Baǵlan MAILYBAEV: «Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy – Qazaqstannyń órkendeýi men jańǵyrýynyń 20 jyly»

Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jy­lyndaǵy tabystar halqymyzdyń or­taq jetistigine aınaldy. Memleket basshysynyń kósh bastaýymen eldiń jań­ǵyrýy men ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq ekonomıkasynyń qurylýy – Qazaqstannyń HHI ǵasyrdaǵy qa­ryshty damýynyń kepili. Qazaqstan Táýelsizdiginiń basty jetistikteri jáne perspektıvalary týraly bizdiń basylymǵa bergen suhbatynda Prezıdent Ákimshiligi Basshysynyń orynbasary Baǵlan MAILYBAEV bylaı dep áńgimelep bergen edi. – Baǵlan Asaýbaıuly, elimiz aıtýly tarıhı mereke – Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵyn erekshe atap ótýde. Memle­ke­timizdiń mereı­toıy ár qalada, árbir aýylda shyn kóńilmen toı­lanyp, ol naǵyz birlik­tiń merekesine aınalýda. El ómirin­degi osy belesti oqıǵaǵa biz qandaı jetistiktermen keldik? – Mereıtoılyq jyl Qazaqstannyń jasampaz bastamalary ataýlarynyń aıasynda ótip jatyr. Osynaý jarqyn jıyrma jyldyqtyń barlyq jetistikteri Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaev esimimen tikeleı baıla­nysty. Bıylǵy áleýmettik zertteýlerdiń máli­met­teri boıynsha, qazaqstandyqtardyń 97 paıy­zy Memleket basshysynyń áleýmettik já­ne ekonomıkalyq jańǵyrýda ustanǵan baǵy­tyn eldiń damýynyń basty faktory dep sanaıdy. Beıbitshilik, kelisim, qoǵamnyń birligi, eko­nomıkalyq jáne áleýmettik turaqtylyq, ha­lyq­aralyq deńgeıde moıyndalý – osynyń bar­lyǵy elimizdiń shyn máninde maqtan tutýǵa quqyly tabystary. Qazaqstan Memleket bas­shysynyń arqasynda Táýelsizdiktiń úshin­shi onjyldyǵyna óz bolashaǵynyń órisin ańdatar ólshemderdi aıqyn kóre otyryp qadam basýda. Birinshiden, biz álem kartasyndaǵy orny­myz­dy aıqyn kórip otyrmyz. Kóptegen jańa elder úshin shekarasynyń daýly shekteri úshin kúres qazirge deıin jalǵasýda. Keıbir jaǵdaı­larda bul ashyq qaqtyǵystarǵa da ulasty. Qazaqstan ondaı ssenarııdi aınalyp ótti. Memleket basshysy bizdiń tarıhı jerlerimiz ben búkil Qazaqstan halqyn tutastyrýshy tulǵaǵa aınaldy. Biz barshamyz Prezıdenttiń osy biregeı bitimgershil, kóshbasshylyq dary­nyna tánti bolýǵa tıispiz. Ekinshiden, biz bolashaqtaǵy maqsattary­myzǵa sáıkes áreket etýdemiz. Prezıdenttiń «Qazaq­stan-2030» Strategııasy – álemdegi eń uzaq merzimdi jáne tıimdi forsaıtıngilik jobalardyń biri. Bul – bizdiń damýymyzdyń Qazaqstandy ýaqyt synynan súrinbeı alyp óter kartasy. Úshinshiden, Memleket basshysy qoǵamnyń rýhanı ózegin – etnosaralyq jáne dinaralyq kelisimdi qalyptastyrdy. Biz túıindi sheshimder qabyldarda soǵan súıenemiz. Qazaqstan­dyqtardyń qýatty ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq ekonomıka qurýǵa degen senimdiligi de soǵan negizdelgen. – Mereıtoı qarsańynda elimiz Parlamenti Senaty tarapynan Qazaqstannyń Mem­lekettik táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy Deklarasııasy qabyldandy. Bizdiń egemendigimizdi nyǵaıtý úshin bul qujattyń qan­daı mańyzy bar? – Bizdiń elimizdiń tarıhy – dáýirdiń daýsyz týyndysy, táýelsizdik jyldary da onyń jarqyn betterine altyn áriptermen jazyldy. Parlament qabyldaǵan Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy Deklarasııasynda Qazaqstannyń Elba­sy Nursultan Nazarbaevtyń basshylyǵy­men qol jetkizgen eń basty tabystary qam­tylǵan. Onda respýblıkamyzdyń jetistikteri naqty júıelengen jáne Memleket basshy­synyń elimizdi órkendetý jolyndaǵy teń­dessiz eńbegine zańdyq turǵyda baǵa berilgen. Deklarasııada egemen Qazaqstandy qalyp­tastyrý jolyndaǵy Elbasynyń tarıhı mıs­sııa­sy sátti júzege asqany aıqyn kórsetilgen. Prezıdent Qazaqstanda beıbit ómir men turaqtylyq ornatyp, Otanymyzdy búkil dú­nıe júzine áıgili etti. Memleket basshysy HHI ǵasyrdaǵy jalpy jahandaný zamanyn­daǵy jaǵdaıda bizdiń elimizdiń aldyna jańa múmkindikter, tyń bastamalarǵa jol ashty. Prezıdenttiń baǵytyn basshylyqqa ala otyryp, osy 20 jyldyń ishinde qazaqstan­dyqtar strategııalyq qujattardyń qalaı shyn­dyqqa aınalǵanynyń kýási boldy. Máselen, olardyń qatarynda Qazaqstannyń Mem­lekettik táýelsizdiginiń Deklarasııasy, «Qazaq­stan-2030» strategııasy, Indýstrııa­lyq-ınno­va­sııalyq da­mý­dyń strategııasy sııaqty qujattardy atap ótýge bolady. Solardyń arasynda Táýelsizdiktiń 20 jyl­dyǵyna arnalǵan Deklarasııanyń mańyzy óte zor. Ol aýqymdy eki máseleni qamtyǵan. Birinshiden, Qazaqstannyń Táýelsizdik jyl­daryn­daǵy tamasha jeńisteri men jetistikte­riniń zańdyq turǵyda aıqyndalýy. Ekinshiden, el Táýelsiz­digin qalyptastyrý jolyndaǵy Prezı­denttiń ulan-ǵaıyr eńbeginiń shynaıy, derektermen dáıektelgen jáne naqty qory­tyndylar arqyly qazaqstandyq qoǵam tarapynan baǵalanýy. Deklarasııada kórinis tapqan bizdiń býynnyń bilik pen tájirıbesi búkil qazaq­standyqtar úshin bolashaqta da basty baǵyt bolyp qala beredi. – Jyl basynda Qazaqstanda Táýel­sizdiktiń 20 jyldyǵyn merekeleýge arnal­ǵan sharalar­dyń jalpyulttyq jospary qabyldandy. Ony júzege asyrýdyń nátı­jeleri qandaı? – Jospardy Memleket basshysy bekitti jáne ol Qazaqstannyń barlyq jetistikterin keńinen kórsetýge baǵyttalǵan. Oǵan 130 aý­qymdy jáne uzaq merzimdi jobalar endi, olardyń bári qatań belgilengen merzimde jáne ár aıdyń taqyrybyna saı oryndalýda. Jalpy el boıynsha qazirdiń ózinde 12 myńdaı shara ótkizildi. Sonyń ishinde 5000-nan astamy – qoǵamdyq-saıası, 3500-i – má­de­nı, 2000-y sporttyq, 1000-nan astamy – ǵylymı-aǵartýshylyq jáne 600-i – aqparattyq is-sharalar. Búgin osy Jalpyulttyq jospar óziniń júzege asýynyń sheshýshi kezeńine jetti. 16 jeltoqsan – juldyzdy 20 kúnniń, «Táýelsiz­diktiń 20 shy­ńynyń» shyrqaý bıigi. Jospardaǵy qamtylǵan kúnderdiń árqaısysy qazirgi Qazaqstannyń bas­ty jetistikterine – memlekettik rámizderge, Kons­tıtýsııaǵa, ulttyq birlikke, ǵylym jáne tehnologııaǵa, aýyl sharýashylyǵy salasyna, Astanaǵa, Táýelsizdikke jáne basqa da qun­dylyqtarǵa arnalǵan. Bul kezeńde barlyǵy 83 respýblıkalyq jáne 21 myńnan astam óńirlik sharalar iske asyryldy. Qoǵamda el damýynyń jańa mindetterine saı rýhanı atmosfera qalyptasty. Táýelsizdik toıy el bolmysynyń ıdeıalyq ustyndaryn – patrıotızmdi, etnosaralyq kelisimdi, zaıyrly memleket murattaryn nyǵaıta tústi. Osynyń bári halyqty Ult Kóshbasshysy Nursultan Nazar­baev­tyń mańaıyna tyǵyz toptastyrdy. Bú­ginde azamattarymyzdyń 95 paıyzdan astamy Qazaq­stannyń bolashaǵyn tikeleı Tuńǵysh Pre­zıdent­tiń esimimen baılanystyra qabyldaıdy. Mereıtoılyq jyl Qazaqstannyń barlyq óńi­rin ózara jaqyndastyrýmen de qundy der edik. Máselen, oblystar men Almaty qalasynyń Asta­nadaǵy kúnderi asa jarqyn oqıǵaǵa aınal­dy. Olar aımaqtardyń merekelik ónerkásiptik jáne aýyl­sharýashylyq jármeńkelerin qamty­dy. Beıbitshilik jáne kelisim saraıynda Táýel­sizdiktiń 20 jylyndaǵy aımaqtar jetistik­teriniń kórmesi ótti, óner sheberleriniń gala-konsertteri qoıyldy. Memleket basshysynyń bastamasymen eli­mizdiń mereıtoıyn merekeleý baǵdarlamasy árbir qazaqstandyqtyń ómirin jaqsartý baǵy­tyndaǵy tıimdi pragmatıkalyq josparǵa aınal­dy. Onyń aıasynda jańa mektepter men aýrýhanalar, ındýstrııalyq nysandar, sport ortalyq­tary, turǵyn úı keshenderi ashylýda. Táýelsiz­diktiń «jol kartasyna» sáıkes, joldar, sý qubyr­lary, gazben qamtý júıeleri rekordtyq merzim ishinde salynýda. Ǵylymı jáne qoǵam­dyq forýmdar ótkizilip, kitaptar basylyp, derekti jáne kórkem fılmder túsirilýde. Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy bolashaq urpaqqa mándi rýhanı jáne materıaldyq mura qaldy­ratyn bolady. Qazirdiń ózinde ol bizdiń ortaq jetistikterimizdi baıyptaý men baıytý kezeńine aınalyp otyr. – El Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy ta­qy­ryby aqparat quraldarynda qansha­lyq­ty qamtylyp, óz kórinisin tapty dep oılaısyz. – Táýelsizdik toıyn merekeleýdiń aqparattyq turǵydan qamtamasyz etilýi eki arnaǵa – me­reı­toıdyń basty sharalaryn kórsetýge jáne arnaý­ly jobalardy júzege asyrý baǵytyna jikteldi. Bul jumysqa respýblıkalyq 100-den astam BAQ jumyldyryldy. Gazet betterinde qazirdiń ózinde Táýelsizdikke arnalǵan 7000-nan astam materıal jaryq kórdi. Telearnalardan 2 myń­daı sıýjet berildi. Buǵan qosa, Táýelsiz­digimizdiń tarıhy men nyǵaıýyna arnalǵan 80-nen astam kitap daıyndaldy. Juldyzdy 20 kúnmen birge negizgi aqpa­rattyq naýqan bastaldy. Saraptamalyq 40 baǵdarlama jáne tok-shoýlarda elimizdiń jetistikteri aıtylyp, talqylanýda. Basty telearnalardan el damýyna eren úles qosqan jandar, búgingi kúnniń batyrlary men qarapaıym eńbekkerler jónin­degi «Otandastar» jáne «Táýelsizdik formý­lasy» («Formýla Nezavısımostı») atty arnaýly habarlar sıkly berilýde. Telejýrnaldar, beınerolıkter, arnaýly kóri­nister daıyndaýǵa aıryqsha kóńil bólinýde. Máselen, Táýelsizdik qurdastary týraly 60-tan astam rolık túsirildi. Arnaýly jobalar sheńberinde efırge eki kórkem fılm – «Dala juldyzdary» men «Baqyt qusy» («Ptısa schastıa»), «Jas ulan» kórkem serıaly, 15 derekti joba, sonyń ishinde reseılik teleradıokeshenmen birlesip «HHI ǵasyr: Nur­sultan Nazarbaevtyń megajobalary» («HHI vek: Megaproekty Nýrsýltana Nazarbaeva»), «Qazaq­stan ǵalamshary» («Planeta Kazahstan»), sony­men qatar «Tabystar mekeni», «Qazaqstan saltanaty» («Trıýmf Kazahstana») jáne basqa da serıaldar daıyndaldy. Otandyq kınematografııa qazaqstandyqtarǵa 41 tolyqmetrajdy fılm túrinde tamasha tartý jasady. Kórermen qaýymǵa erekshe unaǵan kartınalar qatarynda «Meniń balalyq shaǵymnyń aspany», «Jeruıyq» jáne basqa kóptegen fılm­der bar. О́zimizdiń kórermenderge arnalǵan jobalar­dyń keıbiri elimizden tysqary jerlerde de kórsetilýde. Mysaly, Qazaqstan týraly habarlar serııasy amerıkalyq tanymal «Rublic Broadcasting Stations» jáne «American Life TV» telearnalarynan berildi. Olardyń aýdıtorııa­synyń aýqymy 40 mıllıon adamdy qamtıdy. Qazaqstandyqtar 15-16 jeltoqsan kúnderi asa mańyzdy tórt oqıǵanyń kýási bolady. Keshe barlyq respýblıkalyq telearnalarda Táýelsiz­dik saraıyndaǵy Saltanatty jıyn men «Qazaqstan» kınokonsert zalyndaǵy merekelik konsert tikeleı efır arqyly kórsetildi. Búgin otandastarymyz «Máńgilik el» saltanat qaq­pasy­nyń ashylýy men «Astana-arena» sta­dıo­nynda ótetin «Beıbitshilik pen jasampaz­dyqtyń 20 jyly» atty teatrlandyrylǵan shoý men konsertti kóre alady. Táýelsizdiktiń 20 jyldyǵy fenomeni qo­ǵamda bizdiń elimizdiń jetistikteri men baǵyt­tary jóninde keńinen talqylaýǵa múmkindik berdi. Túrli pikirler arasynda ǵalymdar men qara­paıym eńbekkerlerdiń jáne jastardyń úni kóbirek estiledi. Osy tóńirektegi barlyq áńgi­meniń ortalyǵynda táýelsiz Qazaqstannyń barlyq tarıhı jeńisteriniń sımvolyna aınal­ǵan elimizdiń Prezıdenti, Ult Kóshbasshysy Nursul­tan Nazarbaevtyń tulǵasy tur. Búginde ǵylymı qaýymdastyq pen BAQ Táýelsizdikti tulǵalandyrýǵa umtylýda. Oǵan naqty baǵa berýde. Tek qana bir sekýndtyń ishinde jetekshi Internet júıelerinde «Qazaq­stannyń Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy» degen taqyrypta 2,5 mıllıon silteme beriledi. Bul – qoǵamdyq únqatysýdyń aıqyn kórinisi. Buǵan jaýap ta jeńil emes. Táýelsizdik óz-ózinen bola qoımaıdy, aspannan túse qalmaıdy. Táýelsizdik qashanda naqty bolady, ol – dáýir men onyń shyndyǵyna tolyq sáıkes keledi. HHI ǵasyrdaǵy Táýelsizdik – ıntellektýaldy ult jáne oǵan qosa ınnovasııalyq ekonomıka degen sóz. Bul ıdeıa Memleket basshysynyń «100 qazaqstandyq ınnovasııa» atty aýqymdy Strate­gııasy arqyly júzege asýda. Osyǵan baılanysty bizdiń bolashaq egemendigimizdiń sıpaty da aıqyndalady.  – Táýelsizdik jolynda Qazaqstan kóp­tegen kedergilerden súrinbeı ótip, TMD-daǵy eń tabysty memleketterdiń birine aınaldy. Elimiz damý ústinde. Qazaqstan qoǵamy aldynda HHI ǵasyrda qandaı basty asýlar tur dep oılaısyz? – Memleket basshysy naqty atap kórset­kendeı, biz alǵan, asqan asýlardyń bári Qazaq­stan úshin túptiń túbinde tabysqa alyp baratyn «tar jol, taıǵaq keshýler» boldy. Turlaýly Táýelsizdigimizdiń jolynda mundaı qıyn ótkelekter az bolǵan joq, sondyqtan qoǵamymyz jańa mindetterdi eńserer aldynda árqashan óz tájirıbesine súıenip otyrdy. Taıaý bolashaqtaǵy synaqtarǵa saqadaı saı bolý úshin basty-basty jahandyq qaterlerdi jaqsy bilý kerek. Olar – beseý: jańa qarjylyq daǵdarys, ekstremızm, terrorızm, uıymdasqan qylmys, sybaılas jemqorlyq. Osyndaı jahan­dyq qaýip-qaterlermen kúrestiń qaýqarly qural­dary bizdiń elimizde áldeqashan qarastyrylyp qoıylǵan. Naqty zańnamalyq, ınstıtýttyq jáne áleýmettik tıimdi tetikter bar. Bul «qor­ǵanys alańyn» Memleket basshysynyń ózi asa yjda­ǵatpen jáne uzaq merzimge oılastyryp qoıdy. Qazirgi ýaqytta osy baǵytta úlken jumystar jasalýda. Tutas bir mańyzdy zańdar qabyl­danyp, tıisti organdardyń shtaty nyǵaıtyldy, Din isteri jónindegi agenttik quryldy. Memleket árbir azamattyń jahandyq qaýip-qaterlerden qorǵaný deńgeıin aıtarlyqtaı kóterýde. О́tip bara jatqan jylda álemdegi ortaq ahýal turaqtylyǵyna edáýir selkeý tústi. Jahan­dyq ekonomıka ósý kezeńine óte qoıǵan joq. Jańa qaýip-qaterlerdiń nyshany kózge shalyna basta­dy. Osynyń aldyndaǵy bankter men jekemenshik qarjylyq qurylymdarda bastalǵan nesıelik daǵdarystan aıyrmasy sol, jańa daǵdarys odan áldeqaıda aýqymdyraq bolýy múmkin. Keıbir elderde ol qazirdiń ózinde áleý­mettik deńgeıge jetip, sol jurttyń bolashaq damýyna qater tóndirip otyr. Bul – bizdiń Táýelsizdigimiz úshin úlken sabaq. Sondyqtan, budan ári damý kerek, birligimizdi nyǵaıtyp, Prezıdentimiz qoıǵan mindetterdi ıyq tirestire otyryp birge oryndaýymyz qajet. – Bıylǵy mereıtoılyq jylda ın­novasııalyq damý taqyryby aıryqsha ózekti bola tústi. Taıaýda Bilim jáne ǵylym mınıstrliginde ótken alqa májilisinde siz qa­zaqstandyq 300 myń pedagogty ınnova­sııalyq ekonomıkanyń mańyzdy resýrsyna baladyńyz... – Bizdiń HHI ǵasyrdaǵy basty maqsatymyz – Prezıdenttiń «100 qazaqstandyq ınnovasııa» strategııasyn júzege asyrý. Bul – Táýelsizdikti tuǵyrly ete túsetin jalpyulttyq mindet. Ol eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń shyr­qaý shyńyna aınalady. Bul damýdyń naǵyz shyn mánindegi kórset­kishi – adamnyń dáýleti emes, áleýeti, onyń shı­raqtyǵy men ınnovasııalarǵa ashyqtyǵy bolady. Indýstrııa men ınnovasııalyq ortanyń úndestik taýyp, ilgerileýi mańyzdy eki faktorǵa baıla­nysty. Birinshisi – ınfraqurylym qalyp­tasty­rý, ǵylymı ortalyqtar men zerthanalar qurý. Ekinshisi – sananyń ınnovasııalyq mánerge beıimdelýi. Naq osy sebepten de Memleket basshy­sy bizdiń aldymyzǵa jaı ǵana ınfra­qurylym qalyptastyrý emes, ınnovasııalyq ekonomıka qurý mindetin qoıyp otyr. Al bul oıdyń máselesi, bul ıntellektýaldyq aýqym. Qazaqstannyń ıntellektýaldyq kapıtalyn jınaqtaýdaǵy mańyzdy ról bilim berý salasyna tıesili. Bul – bizdiń keleshegimizdiń keskini. Ol keskindi qalyptaý quraly – Bilim berýdi damy­týdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasy. Tek bıyldyń ózinde osy baǵdar­lamany júzege asyrýǵa 900 mıllıard teńge bólindi. Álemdik tájirıbede bul óte joǵary básekege qabilettilik kórsetkishi. Memlekettik qarjylandyrý – ınnovasııalyq bilim berýdiń tórt qyrynyń biri. Qalǵan úsheýi – pedagogtardyń shyǵarmashylyq jumysy, bilimge umtylýshylardyń úzdiksiz eńbegi jáne zııatkerlik jetistikterdiń óndiriste qoldanylýy. Osy jerde bizdiń aldymyzda birqatar mańyzdy mindetterdi sheshý máselesi tur. Birinshiden, pedagogtardyń jumysyn ynta­lan­dyrý qajet. Muǵalimderdiń eńbegi daryn­dylardy taýyp, jetildirýge baǵyttalmaıynsha ınnovasııa­lyq bilim berýdiń senimdi irgetasy qalanbaıdy. Álemdegi barlyq tehnologııalyq jetis­tikter naqty esimdermen baılanysty. Olar­ǵa jol asha alatyn – tek shyǵarmashyl, naǵyz kásipqoı us­tazdar ǵana. Olar úshin shákirt­teriniń atynyń shyǵýy barshaǵa – ózde­riniń de moıyndalýynyń kepili. Eger 300 myń pedagog­tyń árqaısysy jylyna eń bolmaǵanda bir daryndy tapsa, qazaqstandyq ıntellek­týaldyq ulttyń qalypta­sýy aıtarlyqtaı jedeldeı túsedi. Ekinshiden, biz bilimdi ózimizdiń ındýstrııa­myzǵa kiriktirýimiz kerek. Bilim berý men qoldanbaly ǵylym Qazaqstannyń ınnovasııalyq tıimdiligin arttyrýǵa qyzmet etýi tıis. Ǵylymı zertteýlerge 2012 jyly memleketten 42 mıllıard teńge bólinedi. Sol aqshaǵa júzege asqan ár jobadan memleket ınnovasııalyq, paıdaly usy­nys­tar kútýge quqyly. Buǵan qosymsha aıta keter jáıt: ınnovator-mamandardyń jańa býynyn tárbıeleý úshin barlyq kúsh-jigerdi jumsap, olar úshin jaıly jumys jaǵdaıyn jasaý qajet. Úshinshiden, qazaqstandyqtardyń ózderi udaıy bilimge umtylyp otyrýǵa, qoly jetkenmen toqtap qalmaýǵa tıis. Úzdiksiz bilimniń mańyz­dylyǵy týraly Memleket basshysy aıtty, bul – bizdiń damýymyzdyń trendi, ıaǵnı búgingi kúnniń basty ózekti máselesi. Jańa zaman mamandaryn tárbıeleý jas urpaqtyń patrıottyq tárbıesimen ajyraǵysyz baılanysty. Bul tusta ózara árekettestiktiń jańa salalaryn qalyptastyrý kerek. Birinshi kezekte – aqparattyq tehnologııalar salasynda. Áleý­mettik jeliler, ınteraktıvti forýmdar, tipti onlaın-oıyndar da bizge bul mindetti oryn­daýda septigin tıgize alady. Osy úsh mindetti oryndaý bizge Memleket basshysy qoıǵan bıik maqsattarǵa jetýge septesedi. Qazaqstan tabysty, ınnovasııalyq, álem­degi bedeldi memleketke aınalady.  – Jańa ǵasyrda zaıyrly memleketke tóngen syn-qaterler qatary kóbeıýde. Osyn­daı aýmaly-tókpeli almaǵaıyp zamanda zaıyrlylyq murattaryn qalaı asqaqtata túsýge bolady? – Qazirgi álemde epti, ıkemdi emestiń bar­lyǵy elenip-eskerilmeı, bir shetine yǵysyp qalyp qoıýy ǵajap emes. Tym birbetkeı jáne úzildi-kesildi ustanymda bolý da jaramaıdy. Qazaqstan qoǵamy qasań dogmalardan jáne radıkaldy sıpattaǵy soqyr senimderden aýlaq bolýy kerek. Bul jańa progreske túbirimen qaıshy keledi jáne ınnovasııalyq oılaý júıesiniń damýyn tejeıdi. Dinniń memleket isine aralasýynyń tarıhı turǵydan jahandyq silkinisterge ákelip soqtyrǵan jaǵdaılary óte jıi kezdesedi. Biz osyny umytpaýymyz kerek. Din salasy – adamdardyń rýhanı jáne moral­dyq kemeldenýi. О́rkenıetterdiń eýrazııa­lyq toǵysyndaǵy qazaqstandyqtar ózge elderden kelgen ártúrli dinderge qashanda qurmetpen qaraǵan. Babalarymyz óziniń salt-dástúri men ádet-ǵuryptaryna da din ustanýshylardyń dál sondaı qurmetpen qaraýyn talap etken. Qazaqstandyq qoǵamnyń toleranttylyǵy – bizdiń ulan-baıtaq jerimizde eshqashan din­aralyq qaqtyǵystardyń bolmaýynyń basty sebebi. Áleý­mettik zertteýlerge sáıkes, bizdiń aza­mat­tarymyzdyń 90 paıyzdan astamy Qazaqstan­nyń toleranttylyq modeliniń tıimdiligine senimdi. Búginde otandastarymyz bizdiń halqymyz­dyń ǵasyrlar boıy qalyptasqan dástúrlerin jalǵas­tyrýda. Biz barlyq dinge qurmetpen qaraımyz jáne sonymen birge ózimizdiń salt-dástúrimizdi saqtaımyz, qazaqstandyq zaıyr­ly dúnıetany­mymyzdy nyǵaıta beremiz. Álemde óse túsken turaqsyzdyqqa Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń birtutas, tole­rantty, qýatty memleket qurýǵa baǵyttalǵan berik ustanymy qarsy balama bola alady. Elbasynyń jasampaz eńbegi – qazaqstandyq jalpyulttyq ınnovasııalyq rýhty qalyp­tastyrýdyń mańyzdy faktory.  – Zaıyrly memleketti nyǵaıtýda aldaǵy ýaqytta Qazaqstan halqy Assam­bleıasyna qandaı mańyzdy ról júkteledi? – Memleket basshysynyń bastamalaryna ýaqyt turǵysynan da, mándiligi jaǵynan da baǵa jetpeıdi. Bolashaqta Qazaqstan halqy Assambleıasynyń tarıhı mańyzdylyǵy tek qana óse túsedi. Bul keńinen tolǵaýdy qajet etetin aýqymdy taqyryp. Men tek Assam­bleıanyń ósýiniń negizgi tórt tirek núktesine toqtalyp ótkim keledi. Birinshiden, aqparattyq keńistik. Assam­bleıa­ny jáne etnostyq mádenı ortalyqtardy alda ózderiniń vırtýaldy jáne baspa resýrs­taryn jandandyrý isi kútip tur. Olar Qazaq­standaǵy etnosaralyq jáne konfessııa­aralyq kelisim týraly egjeı-tegjeıli aqpa­rattyń qaınar kózine aınalýy tıis. Ekinshiden, zańnamalyq qyzmet. Tórtinshi shaqyrylymdaǵy Parlament Májilisine Qazaq­stan halqy Assambleıasynan saılanǵan depýtattar jaqsy jumys jasady. Olar «Jańa Qazaq­stan» depýtattyq tobyn qurdy. Memleket basshy­sy tarapynan joǵary baǵa alǵan «Qazaq­stan halqy Assambleıasy týraly» Zań naq sol Assambleıa depýtattarynyń bastama­symen daıyndaldy. Olardyń Ulttyq birlik dok­trı­nasyn, Etnomádenı bilim berý tujy­rym­damasyn daıyndaýdaǵy róli de asa mańyzdy. Assambleıanyń jańa depýtattarynyń saı­laýy 2012 jyldyń 16 qańtarynda ótedi. Assambleıa úshin Parlamentte kútip turǵan jumys – bizdiń birligimizdiń kúshin, qazaqstan­dyq­tardyń tatýlyǵy modeliniń tıimdiligin kórse­týdiń taǵy bir biregeı múmkindigi. «Jańa Qazaqstan» depýtattyq tobymen Assambleıa­nyń ózara árekettestiginiń naqty tetigin ázirleý kerek. Bolashaq jumystyń platfor­masy – tıimdi jobalyq qyzmet jáne Assambleıa bastamala­rynyń Parlamentte júzege asyrylýy. Depý­tattardyń halyqpen jumys jasaýyn tikeleı ózara baılanysqa túsý arna­lary bar jeke saıttary arqyly jandandyrý talap etiledi. Úshinshiden, áleýmettik baǵdardaǵy bıznes. Assambleıanyń HVII sessııasynda Memleket basshysy ulttyq mádenı ortalyqtardy Qazaq­stan ekonomıkasyn jańǵyrtýǵa belsene qaty­sýǵa shaqyrdy. Búginde Assambleıa 60-tan astam ınnovasııalyq jobalar usyndy. Sonyń ishinde qoǵamnyń áleýmettik jańǵyrýyna arnalǵanda­ry da bar. Olardyń barlyǵy Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrli­giniń qaraýyna jiberildi. Bul oraıda, Assambleıanyń Memleket bas­shy­sy­nyń úndeýine jedel jaýap qatýy úlgi tutarlyq áreket. QHA eldiń mańyzdy áleýmet­tik-ekonomıkalyq úderisterindegi óziniń rólin kúsheıte túsýge ázir. Tórtinshiden, Assambleıany qurý men onyń jumys tájirıbesin birinshi kezekte Eýrazııa­lyq odaqtaǵy áriptesterimizge usyný qajet. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń keleshegi zor. Buqaralyq aqparat quraldary jáne birlesken ǵylymı jobalar, konferensııalar men parlamenttik pikirtalastar arqyly Nursultan Nazar­baevtyń osy tarıhı bastamasy birtutas eýrazııa­lyq ıdeıanyń bólshegine aınalatyn bolady.  – Qazaqstan jáne búkil TMD elderi úshin mereıli meje bolǵan osy jyly eýrazııalyq ıntegrasııa taqyryby qaı­ta­dan ózekti máse­lege aınaldy. Sizdiń oıy­ńyzsha, búkil qurlyq elderi úshin máni óte zor bolyp otyrǵan basta­manyń bolashaǵy qandaı bolady? – Eýrazııalyq yqpaldastyq – bizdiń Prezı­dentimizdiń baǵa jetpes bastamasy. Aýqymy jóninen ol óz ýaqytynan kóp alǵa ozyp ketti. TMD memleketteri úshin bul jobanyń ekonomıkalyq jáne áleýmettik perspektıvala­rynyń baǵasyn túsinýine 17 jyl kerek boldy. Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııa modeli tujyrymdamadan makroekonomıkalyq quby­lys­qa jáne naqty geosaıası kúshke aınaldy. О́tken qarasha aıynyń 18-inde Qazaqstan, Belarýs jáne Reseı prezıdentteri Eýrazııalyq ekonomı­kalyq ıntegrasııa týraly deklarasııa men Eýrazııalyq ekonomıkalyq komıssııa týra­ly kelisim-shartqa qol qoıdy. Eýrazııalyq perspektıva bizdiń damýymyzdyń tik syzyǵyna aınaldy. Endi bizge eýrazııalyq ıdeıany kólbeý syzyq boıymen bekitý kerek. Búkil osy ýaqyt boıyna Qazaqstanda eýrazııalyq ıntegrasııaǵa ar­nalǵan áleýmettik zertteýler júrgizildi. Jyl ótken saıyn bul ıdeıany jaqtaýshylar sany ósip keledi. Búginde qazaqstandyqtardyń 85 paıyzdan astamy óz eliniń bolashaǵyn Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń eýrazııalyq ıdeıasynyń oryndalýymen baılanystyrady. Azamattarymyz buny ekonomıkalyq ósýge alyp keledi, ózderiniń ál-aýqaty men qaýip­sizdigin nyǵaıtady, adamdardyń, taýarlar men qyzmetterdiń erkin qozǵalysyn qamtamasyz etedi dep biledi. Eýrazııalyq úderister Qazaqstan, Belarýs jáne Reseıdiń ıntellektýaldyq ómiriniń bólinbes bólshegine aınalýy tıis. Arnaýly saıttar ashyp, eýrazııalyq jýrnaldar, birlesken tele-jobalar shyǵarý, ǵylymı jumystar, sonyń ishinde ınnovasııalyq izdenister sala­synda ǵylymı-zertteýler júrgizý kerek. Sońǵy jyldardaǵy ıntegrasııalyq oqıǵa­lar­dyń moldyǵy jańa ǵylymı paıymdaýlar jasaýdy talap etedi. Bul eýrazııalyq birlestik memleketterine bolashaqqa jasaǵan óz jospar­laryn naqtylaýǵa kómektesedi. Qalyptasqan saıası praktıkany egjeı-tegjeıli zertteý qajet. Memleket basshysynyń eýrazııalyq bastamasynyń kóptegen qyrlary júzege asty da. Kún tártibindegi másele – budan arǵy ıntegrasııalyq arnadaǵy egemen memleketterdiń damýynyń jaǵdaıy. Biz 170 mıllıon adamdyq orasan aýqymdy naryqtyń qandaı ekonomıkalyq qaǵıdattar negizinde qalyptastyrylýda ekenin aıqyn sezinýge tıispiz. О́ıtkeni, ıntegrasııa – aıasy tar maqsat emes. Memleket basshysy bizdiń aldy­myz­ǵa qoıǵan naqty mindet – halqymyzdyń ál-aýqaty men múmkindikterin arttyrý. Eýrazııalyq odaq qurý jónindegi Prezı­dent­tiń tarıhı ıdeıasynyń iske asýynyń naqty praktı­kalyq kezeńiniń Táýelsizdiktiń 20 jyl­dyǵy ata­lyp ótip jatqan kezinde bas­talýynyń nyshandyq máni zor. Bul – qazaq­standyq jol­dyń tabysynyń aıqyn aıǵaǵy. Bizdiń elimiz Nur­sultan Nazarbaev­tyń kósh­bas­shyly­ǵymen bola­shaqqa baǵyt ustaýda. Beıbit, dáýletti jáne tatý-tátti ómir – Qazaq­stan­nyń HHI ǵasyrdaǵy qar­qyndy damýynyń basty baǵdarlary, mine, osylar.