 300-ge deıin jetedi dep josparlanyp otyr. Sonymen qatar aldaǵy ýaqytta atalmysh oqý orny ǵylymı zertteý jumystaryn da jandandyrýdy túbegeıli qolǵa almaqshy. Sondaı-aq jyl sońyna deıin óz zerthanasy bar jańa nysan ashylýy tıis. Bizdiń ýnıversıtettiń irgetasy qalanǵanǵa deıin jas daryndar mektep bitirgen soń maqsatyna jetý jolynda shetelde bilim alýǵa bel býatyn. Biraq óz elinde de álemniń betke ustar ýnıversıtetterinen kem túspeıtin oqý ordasynyń baryn estigen olar búginde josparly túrde Qazaqstannyń eń bedeldi joǵary oqý ornyna túsýdi durys sanaıdy. Bizdiń ýnıversıtettiń ereksheligi sol, 4 jyldan soń bakalavr dárejesin alyp shyqqannan keıin, osy joǵary oqý orny janyndaǵy medısınalyq mektepte bilimin jalǵastyrýǵa múmkindik alady. Kópshiligi bul ýnıversıtetti tek ǵylym jolyna bet burǵan bilim oshaǵy dep túsinedi. Bul – qate pikir. Bizdiń túlekter oqýdan bólek qosymsha ǵylymı zertteý jumysyn jasaýǵa úırenedi. Demek bul alań óz aldyna ǵylymı zertteý júrgize alatyn dáriger daıyndaıtyn birden-bir ýnıversıtet bolyp tabylady. Sonymen qatar tek jaratylystaný ǵylymdary emes, sondaı-aq saıasattaný jáne ádebıet mamandyǵyn da qatar oqyp shyqqan túlekter jeterlik. Olar da bakalavrdy támamdaǵan soń magıstratýrany shetelde oqý arqyly óz isiniń eń ozyq, aldyńǵy qatarly mamany bolyp shyǵady. Magıstratýraǵa tapsyrǵan olardyń bizdiń elde alǵan bilimi tolyqtaı jetkilikti bolatynyn kez kelgen túlek dáleldep júr. Budan demek Nazarbaev Ýnıversıtet sheteldiń ozyq oqý oryndarynan asyp túspese, kem túspegeni degen oı túıýge bolady.
Bıyl 811 stýdent Nazarbaev Ýnıversıtetten túlep ushty. Onyń 506-sy – bakalavr, 302-si – magıstr, taǵy úsheýi – doktorant. Byltyr joǵary oqý ornyn 737 túlek támamdaǵan. Bıyl bitirýshiler sany 10 paıyzǵa kóp. О́tken jyly Prezıdent N.Nazarbaev 2025 jylǵa qaraı stýdentter sanyn eki esege kóbeıtýdi tapsyrǵan edi. Bul tapsyrma boıynsha jumystardy bastap kettik. Qaıtalap aıta keteıik, qazirgi ýaqytta oqý ornyn 750-800 túlek bitirip shyqsa, 2025 jylǵa qaraı bakalavrlar sanyn 5 200-5 300-ge deıin ósiremiz. Sonymen birge ǵylymı-zertteý jumysy qarqyndy damyp jatqandyqtan, PhD doktoranttary sanyn arttyrýdy da aldaǵy iri josparlarymyzdyń biri dep aıtýymyzǵa bolady.
– Ýnıversıtette aqyly bilim alýǵa qansha qarajat qajet?
– Nazarbaev Ýnıversıtette aqyly bilim alý quny ózge ýnıversıtettermen salystyrǵanda áldeqaıda joǵary. О́ıtkeni pedagogter bazasynyń úshten biri – sheteldik muǵalimder. Biz álemniń kez kelgen úzdik oqý ordalarymen ıyq teńestire alamyz. Bizdi bitirip, bakalavr dárejesin alyp shyqqan 40 paıyz stýdentter ózderiniń bilimderin ári qaraı jalǵastyrady. Oǵan ýnıversıtettiń sapaly bilim bazasy negizgi tirek bolyp otyrǵandyǵyna senimdimiz. Sondaı-aq bizdiń stýdentter úlken maqsattarǵa qol jetkizý úshin qajetti aýdıtorııalar men jataqhana ornyn kóbeıtý isine de erekshe mán beremiz. Onyń barlyǵy shákirttiń tólegen aqysyna tatıtyndaı bolýy kerek. Alaıda shetelde oqýǵa jumsalatyn qarjyǵa qaraǵanda Nazarbaev Ýnıversıtetke tólenetin soma áldeqaıda tómen. Onyń ar jaǵynda túlekterdiń elde oqyp, elde qyzmet etýine de úlken múmkinshilik bar.
Osy jerde biz Nazarbaev ýnıversıtettiń bilim sapasy «Bolashaq» baǵdarlamasymen oqyp kelgen stýdentterdiń deńgeıinen bir de kem emes ekendigin maqtanyshpen aıta alamyz. Bıyl ýnıversıtetimizde tek qana ǵylymı zerthanalar ornalasatyn jańa ǵımarat ashylady. Bul jańa ǵımarat ta 2025 jylǵa arnalǵan jospardy oryndaýǵa óz septigin tıgizedi. Qandaı jaǵdaı bolsyn, stýdentterdiń alańsyz bilim alýyna jaǵdaı jasaýymyz kerek.
– Sonda aldaǵy ýaqytta «Bolashaq» baǵdarlamasymen oqytýdy memleket toqtatýy múmkin be?
– Mundaı tájirıbe 2011 jyldan beri júzege asyrylyp keledi. Iаǵnı, qazir «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha bakalavr dárejesinde bilim alý shekteýli deýimizge bolady. Tek erekshe mamandyqtar úshin ǵana shetelde bakalavr daıyndaıdy. Mysaly, sýret ónerine qatysty mamandyqtar boıynsha shetelde oqytady. Al magıstrlerge keletin bolsaq, 2017 jyly Úkimet birjaqty tártippen «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha daıyndalatyn magıstrler grantynyń birshama bóligin bizdiń ýnıversıtetke aýystyrdy. Jáne bul usynys Úkimet tarapynan júzege asty. Biz eshqandaı suranys jasamaǵan bolatynbyz. Munyń ózi bilim ordasyna degen úlken senim dep túsinemiz.
– Nazarbaev Ýnıversıtette sheteldik stýdentter bilim alýda. Olardyń úlgerimi qalaı?
– Olar aıtarlyqtaı kóp emes. Tipti ózge memleketterden kelip oqyp jatqan 0,5 paıyz mańaıynda ǵana stýdent. Atap aıtar bolsaq, Reseı Federasııasynan, Qytaı, Tájikstan, Qyrǵyzstan, О́zbekstannan kelgen shákirtter osy paıyzdyń ishine kiredi. Negizinen, ózge memlekette bilim alýdyń kóptegen artyqshylyqtary bar. Oǵan ásirese jastar qulyqty bolýy kerek. Tájirıbe almasý, ózge mádenıetterdiń dástúrli mektepterimen tanysý talapkerdiń bolashaq kóshbasshylyq qyryn, qasıetin ashýǵa kóp septigin tıgizedi. Sondaı-aq ol stýdentterden bizdiń ýnıversıtet te kóptegen tájirıbe jınaqtaıtynyn aıta ketken jón. Olar keıin kórshiles memleketter arasyndaǵy dostyq qarym-qatynasty jaqtaıtyn mamandar bolyp ósip shyǵady. Bul Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń damyǵan 30 memleket qataryna Qazaqstannyń kirýine jasalǵan alǵysharttarynyń biri ekenin de aıta ketkenimiz durys. Mysaly, búginde Qazaqstan óziniń ishki jalpy óniminiń 0,2 paıyzyn osy bilim salasyna, onyń ishinde ǵylymı-zertteý jumystaryna jumsap otyr. Al damyǵan memleketterde bul kórsetkish 2,5 paıyzdan 4 paıyzǵa deıingi aralyqty qamtıdy. Aıtalyq Ońtústik Koreıa sııaqty memleketterdiń ǵylymı-zertteý áleýeti zor memleketter qataryna enetini sondyqtan.
– Túlekterdiń aldaǵy ýaqytta jumyspen qamtylýy týraly aıtyp berseńiz?
Nazarbaev Ýnıversıtet túlekterine Qazaqstanda qalý mindeti qoıylmaıdy. Túlekterimiz óz bilimin jalǵastyrý úshin shetelge de ketip jatyr. Qazaqstanda tabysty eńbek etip júrgender de bar. Olar kóbinese qarjy salasyn, iri konsaltıngtik kompanııalardy tańdaǵan. Kópshiligi óz bıznesin ashyp jatyr, bul bizdi qýantady. О́tkende Almatydaǵy aty belgili joǵary oqý ornynyń rektory óziniń baıandamasynda Nazarbaev Ýnıversıtet bolashaqta turalap qalady degen boljam aıtypty. Onyń paıymynsha, bizdi bitirgen stýdentter báribir shetel asyp ketetin syńaıly. Biraq Qazaqstannyń táýelsizdik alǵan jyldardan bergi damý satysy ol pikirge tolyq qaıshy ekenin aıtqym keledi.
– Nazarbaev Ýnıversıtetke qabyldaý talaptary ózgerý múmkin be? Sondaı-aq halyqaralyq, respýblıkalyq olımpıadalardyń jeńimpazdaryna jeńildikter qarastyryla ma?
– Talaptar burynǵydaı. Ol aqparattardyń barlyǵy ýnıversıtettiń saıtynda, basqa da aqparat kózderinde tolyq kórsetilgen. Negizgi eskeretin jaǵdaı, aǵylshyn tilin jetik bilý jáne úmitkerdiń GPA joǵary bolýy qajet. Bul jerde talapkerdiń ǵana kózqarasy ǵana emes, ata-ananyń sheshimderi bolatynyn jasyrmaımyz. Qaıtken kúnde de óziniń bilimi men biligine sengen mektep bitirýshi qalaǵan ýaqytynda bizdiń stýdent atana alady.
Al olımpıada jeńimpazdaryna keletin bolsaq, árıne talantty oqýshylardy biz únemi baqylap, ózimiz zertteý júrgizip otyramyz. Talantqa ár kezde talas kúshti bolady. Biz básekelestikke qabiletti balalardy birinshi qamtyp qalý úshin kóptegen jeńildikter qarastyramyz.
Jalpy, kez kelgen ýnıversıtettiń basty úsh urany bolady: onyń birinshisi talantty tabý, ıaǵnı ustazdyń da, shákirttiń de talanttary bir aýdıtorııada til tabysýy, ekinshisi baı resýrs jáne úshinshisi basqarý júıesi. Osy úsh baǵyt ýnıversıtettiń jan-jaqtylyǵy bolyp tabylady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Mıras ASAN
«Egemen Qazaqstan»
