Elbasynyń bes ınstıtýsıonaldy reformasy, ony júzege asyrýdaǵy «100 naqty qadam» ult jospary aıasynda elimizde 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap «Qoǵamdyq keńester týraly» zańy kúshine engen bolatyn. Bul – memlekettiń halyq aldynda esep berýin qalyptastyrý jónindegi memlekettik saıasatty iske asyrýdyń bir baǵyty.
- Kez-kelgen damyǵan elde memlekettik saıasattyń óristeýine azamattyq qoǵam ókilderi belsene qatysady. Sondyqtan da azamattyq qoǵam – memleketti basqarýdyń negizi bolyp tabylady. Ortalyq, jergilikti atqarýshy bılik tarapynan qabyldanǵan kez kelgen sheshimdi memlekettik qyzmetshiler oryndaıdy. Bul sheshimderdiń oryndalýyn azamattyq qoǵam ókilderi baqylap, olardyń atqarǵan qyzmetine morıtorıng jasap otyrsa, onda qoǵam júıeli damıtynyn, ádilettik ornaıtynyn dúnıejúzilik tájirıbe kórsetýde. Soǵan sáıkes Elbasymyzdyń tapsyrmasymen respýblıkamyzdyń túkpir-túkpirinde qoǵamdyq keńester qurylyp, tabysty eńbek etýde. Halyqty búginde mazalap júrgen máselelerdiń bárin ashyq shyǵaryp, talqylap, bir mámilege kelý kerek. Keńesip sheshilgen is árqashan alǵa bastaıdy. Al mundaı kelisim tabylmaǵan, teketireske ákelip soqqan kez kelgen jaǵdaı qoǵam damýyn artqa súıreıdi. Muny biz kórshiles elderdiń praktıkasynan kórip júrmiz, - dedi osy jıynda kirispe sóz sóılegen Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵabıdolla Ospanqulov.
Batys Qazaqstan oblysynda búginde 14 qoǵamdyq keńes qurylǵan. Bir oblystyq, bir Oral qalalyq jáne 14 aýdandyq qoǵamdyq keńes quramynda 360-qa jýyq múshe bar eken. Olardyń 77%-y – azamattyq qoǵam ókilderi. Sondaı-aq barlyq múshelerdiń 30%-y – áıelder bolsa, qoǵamdyq keńes ókilderiniń deni – 30 ben 59 jas aralyǵynda eken.
Elimizde qurylǵan qoǵamdyq keńesterdiń mańyzy zor azamattyq ınstıtýt rólin atqarǵany 2016 jylǵy jer reformasyna qatysty másele kezinde anyq baıqaldy. Sol kezeńde Batys Qazaqstan oblystyq qoǵamdyq keńesi bir aıda keńeıtilgen bes otyrys ótkizip, oǵan 300-den astam adam qatysqan eken. Sol jıyndarda 120-ǵa jýyq adam sóz sóılep, óz oı-pikirin ortaǵa salǵan. Ol usynystyń bári hattalyp, qaǵazǵa tústi. Sóıtip, jer reformasy boıynsha respýblıkalyq komıssııaǵa Aq Jaıyq óńirinen naqty 72 usynys joldanypty.
Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi Batys Qazaqstan oblysy boıynsha departamenti basshysynyń basshysynyń mindetin atqarýshy Mırbolat Nurtazın oblysta memlekettik qyzmet kórsetý sapasy boıynsha oblystyq jáne aýdandyq qoǵamdyq keńester deńgeıinde sheshimin tabýy tıis máselelerge toqtaldy.
- Azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn damytý álemniń aldyńǵy qatarly elderiniń bárinde qolǵa alynǵan. Bul demokaratııanyń basty sharttarynyń biri. Ǵalamdaǵy bul úderisten Qazaqstan da tys qalmaıdy. Búgingi tańda júıeli reformalardyń nátıjesinde merıtokratııa, qoǵamǵa esep berý qaǵıdattaryna negizdelgen biregeı model quryldy. Memlekettik qyzmet salasynda da ashyqtyq, jarııalylyq qolǵa alynǵan. Sonyń ishinde úsh satydan turatyn qyzmetke qabyldaý kezeńiniń barlyq satysynda ashyqtyq prınsıpi saqtalady, - deıdi Mırbolat Nurtazın.
Batys Qazaqstan oblystyq Qoǵamdyq keńesiniń, Batys Qazaqstan oblystyq kásipodaqtar ortalyǵynyń tóraǵasy Erbol Salyqov óńirdegi qoǵamdyq keńesterdiń qyzmetine sholý jasap, Qazaqstan Respýblıkasy «Qoǵamdyq keńester týraly» Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly zań jobasynyń tujyrymdamasyn baıandady.
Osy jıynda qoǵamdyq keńes jumysynda kezdesip otyrǵan keıbir túıitkildi máseleler de ashyq talqylandy.
- Qoǵamdyq keńes múshelerin tek qana ÚEU ókilderinen quraý týraly usynys ta aıtylyp qalady. Biraq ol menińshe durys emes dep oılaımyn. Qoǵamdyq keńes quramynda memlekettik uıymdar músheleri de bolǵany durys. О́ıtkeni memlekettik qyzmettiń óz tártibi bar, ishki zańdary, jumys barysynda qalyptasatyn mehanızmderi bar. Ony syrtynan piship, sheshim qabyldaý jaqsylyqqa ákelmeıdi. Taǵy bir másele – qoǵamdyq keńesterdiń materıaldyq-tehnıkalyq qamtylýy, shtat máselesi áli sheshilgen joq. Biz, keńes tóraǵalary, ózimiz úshin eshteńe surap otyrǵan joqpyz. Biraq jumystyń durys uıymdastyrylýy, júıege túsýi úshin turaqty apparat kerek-aq. О́ıtkeni qabyldanatyn sheshimderdiń qadaǵalanýy, oryndalýyn baqylaý, is júrgizý qujattaryn retteý der kezinde júrgizilmese, jumys nátıjesine de teris áser etedi, - deıdi Erbol Salyqov.
Erbol Ǵumaruly sondaı-aq óńirdegi Ishki ister departamenti, taǵy basqa salalyq basqarmalardyń óz janynan «qoǵamdyq keńes» atymen qurylǵan uıymdardyń qyzmeti zańsyz ekendigin atap ótti.
Tóraǵanyń aıtýynsha, azamattardyń quqyqtaryna, bostandyqtary men mindetterine qatysty normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń jobalaryn talqylaý boıynsha búginge deıin Batys Qazaqstan oblystyq qoǵamdyq keńesiniń 80 otyrysy ótken eken. Ol jıyndarda 337 joba talqylanǵan. Keńes músheleri árbir normatıvtik-quqyqtyq akt jobasyna óz pikirin aıtyp, ózgerister men tolyqtyrýlar engizgen.
- Qazaqstan Respýblıkasynyń «Qoǵamdyq keńester týraly» zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly másele aýdandyq, qalalyq jáne oblystyq qoǵamdyq keńesterdiń tóralqa otyrystarynda talqylanyp, usynylǵan 11 bapqa ózgertý men tolyqtyrý engizý týraly usynys Qazaqstan Respýblıkasy Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstrligine jiberildi. Conyń ishinde zańnyń 1-taraý, 4-bap, 1-tarmaqty «Qoǵamdyq negizdegi qyzmeti; Keńse, ınternet, baılanys, kanselıarlyq jabdyqtarmen qamtamasyz etý, ekspertıza júrgizý jergilikti bıýdjet tarapynan qarjylandyrylady. Sonymen qatar qoǵamdyq keńestiń jumys úderisin tolyqqandy atqarý úshin keńes hatshysynyń shtattyq birligi jergilikti bıýdjet esebinen qamtamasyz etiledi» degen baǵytta jáne 3-taraýdyń 12-baby, 3-bólikpen «Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasynda qarajat lımıti sheginde qoǵamdyq keńestiń apparatynyń qurylymyn bekitedi jáne ony ustaýǵa ári materıaldyq-tehnıkalyq jaǵynan qamtamasyz etýge arnalǵan shyǵystardy aıqyndaıdy. Qoǵamdyq keńes apparaty qyzmetshileriniń shtat sany lımıti úsh adamnan kem emes bolyp belgilenedi» degen tolyqtyrý usynyldy. Zań jobasyna usynylǵandar ishinde «Qoǵamdyq keńester» túsinigin naqtylaý, onyń quramyndaǵy jáne qoǵamdyq keńes qurý boıynsha jumys tobynyń quramyndaǵy memlekettik qurylym men azamattyq qoǵam ókilderiniń úılesimdi mólsherin ózgertý, múshelerdiń sandyq quramyn bekitý bar, - deıdi Erbol Salyqov.
Bir qyzyǵy, alǵashqy saılanǵan qoǵamdyq keńes músheleriniń ókilettigin merziminen buryn toqtatý máselesi qazirgi qoldanystaǵy zańda qarastyrylmaǵan eken. Iаǵnı, óz mindetin tolyq oryndamaǵan qoǵamdyq keńes múshesin shyǵaryp tastaý múmkin emes, tek qana óz ótinishimen shyǵýy tıis. Oral qalalyq qoǵamdyq keńesiniń múshesi, Batys Qazaqstan oblystyq «Oral óńiri» gazetiniń bas redaktory Baýyrjan Ǵubaıdýllın osy máselege nazar aýdardy: «Qoǵamdyq keńes múshesi bola tura, onyń jınalystary men jumystaryna belsendi aralaspaıtyn jandardyń ókilettiligin kúni buryn toqtatý kún tártibinde ótkir turǵan sharýa dep esepteımin. О́ıtkeni, keıbir múshelerdiń salǵyrttyǵy aınalyp kelgende qoǵamdyq keńestiń halyq arasyndaǵy, bılik aldyndaǵy bedeli men ımıdjine keri áser etedi. Sondyqtan óz basym osy másele tujyrymdamada oryndy eskerilgen dep oılaımyn» deıdi Baýyrjan Faızollauly.
Jıyn barysynda Batys Qazaqstan oblystyq qoǵamdyq keńesiniń múshesi, «Aq otaý» qoǵamdyq birlestiginiń tóraıymy Altynaı Isqalıeva «Qoǵamdyq keńes ınstıtýty qarapaıym halyqtyń únin joǵary jaqqa jetýine úles qosady degen halyq úmiti aqtalǵanyn» aıtady. Onyń oıynsha «Qoǵamdyq keńester dıalog alańyna aınalyp kele jatyr». Osy jıynda Zelenov aýdandyq qoǵamdyq keńesiniń tóraıymy Lıýbov Shmarına, Jánibek aýdandyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy Beket Álipqalıev sóz sóılep, oı-pikirlerin ortaǵa saldy.
- Men turatyn Jánibek aýyly – Oral qalasynan 500 kılometrden asa shalǵaıda jatyr. Soǵan qaramastan qoǵamdyq keńestiń bir de bir jınalysynan qalǵan emespin. Bul – qoǵamdyq keńes qyzmetiniń mańyzyn, el aldyndaǵy jaýapkershilikti sezingendikten, - deıdi Beket Álipqalıev aqsaqal.
Oralda ótken jıynda Batys Qazaqstan oblysyndaǵy qoǵamdyq keńesterdiń esepteri qabyldanyp, zań jobasyn talqylaý barysynda aıtylǵan usynys-pikirler Astanaǵa, Qazaqstan Respýblıkasy Qoǵamdyq damý mınıstrligi janyndaǵy jumys tobyna joldanatyny aıtyldy.
- О́zderińizge málim, barlyq deńgeıdegi qoǵamdyq keńes músheleriniń basym bóligi azamattyq qoǵam ókilderi, úkimettik emes uıym músheleri bolýy tıis degen sheshim óz kúshinde tur. Sonymen birge, kez kelgen adam el úshin mańyzdy máseleni qoǵamdyq keńes talqysyna salyp, kún tártibine shyǵara alady. Ol úshin keńes múshesi bolýy mindetti emes. Memleket pen qoǵamnyń alǵa damýy úshin qajetti usynysty ár adam aıtýǵa quqyqty, - dedi Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Ǵabıdolla Ospanqulov.
Mine, alǵashqy saılanǵan qoǵamdyq keńes músheleriniń ókileti aıaqtalýyna da nebári jarty jyldaı ýaqyt qalypty. Búgingi jıynda aıtylǵan usynys-pikirlerdiń bári qoǵamdyq keńesterdiń kelesi saılanǵan kezeńinde júzege asary anyq.
Qazbek QUTTYMURATULY,
«Egemen Qazaqstan»
Batys Qazaqstan
Sýretti túsirgen
Temirbolat TOQMÁMBETOV
