Suranys joǵary

Oblysta 20 etnomádenı birlestik janynan qurylǵan 11 jeksenbilik mektepte 1377 etnos ókili óz ana til­derin oqyp-úırenýde. Iаǵnı óńir turǵyndary «Qazaqstanda eshkimdi de qazaq tilin bilýge tıissiń dep májbúrlemeıtindigin, ár ult óziniń tilin, mádenıet, salt-dástúrin damytýǵa barlyq múmkindigi bar eken­di­gin» aıtqan Elbasynyń «memleket­tik til qazaq tilin adamdardyń basym bóligi túsingen jaǵdaıda ol birigýdiń, jaqyndasýdyń belgisi bolar edi» degen sózin de jadynan shyǵarǵan emes.

Memlekettik til memlekettik qyz­mette jumys babynda turaqty qol­da­nylatyn tilge, basshynyń sóıleý tiline aınalýy kerek. Jýyrda kópshi­liktiń osyndaı qalaýy men talaby údesinen shyǵý maqsattarynyń biri bolǵan «Memlekettik til – memleket­tik qyzmette» taqyrybynda oblys­tyq til baıqaýy ótti. Memlekettik qyz­met­shiler arasynda. Shymkenttegi «Otyrar» kitaphanasynda tilder mere­kesine oraılastyrylǵan baı­­qaý­dy Qazaqstan Prezıdenti janyn­­daǵy memlekettik basqarý akade­mııa­­synyń Shymkent fılıaly men qalalyq tilderdi oqytý ádistemelik ortalyǵy uıymdastyrdy. Basty maq­saty – memlekettik tildiń márte­besi men mańyzyn keńinen nasıhattaý, qyzmetkerlerdiń qazaq tilin meń­gerýdegi saýattylyǵyn arttyrý bolyp tabylatyn baıqaýda aýdandardan kelgen memlekettik qyzmet­shi­ler baq synady. Olar qazaqtyń ult­tyq qundylyqtaryn bilý deńgeıi, til baılyǵy, jazý grammatıkasy, tapqyr­lyǵy jáne túrli ulttyq naqyshtaǵy sahnalyq qoıylymdar boıynsha 4 kezeńnen turatyn saıysqa tústi. Uıymdastyrýshylardyń aıtýynsha, baıqaýdyń bıylǵy ereksheligi – arnaıy daıarlyq kýrsynan ótken jas mamandar, jas memlekettik qyzmetshilerdiń qatysýy. Eki aptalyq kýrsqa kelgen olardyń termındi, resmı is-qaǵazdar stılinde durys jazý deńgeıin jetildirý de kózdelgen. Ob­lys­tyq baıqaýda tórelik etken bilikti til mamandarynyń sheshimi boıynsha jeńimpaz dep tanylǵandarǵa arnaıy syı-sııapattar tabys etildi. 

Eresekter ǵana emes, 5 jasqa deıin­gi, áli mektep tabaldyryǵyn attap úl­ger­megen balalar da baıqaýǵa qatysyp, úırengeni, sanaǵa sińirgen tálim-tárbıesi boıynsha baq synady. Iá, biz oblystyq ázil-syqaq teatrynda ótken «Bala shaqtan bolashaqqa – ana tilimen» atty balalar arasyndaǵy baıqaý týraly aıtyp otyrmyz. Baıqaý sharty boıynsha balalar birinshi aınalymda mándi de maǵynaly maqal-mátelderdi jatqa aıtyp, ekinshi aınalymda boıyndaǵy ónerlerin kórsetti. «Maqal-mátelder danalyqqa bastaıdy» jáne «О́nerlige óris keń» atty eki atalym boıynsha saıysqa túsken qatysýshylardyń bilimdiligi men tapqyrlyǵy jáne belsendiligi, kıim úlgisine, shyǵarmanyń kúrdelili­gi men kórkemdiligine basty nazar ­aýdaryldy.

Elbasy «Bolashaqqa baǵdar: rý­hanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqa­la­synda ulttyq salt-dástúr­lerimiz, tilimiz ben mýzykamyz, ádebıeti­miz, joralǵylarymyz, bir sózben aıt­qanda, ulttyq rýhymyz boıymyz­da máńgi qalýǵa tıis ekenin atap ótti. Iá, biz joǵaryda mysal retinde aıtyp ótken baıqaýlar óńirde tildi da­my­tý, mádenıetti órkendetý maq­satyn­da atqarylyp jatqan isterdiń biri ǵana. Baǵdarlamalyq maqala aıasyn­da oblystyq mádenıet jáne til­derdi damytý basqarmasyna qaras­ty 35 oblystyq mádenıet jáne óner uıymdary arnaıy joba bekitip, tıisti jumys atqarýda. Sondaı-aq Qazaq­stan Respýblıkasynda tilderdi damy­tý men qoldanýdyń 2011-2020 jyl­darǵa arnalǵan memlekettik baǵdar­lama­syn iske asyrý maqsatynda oblys ákim­diginiń qaýlysymen atal­ǵan baǵ­dar­lamanyń oryndalýyna baǵyt­talǵan is-sharalar josparlary bekitilip, kezeń-kezeńimen iske asyrylýda. 

Ǵalymjan ELShIBAI,

«Egemen Qazaqstan»

Túrkistan oblysy