Saýda aınalymy – 10 mlrd dollar
Búgingi tańda qytaılyq kompanııalar Qazaqstanda túrli salalar boıynsha birlesken jobalardy júzege asyrýǵa yntaly. Atap aıtqanda, azyq-túlik, avtoónerkásip, bıotehnologııa, medısına salasynda kelissózder jasalady degen jospar bar.
Qytaı Halyq Respýblıkasy «Bir beldeý – bir jol» bastamasy negizinde 25 memleketpen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, sonyń nátıjesinde ózara saýda-sattyq kólemin 605 mlrd dollarǵa jetkizgen. Bul eldiń Qazaqstanmen aradaǵy saýda aınalymy 10 mlrd dollardy quraıdy. Buǵan qosa, Qytaı bizdiń ekonomıkamyzǵa mol ınvestısııa quıyp otyrǵan memleket. Sońǵy on jylda kórshi el tarapynan ınvestısııalyq jobalarǵa 15 mlrd AQSh dollarynan astam qarajat tartylypty. Ásirese Qytaı kompanııalary elimizdegi ındýstrııa salasyna jáne iri ınvestısııalyq jobalardy iske asyrýǵa belsendilik tanytýda. О́tken jyly eki el arasyndaǵy syrtqy saýda aınalymynyń úlesi 30 prosentten asyp, 10,5 mlrd AQSh dollaryn quraǵan bolatyn.
Jıynda sóz alǵan Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek Qazaqstan men Qytaıdyń birlesken jobalarynyń arqasynda 20 myń turaqty jumys orny ashylatynyn málimdedi.
− 5 jyldyń ishinde biz birqatar iri ınfraqurylymdyq jobalardy iske qostyq. Bular: Lıanıýngan porty, Qytaımen shekaradaǵy Qorǵas qurlyq porty, Kaspıı teńizindegi Aqtaý porty, Ortalyq Azııa elderin Parsy shyǵanaǵymen jáne Irannyń ońtústigindegi Bandar-Abbas portymen qosatyn, jalpy uzyndyǵy shamamen 900 shaqyrym «Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran» jańa temir jol dálizi, bir bóligi Qazaqstan aýmaǵy arqyly ótetin «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıt dálizi. Qabyldanǵan sharalar Qytaıdan Qazaqstan arqyly Eýropaǵa 15 kúnde júk jetkizýge múmkindik beredi, – dedi mınıstr.
Sonymen qatar J.Qasymbek ındýstrııalandyrý jáne ınvestısııa salasyndaǵy yntymaqtastyq aıasynda birlesken qazaqstandyq-qytaılyq jobalardy júzege asyrý belsendi júrgizilip jatqandyǵyna toqtaldy. Bul baǵytta jalpy somasy 27 mlrd dollardan asatyn 51 joba júzege asady dep kútilýde.
– Biz osy jobalardyń esebinen shamamen 20 myń turaqty jumys ornyn qurýdy josparlap otyrmyz. Qazirdiń ózinde júzege asyrylǵan jobalar bar, – dedi Investısııalar jáne damý mınıstri.
Onyń aıtýynsha, Qazaqstanda azyq-túlik ónimderin óndirýge aıryqsha nazar aýdarylyp, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshiler men óńdeýshilerge memlekettik qoldaý qarastyrylǵan. Osyǵan oraı, qazaqstandyq aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshi kompanııalar men qytaılyq kompanııalardyń azyq-túlik ónimderin óndirý boıynsha yntymaqtastyqty arttyrýda áleýeti zor. Mınıstr 2017 jyly ekonomıka ósiminiń jańa modelin qurý aıasynda «Sıfrly Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy qabyldanǵanyn, tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııanyń aıasynda 3D-prınter, onlaın-saýda, utqyr bankıng, sıfrly servıs, avtomattandyrý, jasandy ıntellekt syndy elementter engizý kózdelip otyrǵanyn jetkizdi.
− Qazirdiń ózinde elimizde Nazarbaev Ýnıversıtet jáne Innovasııalyq tehnologııalar parki sııaqty ınnovasııalyq klasterler jumys isteıdi. Jańa Halyqaralyq IT-startaptar tehnoparki ashylmaq. Sondyqtan biz qytaılyq áriptesterimizdi «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa belsene qatysýǵa shaqyramyz, – dedi J.Qasymbek.
Investısııa tartylatyn salalar anyqtaldy
Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Kommersııa jónindegi vıse-mınıstri Jen Hýnbınniń aıtýynsha, «Bir beldeý – bir jol» bastamasy aıasynda Qazaqstan arqyly Eýropaǵa jetkiziletin júkterdiń kólemi aıtarlyqtaı ósip otyr. Osy ýaqytqa deıin ınfraqurylym, kadrlyq resýrstar, elektrondy saýda jáne taǵy basqa salalar boıynsha birqatar qujattarǵa qol qoıyldy.
− Qazir biz ınvestısııany qorǵaý týraly jańa kelisim boıynsha kelissózderdi bastadyq. Bes jyldyń ishinde ózara saýda aınalymy ósti. Qytaıdyń joǵary texnologııalyq taýarlary Qazaqstan naryǵyna shyqty. Al Qazaqstan bizdiń elge astyq eksporttaýshylardyń tórttigine endi. О́tken jyly alǵash ret Qazaqstannyń tabıǵı gazy Qytaıǵa eksporttaldy. Biz energetıka, paıdaly qazbalar, xımııa ónerkásibi jáne taǵy basqa salalarda iri jobalardy qolǵa aldyq. Qazaqstan úshin Qytaı kommersııalyq kredıtterdiń basty arnasyna aınaldy. Taraptar ekijaqty operasııalardy ulttyq valıýtalarmen júrgizýdi qarastyryp jatyr, – dedi Jen Hýnbın.
Onyń aıtýynsha, búginde Qytaıdyń qarjy uıymdary «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń úlesine kirdi. Olardyń ınvestısııalary 29 mlrd dollardy qurap otyr.
Jıynda sóz alǵan CITIC Group Bas dırektorynyń orynbasary Chjan Iýszıýn, bes jyl buryn Qytaı Halyq Respýblıkasynyń tóraǵasy Sı Szınpınniń Qazaqstanǵa jasaǵan resmı saparynda «Bir beldeý – bir jol» ıdeıasy usynylǵanyn, onyń ekonomıkalyq mán-mańyzy sol kezde aıqyndalǵanyn tilge tıek etti.
− Bul joba Qytaı úshin jańa tájirıbe dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Qazaqstan Jibek joly arqyly Batysqa shyǵatyn alǵashqy aıaldama. «Bir beldeý – bir jol» jobasy Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Nurly jol» dep atalatyn ekonomıkalyq saıasatymen astasyp jatyr, – dedi Chjan Iýszıýn. Atalǵan kompanııa men qazaqstandyq munaı salasyndaǵy kásiporyndar 2007 jyly «Qarajambas» ken ornynan birlesip munaı óndirý isin qolǵa alǵan. Buǵan qosa, eki elge ortaq «Sıtı-qazyna» qory qurylyp, búginde onyń qarjylyq kapıtaly 800 myń dollarǵa jetken. Sonymen qatar bıyl Qytaı men Qazaqstan assosıasııasynyń 5-shi sammıtinde astyq óndirý, mal sharýashylyǵyn, ósimdik maıyn óńdeý óndirisin damytýǵa baǵyttalǵan aýqymdy úsh jobanyń tusaýy kesildi.
Aıta keterligi, 2014 jylǵa deıin bizdiń elge Qytaıdan quıylatyn ınvestısııanyń basym bóligi munaı-gaz salasyna baǵyttalǵan-dy. «Bir beldeý – bir jol» jobasy iske qosylǵan ýaqyttan beri shıkizattyq emes sektorlardyń damyǵany baıqalady. Ulttyq strategııa agenttigi keltirgen málimet boıynsha, 2018-2020 jyldary Qazaqstandaǵy tamaqtaný, munaı óńdeý, agrohımııa, mashına jasaý salalaryna kóptep ınvestısııa tartylmaq. Bul boljamda qytaılyq ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵy da eskerilip otyr.
Qytaıdyń CNPS Ulttyq munaı-gaz korporasııasy dırektorynyń orynbasary, Sın Veıchjýnnyń aıtýynsha, atalǵan korporasııa óndiretin shıki munaıdyń jyldyq mólsheri 20 mln tonnany quraıdy. Buǵan qosa, kompanııa Qazaqstandaǵy jańartýdan ótetin munaı óńdeý zaýyttaryna únemi qoldaý kórsetip keledi.
Al COSCO Shipping korporasııasy bas dırektorynyń orynbasary Szıa Heıdyń aıtýynsha, aýylsharýashylyq ónimderin óndirýmen aınalysatyn kásiporyn bir jylda 200 myń tonna un, 100 myń tonna kúrish, 250 myń tonna ósimdik maıyn óńdeýge qabiletti. Taıaýda quny jarty mln AQSh dollaryn quraıtyn kelisimshartqa qol qoıylyp, sonyń nátıjesinde bıyl Qazaqstannan Qytaıǵa 150 myń tonna bıdaı men 100 myń tonna kúrish jetkizý kózdelip otyr.
Jıynda Qazaqstan men Qytaıdyń birlesken jobalaryn qarjylandyrýda túıtkildi máseleler de bar ekeni aıtyldy. Bul jaıynda «Kazakh Invest» ulttyq kompanııasy tóraǵasynyń orynbasary Marat Birimjanov baıandap berdi. Onyń aıtýynsha, qarjy uıymdarynyń ortaq jobalarǵa qatysý kórsetkishi áli kúnge deıin tómen.
− Máselen, búginde Qazaqstanda Industrial and Commercial Bank of China (ICBC), China Development Bank (CDB) sııaqty qytaılyq bankter jumys isteıdi. Budan bólek, Altyn Bank bar. Onyń 60 prosentin CITIC Bank satyp aldy. Alaıda atalǵan bankterdiń jarǵylyq kapıtaly kóp emes. Sondyqtan bankter iri jobalardy qarjylandyrýǵa qaýqarsyz. Tipti kásiporyndardyń aınalma qarajatyn da tolyqtyrýǵa jaǵdaı joq, – dedi «Kazakh Invest» ulttyq kompanııasy tóraǵasynyń orynbasary. Taǵy bir másele, qarjy uıymdarynyń talaptary qatańdap, aksıonerler memlekettiń kepildigin suraıdy.
− Eskeretini, Qytaıdyń ekonomıkasynda memlekettiń róli orasan. Sol sebepti olar bizdegi jaǵdaı da sondaı dep oılaıdy. Oǵan qosa, sońǵy kezderi Qytaıda ıýandy dollarǵa aıyrbastaý qıyndap ketti. Qytaılyq kompanııalardyń qarajaty tolyqtaı ıýanmen saqtalǵan. Osyǵan baılanysty ıýandy teńgege aıyrbastaýdyń tıimdi klırıngtik júıesin oılap tabýymyz qajet, – dep atap kórsetti M.Birimjanov.
Qazaqstan men Qytaı arasyndaǵy saýda-sattyqty damytýdaǵy túıtkildi máseleler bıznes-forým aıasynda keńinen qarastyrylyp, sheshý joldary usynyldy.
Erkejan AITQAZY,
«Egemen Qazaqstan»
